Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

17.02.2019
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ոչ թե շփման գիծ, այլ՝ պետական սահման

Հրադադարի հաստատումից ի վեր թե՛ տեղեկատվական դաշտ եւ թե՛ դիվանագիտական ոլորտ ներմուծվեցին արցախյան հակամարտության տարբեր կողմերը բնորոշող մի շարք եզրույթներ։
Հրադադարի պայմաններում եղել եւ ապագայում նույնպես արդիական է մնալու մեր երկրի հոգեբանական տեղեկատվական անվտանգության ապահովման խնդիրը։ Իսկ վերջինիս կարեւոր բաղադրիչներից են հակամարտության ինչպես օբյեկտիվ իրողությունները, այնպես էլ դրա հայանպաստ մեկնաբանությունը ճշգրիտ բնորոշող եզրույթների ներմուծումը տեղեկատվական—քարոզչական եւ դիվանագիտական–քաղաքական ասպարեզ։
Բանն այն է, որ եզրույթները հանրային դիրքորոշումներ են ձեւավորում։ Կայուն պարբերականությամբ շրջանառվելով՝ եզրույթները աստիճանաբար հանրային գիտակցության մեջ ամրապնդում են հակամարտության պատճառների, ընթացքի, կարգավորման սցենարների վերաբերյալ պատկերացումներ եւ վերաբերմունք։ Հետեւաբար, հարկավոր է հակամարտության հայանպաստ կարգավորման սցենարն արտահայտող եզրույթներ շրջանառել՝ այդ կերպ ամրապնդելով այն հայաստանյան հանրային գիտակցության մեջ։ Դա թույլ կտա այդ սցենարը կյանքի կոչելու հաստատակամություն ձեւավորել մեզանում, կկանխվի թշնամու տեղեկատվական աճպարարություններին տրվելու, ինչպես նաեւ թշնամուն ձեռնտու վտանգավոր տարածքային զիջումների գաղափարի տարածման ռիսկը։ Ասվածն առավել քան ակտուալ է, քանզի, ինչպես բազմիցս նշվել է, թշնամին մեզանում հետեւողականորեն փորձում է հասունացնել Արցախը զիջելու գաղափարը։
Տարիներ շարունակ մեզանում շրջանառվում է «հակամարտ կողմերի շփման գիծ» եզրույթը։ Վերջինս կոչված է արտահայտել հրադադարի՝ լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների, բայց միաժամանակ նաեւ կայուն խաղաղության բացակայության՝ հետեւաբար նաեւ հակամարտության կարգավորված չլինելու հանգամանքը։ Սակայն արդյո՞ք ողջ վերը նշվածը ճշգրիտ, եւ, որ մեզ համար ամենակարեւորն է՝ հայանպաստ, այսինքն՝ օբյեկտիվորեն է արտահայտում «հակամարտ կողմերի շփման գիծ» եզրույթը։ Պատասխանն ակնհայտ է՝ ոչ։
Այո՛ հակամարտությունը կարգավորված չէ։ Սակայն կայացած է Արցախ պետությունը։
Հայտնի է, որ էթնոտարածքային հակամարտությունները կարող են չկարգավորված մնալ տեւականորեն։ Նման պայմաններում հակամարտության չկարգավորված լինելը, ինքնորոշված հանրույթի ճանաչված չլինելը աստիճանաբար ստանում է ձեւական բնույթ։ Խոսքն այն մասին է, երբ փաստացի անկախ պետությունը, կայանալով իբրեւ այդպիսին, որոշակի փախհարաբերությունների մեջ է մտնում այլ երկրների պաշտոնական, հասարակական շրջանակների հետ, ընկալվում է իբրեւ աշխարհաքաղաքական գործոն, սակայն նախկին մետրոպոլիայի եւ այլ երկրների կողմից իբրեւ միջազգային իրավունքի սուբյեկտ շարունակում է մնալ չճանաչված։ Նման իրավիճակը կարող է ձգձգվել տասնամյակներ։ Միեւնույն ժամանակ ինքնորոշման իրավունքի իրացման պատճառով ծագած էթնոտարածքային հակամարտությունների լուծման ձեւը մեկն է. նախկին մետրոպոլիայի հանրույթի ընկալումներում հակամարտությունը պետք է դեակտուալիզացվի, այսինքն՝ այդ հանրույթը պետք է համակերպվի ձեւավորված իրողությունների հետ։ Արցախյան հակամարտության լուծումը բացառություն լինել չի կարող։
Արցախյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ Հայոց երկու պետությունների դիրքորոշումը մեկն է՝ Արցախն Ադրբեջանի կազմում լինել այլեւս չի կարող։ Հետեւաբար Արցախի անկախությունն անսակարկելի է։ Ուրեմն՝ թե այսօր, թե հետայսու Արցախն Ադրբեջանի հետ ունի ոչ թե շփման գիծ այլ՝ պետական սահման։
Անդրադառնանք խնդրի մյուս կողմին։ Բազմիցս նշվել է. միջազգային հարաբերությունների պատմությանը հայտնի չէ նախադեպ, երբ որեւէ ինքնորոշման իրավունքի իրացում ենթադրող էթնոտարածքային հակամարտություն կարգավորված լինի «տարածք՝ ճանաչման դիմաց» բանաձեւով։ Առկա է հակառակը։ Կարելի է համարել օրինաչափություն այն, որ ինքնորոշված հանրույթները ճանաչվել են որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ այն սահմաններում, այն տարածքի վրա, որտեղ կայացրել են իրենց պետականությունը։ Այս դեպքում նույնպես Արցախը բացառություն լինել չի կարող։ Հիշեցնենք. Արցախի նախագահը բազմիցս հայտարարել է, որ վերադարձ 1988—ի իրողություններին լինել չի կարող ո՛չ կարգավիճակի, եւ ո՛չ էլ վարչատարածքային առումով։ Մենք պարտավոր ենք հարգել Արցախի նախագահի դիրքորոշումը, առավել եւս, որ նա արտահայտում է ողջ արցախահայության հավաքական կամքը։
Հետեւաբար «հակամարտ կողմերի շփման գիծ» եզրույթը սկզբունքորեն սխալ է արտահայտում առկա իրողությունները։ Քաղաքագետ Լեւոն Մելիք Շահնազարյանի կարծիքով Արցախ—Ադրբեջան պետական սահմանն այս կերպ ներկայացվում է իբրեւ մի անկայուն, փոփոխելի եւ ժամանակավոր բաժանարար գիծ։ Համամիտ լինելով այս տեսակետի հետ հավելենք. Արցախի ներկա փաստացի տարածքի փոփոխելի լինելու ընկալման ամրապնդումը հայաստանաբնակ եւ սփյուռքի հայության շրջանում խիստ վտանգավոր է։ Այս կերպ պատրանք է ստեղծվում, թե Արցախում ներդրումներ կատարել, մշտական բնակություն հաստատելը մեծ ռիսկ է պարունակում, քանզի նրա տարածքները վիճելի են։ Իսկ այս դիրքորոշումը Արցախի սոցիալ—տնտեսական զարգացման, դեմոգրաֆիական խնդիրների լուծման լուրջ սպառնալիք է. հենց այն է, ինչ ցանկանում է թշնամին։
Այսպիսով՝ Արցախն Ադրբեջանի հետ ունի պետական սահման։ Պարզապես հրադադարի պայմաններում «պետական սահման» եւ «ռազմաճակատ» հասկացությունները նույնական են, ինչը սակայն բնավ չի նշանակում այդ պետական սահմանի փոփոխելիություն։ Հարկ է հստակ գիտակցել. առանց Արցախի ներկա տարածքի չկա հայկական ռազմաքաղաքական տարածք, չկա հայոց պետականություն իբրեւ աշխարհաքաղաքական իրողություն, չկա կենսունակ պետություն կերտելու հեռանկար։

Դավիթ ՋԱՄԱԼՅԱՆ
Ռազմական փորձագետ

26-07-2012





16-02-2019
Մեր արտաքին քաղաքականությունը պետք է կերտենք Երեւանում
ՀՀ վարչապետի գլխավոր խորհրդական Արսեն Գասպարյանը հանդիպել է ...


16-02-2019
Հայ կոմպոզիտորական արվեստի նոր տոն
Փառատոնը նվիրված է Ավետ Տերտերյանի 90—ամյակին

«Արամ Խաչատրյան» ...


16-02-2019
Համակողմանի միջոցառումների ակտիվացման անհրաժեշտություն կա
Ասում է ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանը

Անցած ...


16-02-2019
Թբիլիսին՝ թումանյանական եւ կոմիտասյան շնչով
Փետրվարի 19-ին կտրվի հոբելյանական տարվա մեկնարկը

Հայ մեծանուն ...


16-02-2019
Անսպառ ժառանգություն
Թումանյանագիտության ոլորտի արված ու չարված աշխատանքները

Հովհաննես Թումանյանի ...


16-02-2019
Հայաստանը դարձնել տեխնոլոգիական երկիր
Նախագահ Սարգսյանն այցելել է Հայդելբերգի համալսարան

Հայաստանի Հանրապետության ...


16-02-2019
Մյունխենում բացվել է անվտանգության համաժողովը
ՀՀ նախագահը երկկողմ հանդիպումներ է ունեցել

Աշխատանքային այցով ...



16-02-2019
«Թումանյանը պետություն էր անպետություն ժողովրդի մեջ»
Ամբողջ տարին հագեցած կլինի ...

16-02-2019
Ինչ է լինելու կրճատված մարդկանց հետ
Պարզաբանում է կառավարության աշխատակազմի ...

16-02-2019
Տարեսկիզբը հուսադրող է
Հայ հրաձիգները բավականին աշխույժ են սկսել ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը 0... -2
ցերեկը +2... +4

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO