Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

16.06.2019
ԱՐՏԱՔԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ


Իսլամական դիսկուրսի ոչ ադրբեջանահաճո նրբերանգները

Արցախի հիմնահարցին նվիրված գիտաժողով է տեղի ունեցել Իրանում

Թավրիզում նախօրեին տեղի է ունեցել «Տարածաշրջանի ու միջազգային խաղացողների դերը ղարաբաղյան հակամարտությունում եւ Իրանի հնարավորությունները խնդրի լուծման առնչությամբ» թեմայով գիտաժողով։ Ըստ իրանական ԶԼՄ—ների՝ գիտաժողովին մասնակցել են տարբեր համալսարանների դասախոսներ, կովկասագետներ, լրատվական միջոցների ներկայացուցիչներ եւ արցախյան պատերազմի իրանցի մասնակիցներ։ Գիտաժողովի առանցքային թեմաներից են եղել. ա) Իրանի Իսլամական Հանրապետության դերը, դրա արդյունավետությունը ղարբաղյան հակամարտությունում սկզբից մինչեւ այսօր, բ) ղարաբաղյան հիմնահարցում միջազգային կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության ուսումնասիրությունը, գ) ղարաբաղյան հիմնահարցի լուծման առնչությամբ Իրան—Ադրբեջան համագործակցության ընդլայնման ուղիներն ու հնարավորությունները։
Նախքան գիտաժողովում հնչած տեսակետներին ու ելույթներին անդրադառնալը նշենք, որ, ընթերցելով հրապարակված նյութերը, կարելի է եզրակացնել, որ գիտաժողովում հիմնականում ներկայացվել են ուղիներ, որոնցով կարելի է իսլամական տարածք համարվող Արցախը ազատագրել բռնազավթումից եւ վերադարձնել «իրական տիրոջը»՝ հենվելով իսլամական դիսկուրսի ու սկզբունքների վրա։
Միջազգայնագետ, տարածաշրջանային հարցերի փորձագետ Ասեֆ Հաջիզադեն իր ելույթում Արցախը համարել է իսլամական տարածք, որը ոճրագործները բռնազավթել են՝ ոտնահարելով «մուսուլման ժողովրդի» իրավունքները։ Նա նշել է, որ «Ղարաբաղի բռնազավթման» վերաբերյալ վերլուծություններն ու հոդվածները գլխավորապես հիմնված են արեւմտյան ռեալիստական ու նեոռեալիստական տեսությունների վրա, որոնք խնդրի լուծում տեսնում են տարածաշրջանում «ուժերի հավասարկշռության» մեջ։ Մինչդեռ, ըստ Հաջիզադեի՝ այն պետք է խարսխված լինի «Իսլամական հեղափոխության դիսկուրսի» վրա, որն արմատապես տարբերվում է արեւմտյան լուծումների սկզբունքներից։ Հաջիզադեն շեշտում է, որ իսլամական հեղափոխության դիսկուրսը ինքնությունը, մշակույթը եւ քաղաքականությունն են։ Նա միաժամանակ հավելում է, որ իսլամական դիսկուրսը հենց «մուսուլման ժողովուրդն է՝ Nation of Islam», որ սահման չի ճանաչում։ Ղարաբաղի պաշտպանությունը ոչ միայն մահմեդականներին պաշտպանելու հարց է, այլեւ մարդկանց ոտնահարված իրավունքների պաշտպանությունը, ինչը «մուսուլման ժողովրդի» պարտքն է։ Իսկ որպես հարցի լուծում, Հաջիզադեն նախ եւ առաջ կարեւորել է իսլամի զարթոնքը տարածաշրջանի երկրներում, մասնավորապես Ադրբեջանում։ Ապա անհրաժեշտ է համարել «իսլամական քաղաքակրթության հիման վրա ինքնության ինտեգրացիան» կյանքի կոչել։ Այլ կերպ ասած՝ Հաջիզադեն Արցախի «ազատագրումը» Ադրբեջանում իսլամական զարթոնքով է պայմանավորում, ինչը բնականաբար խիստ անընդունելի ու անցանկալի է Բաքվի համար։
Կովկասագետ, դոկ. Ալի Ջահանին, քննադատելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեությունը, այն ապարդյուն է գնահատել՝ նշելով, որ դրա գործունեությունը սահմանափակվում է բանակցություն հանուն բանակցության սկզբունքով։ Ապա հավելել է, որ Իրանի տեսանկյունից տարածաշրջանի կայունությանը մեծապես կնպաստի տարածաշրջանի երեք մահմեդական գերտերությունների՝ Իրանի, Պակիստանի եւ Թուրքիայի համագործակցությունը։ Նա բարձր է գնահատել նաեւ Թեհրանի քայլերը այս հարցում, նշել, որ այդ երկիրը առ այսօր լուրջ ջանքեր է գործադրել Հայաստան—Ադրբեջան հակամարտության խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ։
Մոխթար Սադր Մոհամեդին իր ելույթում խիստ կարեւորել է Ադրբեջանի հետ մշակութային եւ երկու ժողովուրդների շփումների ինտնսիվացումը, շեշտել, թե Իրանը Ղարաբաղի հարցում շատ մեծ գործ է արել, լուրջ ջանքեր գործադրել, սակայն այս հարցում պարտություն է կրել։ Ըստ Սադր Մոհամեդիի՝ այդ պարտության գլխավոր պատճառն Իրանում առկա որոշ տեսակետներ են, որոնց համաձայն, եթե Ադրբեջանի նահանգներում ավելի բաց քաղաքականություն իրականացվի, ապա այն կվերածվի 1925թ. Ադրբեջանի։ Խոսքը Իրանի Ադրբեջան նահանգերում Խորհրդային Միության աջակցությամբ Խորհրդային Ադրբեջանի գործողություններով անջատողական տրամադրությունների հրահրման եւ Ադրբեջանի ազգային իշխանության ձեւավորման մասին է։ Իր ելույթի ավարտին Սադր Մոհամեդին հռետորական հարց է հնչեցրել՝ ինչու Իրանում որոշ շրջանակներ թույլ չեն տալիս խոսել այն հսկայական աջակցության մասին, որ ցուցաբերվել է Ադրբեջանին։
Ղարաբաղյան եւ իրան—իրաքյան պատերազմի մասնակից Մեհդիղոլի Ռեզայիի կարծիքով, «այժմ ադրբեջանցիներն իսլամի հովանու ներքո եւ ազգային արժանապատությամբ կարող են ազատագրել Ղարաբաղը»։ Նա որպես ղարաբաղյան պատերազմի մասնակից, շեշտել է, որ ադրբեջանցիների պարտության գլխավոր պատճառներ էին՝ միասնության բացակայությունը, հոգեբանական ու մասնագիտական ոլորտներում տկարությունը։ Նա նշել է մի դեպք, երբ հայերը հայտնվել են ջրամբարտակից 50 կմ հեռավորության վրա, իսկ ադրբեջանցիները հնարավորություն են ունեցել «Կատյուշա» համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգերով 200 հրթիռների թիրախ դարձնելու հայերին եւ կասեցնելու նրանց առաջխաղացումը, սակայն նրանք դիմել են փախուստի դեպի Իրանի սահմանները։ Զորամիավորման հրամանատարը պատճառաբանել է, թե Ալիեւը հանգիստ նստել է իր տանը, իսկ իրենցից պահանջում է կռվել իր համար։ Ռեզային խոսել է նաեւ բազմաթիվ ռազմական պլանների մասին, որոնք իրանցիները մշակել են, սակայն դրանց չնչին մասն է իրականացվել։
Թեեւ գիտաժողովի մասնակիցները միահամուռ Հայաստանին զավթիչ են համարել, իսկ Ղարաբաղի ազատագրումը՝ իրենց պարտքը, սակայն ըստ ամենայնի Բաքուն խիստ դժգոհ է լինելու հարցի լուծումը Ադրբեջանում իսլամական զարթոնքով եւ իսլամական միասնականությամբ պայմանավորելուց։ Թեպետ Բաքուն իսլամական աշխարհում հաճախ է շահարկում կրոնի գործոնը, հայերի քրիստոնյա լինելը, բայց խիստ դեմ է երկրում իսլամական՝ շիականության զարթոնքին, ինչը հնարավոր է հանգեցնի Ալիեւի իշխանության կործանմանը։
Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ

11-01-2019





15-06-2019
Հանրային վերահսկողությունը՝ կանխարգելիչ եւս մեկ միջոց
Քաղաքացու արձանագրած ճանապարհային կանոնների խախտումներին կտրվի իրավական գնահատական

Լուսինե ...


15-06-2019
Տավարի մսի մաքսատուրքը 61.5 տոկոսով նվազել է, գառի մսինը՝ սառեցվել
Ինչ կտա ՀՀ-ին ԵԱՏՄ-ԻԻՀ ազատ առեւտրի գոտու ստեղծման ...


15-06-2019
Շների, շնատերերի եւ Ծիծեռնակաբերդի զբոսայգու մասին
Գաղտնիք չէ, որ մեր մայրաքաղաքում վերջերս թափառող շները շատացել ...


15-06-2019
Խորհրդարանական մշակույթի ժողովրդավարացման հիմնախնդիրները՝ արժեբանական չափման ներքո
Հարցազրույց քաղաքական գիտությունների դոկտոր Մարիամ Մարգարյանի հետ

Խորհրդարանական ...


15-06-2019
Կանխարգելե՞լ, թե՞ գնալ հետեւանքները վերացնելու ճանապարհով
Օրինագիծը միտված է սպառողների իրավունքների պաշտպանությանը

Լուսինե ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
l.mkhitaryan@hhpress.am


«Շատ ...


15-06-2019
Դանիիլ Խարմս. «Պատահարներ» շարքից
«Մի պառավ չափազանց հետաքրքրությամբ դուրս նայեց պատուհանից, ցած ընկավ ...


15-06-2019
Հովհաննես Մելքոնյան
Իրեն, ինչպես շատերը, ես նույնպես Ռուբենիչ էի ասում. ու ...



15-06-2019
Նոր շունչ տիկնիկագործությանը
Թբիլիսիում բացվել է հայկական տիկնիկային ...

15-06-2019
Շախմատի արքան
Հունիսի 17-ին Տիգրան Պետրոսյանը կդառնար 90 ...

15-06-2019
Մեծագույն խնդիրը գիրք հրատարակելն է
Ծաղկաձորում քննարկվել են երիտասարդ ...

15-06-2019
Պետական պահպանության կարիք կա
Մարտունի-Եղեգնաձոր ճանապարհն անցնում է Գեղհովիտ ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +17... +19
ցերեկը +28... +30

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO