Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

17.09.2019
ՄՇԱԿՈՒՅԹ


Նրանք

Դարավերջի «այցելուներս»՝ ինձ քուն թե արթմնի հանգիստ չտվող մտավորականների սերունդները, իրենց նկարագրով իրարամերժ ու հակասական էին։ Բայց ես ամենքին հիշում եմ ինձ այդ միջավայրից «հեռու» չպահելու եսասիրության սիրույն… Ի վերջո, ինձ երկարամազ, մորուքավոր հիշելու համար։ Այս նկատառումը ոչ ի միջի այլոց է եւ ոչ էլ ինքնահեգնական։ Իմ հրաշալի բարեկամ, բացառիկ գրականագետ, մշակութաբան Թադեւոս Խաչատրյանը, վստահ եմ, այս տողերը կարդալուց հետո իր մտքի ելեւէջումների սահանքից վար կբերի այլ ուշարժան մարդոց անուններ, որոնց ես կամ մոռացել եմ, կամ չեմ ճանաչել… ջահել լինելու «հիվանդության» պատճառով։
Բայց այս ընթացքից ամենեւին չեմ ուզում շեղվել՝ միտքս ինքնահոսի մատնելու աստիճան, «տեսակ մը» ինքնաոգեւորումով։
Ընդհանրապես, դեմքերի եւ դեպքերի ընդմեջ կա մի տարածք, որ եւ մեր հիշողությունից դուրս է, եւ մեր հիշողության, մանավանդ ապրումների անթափանց ծալքերում, որտեղ հայտնվելու համար առնվազն պահանջվում է նվիրում։ Անշուշտ, ոչ բռնկուն ինքնադրսեւորվելու ապրումներ, որովհետեւ միջավայրի գեղագիտության ողջ հմայքը Նրանց ճանաչելու եւ, ինչպես Պոլ Վալերին կասեր, «գործունեության ողջ համապարփակ դաշտը» ըմբռնելու մեջ է։
Նրանց արտիստիկ հմայքն էր, որ ձգողականության գրված եւ չգրված օրենքներով ինձ ենթարկում է տեսնելու, լսելու արվեստի գաղտնիքներին պարտադիր ծանոթանալու համար։ Ինչ էր մնում՝ ենթարկվե՞լ համալսարանի կեղեքող, հնակարկատ դասախոսությունները «լսելուն»։
Ունկնդրելու, ոչ սոսկ լսելու արվեստը այդ տարիներից երբ դեռ պատանի են՝ ինքնակրթության է մղում։ Հիմա դժվար թե հիշեմ, որ սրճարանի բանավիճողներից լսեցի Կլոդելի անունը կամ Սեզանի «Ալռեկին» կտավի փայլուն նկարագրականը եւ այլ մշակութային «մանրուքներ»։ Բայց ինձ համար էական էր սրճարանային դասախոսությունների «մուտքն ազատ» լինելու հանգամանքը՝ ապրեցնող գեղագիտությամբ, որպիսիք օրվա թերթերում, հանդեսներում բացակայում էին։
Դրսի եւ ներսի աշխարհների տարբերությունն այն աստիճան էր աչք զարնող, որ դրսից ներս մտնելիս (եթե ունեիր մշակութային որոշակի ճաշակ եւ քիմք), միանգամից կզգայիր ամբողջատիրության գարշահոտի հարուցած վնասները …
Երբեմն լսում էի այս կամ այն սրճարանի սեղանից սեղան փոխանցվող «Ինաստրանկա»—ի «շնորհանդեսներին» հնչած հիացական բացականչությունները.
«Հրաշք, ռուսները արդեն Ջոյս են տպել», կամ «Անտոնեն Արտոյի պիեսներից են Փարիզում բեմադրել»։
Թող զարմանալի չթվա, բայց այլ կարծիքներ, տարբեր խնդիրներ շոշափող իմ վերհուշներում գրեթե անխաթար պահպանվում են։ Հիշում եմ նրանցից, ովքեր եւ ինչ էին ասում, գովաբանում կամ «քարը քարի վրա» չթողնող պիտակավորումներով վերլուծում էին երեկվա, նույնիսկ օրվա կարդացածը. չկար չարակամության, ոխալակության մտայնություն, որ միայն տարիներ անց «օրենքի ուժ» ստացավ, եւ աստիճանաբար փոխվեց բարության համընդհանուր մթնոլորտը։
Նրանք միշտ միասին էին կամ առանձին—առանձին, մտոք ու ներաշխարհով գրեթե անբաժան։ «Մոռանալ Հերոստրատին», թե «Եկեք անկեղծ խոսենք» կամ դրամատիկական թատրոնի այլ ներկայացումների ավարտից հետո, հանդիպակաց «Պապլավոկ» սրճարանում բացօթյա դասախոսություն—բանավեճի ականատեսն էինք դառնում՝ մինչեւ… ուշ գիշերն անց։
Կար համընդհանուր մշակույթով ապրելու ազգային մտահոգություն. ու հանկարծ լսվում էր վրդովված մի ձայն. «Բեյրութում Շանթի «Շղթայվածն» են խաղացել»։ Մյուս կողմից. «Պերճ Ֆազլյանը երկու տարի առաջ «Օշին Պայլ» է բեմադրել», մի այլ ձայն արդեն գիշերվա խավարում ելեւէջող. «Է, հրավիրեք Դրամատիկ»։ Ու այսպես անընդմեջ, օրվա տարբեր ժամերի, ժամեր շարունակ սուրճի սեղանի շուրջ։
Նրանք գիտեին, որ ապրում են մի երկրում, որտեղ ինքնադրսեւորվելու համար պետք է ինքնապաշտպան բնազդ ունենալ, եւ մշակույթով էին պաշտպանվում։ Ընտանեկան կարիքներ չունեին, որովհետեւ… այդ կարիքների տակ կքած էին վաղուց եւ ժամանակ էլ չունեին հոգսաշատ երեւալու, գուցե երեւակայությամբ էին ապրում՝ անապրելի բրեժնեւյան լճացման տարիներին։ Ղարաբաղյան շարժումը «յոթ սարի ետեւից» աստիճանաբար գլուխ էր բարձրացրել, գրողների մի խումբ ազգային «պարարտ» հող էր «հայտնաբերել» Գրողների միության նախագահ Վարդգես Պետրոսյանին գահընկեց անելու համար, ում ձայնը դեռ տարիներ առաջ էր լսվել Կարսի ավերակներից, բայց ապարդյուն, փոփոխություններն անկասելի էին, մշակութային միջավայր էին ներխուժել տակավին անհայտ պտտահողմեր...

Արթուր ԱՆԴՐԱՆԻԿՅԱՆ

22-06-2019





14-09-2019
Սուրբ Խաչն ուրախության տոն է
Իսկ ննջեցյալների գերեզմաններին այցելում են հաջորդ օրը

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am




14-09-2019
Պետությունը կաջակցի ջերմատնային տնտեսություն կառուցողներին
Ծրագիրը քննարկման փուլում է

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Էկոնոմիկայի նախարարությունը մի ...


14-09-2019
«Պապական խոսքի» վարքակարգավորիչ ներուժը
Հայոց առածանին, որպես անձի, խմբի եւ հանրության վարվելակերպի նմուշների ...


 
14-09-2019
Միայն գիտակցելով անցյալը
Մենք կարող ենք երաշխավորել ազատության ապագան

Դրանով հանդերձ ...


14-09-2019
Ձգտումները ժողովրդավարական են...
Վաղը ժողովրդավարության համաշխարհային օրն է

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


2007թ. աշնանը ...


14-09-2019
Եղել է դեպք, երբ փաստաբանը վարակվել է բանտարկյալից
Կստեղծվեն հատուկ պայմաններ բանտարկյալներին այցելողների համար

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Ազգային ...


14-09-2019
Պետությունը կաջակցի ջերմատնային տնտեսություն կառուցողներին
Ծրագիրը քննարկման փուլում է

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Էկոնոմիկայի նախարարությունը մի ...



14-09-2019
Թումանյանն ու Կոմիտասը «պաշտում» էին միմյանց
Նրանք հանդիպել են կյանքի տարբեր ...

14-09-2019
Մշակութային, գիտակրթական կենտրոն դառնալու հայտ
Արցախում անցկացվել է հայագիտական ...

14-09-2019
Շահագրգիռ քննարկումներ՝ օրենսդրական փոփոխությունների շուրջ
Նախարարը հանդիպել է քաղաքացիական ...

14-09-2019
Մարմնամարզիկները պատրաստ են արդարացնելու սպասելիքները
Սպորտային մարմնամարզության աշխարհի առաջնության ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +20... +22
ցերեկը +37... +39

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO