Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

10.12.2019
ԱՇԽԱՐՀ


Կառաջանան նորերը, որոշներն էլ կվերամիավորեն իրենց տարածքները

Անկախության շարժումը կազմաքանդում է բռնակցված երկրներում կառուցված պետությունները

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Մեր օրաթերթի վերջին թողարկումներում պարբերաբար անդրադարձել ենք տարածաշրջանային այն հակամարտություններին (նաեւ դադարի վիճակում գտնվող, որ այնուամենայնիվ մնում են որպես սուր հակասություններ), որոնք միտված են տարածաշրջանում փոփոխություններ հաստատելուն, ինչն էլ դիտարկվել է աշխարհը փոփոխության տանող տարաբնույթ ծրագրերի համապատկերում։ Ավելի լայնախոհ իմաստով անդրադարձել ենք նոր աշխարհակարգի ձեւավորման ընթացքին ու դրան նպաստող քաղաքականությանը, որտեղ Հայաստանն ու աշխարհի հայերը ունեն իրենց հստակ անելիքները մեր ազգային ու պետական նպատակներին ու հաղթանակներին հասնելու համար։
Թուրքիա—Սիրիա հակամարտության նոր ալիքը, գերտերությունների վերաբերմունքը այդ խնդրի եւ հարակից ծավալումների նկատմամբ ստիպեցին մեզ վերհիշել մեր պատմության դասերը, հատկապես դժվարին ու դաժան ժամանակները, Հայոց ցեղասպանությունը եւ դրան հետեւած պետականակործան իրադարձությունները... Մեր երկրի խորհրդայնացումը եւ մերօրյա Հայաստանի առջեւ ծառացած խնդիրները։
Մեր վերլուծությունների նպատակը ի վերջո պատմության այդ ժամանակներից փոխանցված բարդույթներից ազատվելուն նպաստելն էր, որպեսզի այլեւս մտածենք միայն առաջընթացի, հաղթանակների, հաջորդող հաջողությունների մասին։
Իսկ դրա նախապայմաններն ունենք, Հայաստանն այսօր անկախ երկիր է, վարում է սեփական արտաքին ու ներքին քաղաքականությունը բոլոր ոլորտներում, տարածաշրջանում հաղթանակած պետություն է եւ ունի պատրաստված եւ մարտունակ զինուժ եւ այլն, ինչն անհրաժեշտ է ոչ թե գոյատեւման (ինչպես վերջին դարերում է եղել), այլ զարգացման համար։ Իհարկե, արտաքին ճնշումները եղել են, կան ու կլինեն, քանի դեռ տարածաշրջանում չենք հաստատել մեր դերն ու նշանակությունը, չենք ամրագրել մեր խոսքը միջազգային ասպարեզում եւ վերջնական ավարտին չենք հասցրել մեր ազգային պետության կառուցումը։
Ինչպես վերը նշվեց, «ՀՀ»—ի վերջին թողարկումներում անդրադառնալով հատկապես տարածաշրջանային ռազմա—քաղաքական զարգացումներին, նշել ենք, որ նոր աշխարհակարգի ստեղծման ճանապարհին լինելու են մի շարք պետությունների կազմաքանդման գործընթացներ, այդ թվում՝ Թուրքիայի, ինչը մեզ պարտադրում է կարեւոր նախաձեռնություններով հանդես գալ, որոնք կունենան միջազգային նշանակություն, եւ այդ մասնատման գործընթացներում հայությունը կկարողանա վերատիրել Արեւմտյան Հայաստանի տարածքին եւ այլ հայապատկան հողերի։
Բայց կա նաեւ մեկ այլ գործընթաց։ Կազմաքանդվում են այն պետությունները, որոնք կառուցվել են այլ ազգերի ու ժողովուրդների տարածքների վրա, իսկ նրանք արդեն ձգտում են անկախության եւ ազատության։ Շատ պարզ ձեւակերպմամբ՝ աշխարհի վերաձեւման քարտեզում կան մասնատված երկրներ, անկախություն ստացած երկրներ եւ վերամիավորված երկրներ։ Իհարկե բոլոր երեք դեպքերն էլ շաղկապված են միմյանց, սակայն անկախության պայքարները իրենց առանձնակի հունով են գնում նաեւ։
Հասկանալի է, որ մեզ համար առաջնային է Արցախի անկախության խնդիրը, քանի դեռ Հայաստանին վերամիավորվելու հարցը իր լուծումը չի ստացել։ Այն, որ Արցախ աշխարհը Հայք—Հայաստանի անբաժան մասն է եղել ու կա, դա ապացուցելու կարիք չունի, ի վերջո բացի հայկական եւ ադրբեջանական պատմություններից (իհարկե համեմատությունը նույնիսկ անպատվաբեր է, քանի որ մեր տասնյակ հազարավոր տարիները պիտի համեմատվեն ադրբեջանական մի հարյուր տարվա հետ), կա միջազգային պատմություն, հարեւան երկրների պատմություն, որտեղ ամեն ինչ եւս պարզ է։ Սակայն Հայաստանին վերամիավորվելու հանգրվանին դեռ հարցը չի հասել, եւ անկախական շարժումներ ասվածի մեջ Արցախի խնդիրը մեզ համար թիվ մեկն է։ Բայց այստեղ առայժմ կանդրադառնանք այլ անկախական շարժումների, որոնք դեռ Արցախի կարգավիճակին՝ չճանաչված անկախ պետություն, չեն հասել։
Անգամ աֆրիկյան տարածաշրջանում, որը որոշիչ որեւէ դեր չունի աշխարհաքաղաքական հարցերում, եւս լինում են տրոհվող երկրներ, նոր անկախ երկրներ են առաջանում (ըստ համաշխարհային բեւեռների շահերի) աշխարհի քարտեզի վրա, որն էլ իհարկե տեղային ռազմաքաղաքական հարցերի լուծմանն է ուղղված։ Սա տեղի է ունենում ոչ միայն էթնիկ, այլեւ կրոնական դրդապատճառներով։ Ի վերջո կրոնական պատերազմները եւս մտնում են աշխարհի վերաձեւման քաղաքական ծրագրերի մեջ։
Աֆրիկյան վերջին բաժանումներից են Ջիբութի եւ Էրիթրեա պետությունները, որ առանձնացան Եթովպիայից, զրկելով Աֆրիկայի համար այս «նախնական երկիրը — մարդու նախնական բնակատեղի» հանդիսացող պետությանը ծովային սահմաններից։ Նույնը կատարվեց երբեմնի ծովային երկիր Սերբիայի հետ, երբ Հարավսլավիայի մասնատումից հետո մասնատվեց նաեւ Սերբիան։ Կրոնական վերջին բաժանումը եւս Աֆրիկայում եղավ՝ Սուդանի հետ՝ այն տրոհելով Հյուսիսային (քրիստոնեական) եւ Հարավային (մահմեդական) Սուդանների։ Նման խնդիրներ ունեն Լիբիան, Սոմալին եւ ոչ միայն աֆրիկյան երկրները…
Անկախության շարժումների թեման, որը համաշխարհային բնույթ է կրում, կներկայացնենք ոչ թե ըստ տարածաշրջանների, ինչը կարող է տեղային նշանակության հանգեցնել, այլ հերթով՝ տարբեր աշխարհամասերում առկա։
Կսկսենք Եվրոպայից, որտեղ առավել նախանձախնդիր են ներկա սահմանների պահպանության հարցում։ Եվ հաջորդ թողարկմանն արդեն կներկայացնենք Կատալոնիայի անկախության հանրաքվեի շուրջ ստեղծված ծավալումները, երբ Մադրիդի եւ Բարսելոնայի հակամարտությունը հետզհետե վերաճում է զինված պայքարի։ Իսկ Իսպանիայում նման պայքար, որը ուղեկցվում է նաեւ որոշակի ահաբեկչական քայլերով, արդեն կա բասկերի դեպքում, Բասկոնիայի—Բասկերի երկրի անկախության հասնելու ճանապարհին։
Որքան էլ անհավանական է թվում, Իսպանիան ներքաղաքական մի իրավիճակում է, երբ կա կազմաքանդման վտանգ։ Այս արեւմտաեվրոպական երկիրն ունի 17 ինքնավար մարզեր, ինչպես ԽՍՀՄ—ն ուներ 15 հանրապետություններ, եւ տասնյակ ինքնավար մարզեր ու շրջաններ։ Հատկապես ակտիվ անկախական տարածքներ են համարվում Կատալոնիան, Բասկոնիան եւ Գալիցիան։
Այս տարածքներում բնակվողներն իրենց այլ ազգեր են համարում, որոնք կապ չունեն իսպանացիների հետ։ Հենց արմատների եւ ինքնության փնտրտուքն ու ճանաչումն են նաեւ հետագայում հանգեցնում անկախ երկիր ունենալու եւ ինքնուրույն այնտեղ ապրելու պայքարին։ Որոշ դեպքերում հայերիս համար եւս անսպասելի բացահայտումներ են լինում, ինչպես բասկերի՝ պատմագիտական ասպարեզում հայտնաբերած ծագումնաբանական տվյալները։ Նրանք վաղուց հայտնաբերել ու գիտական աշխատություններով հրապարակել են (հրապարակումներ կան նաեւ հայ եւ այլազգի պատմաբանների կողմից), որ արմատներով Հայք—Հայաստանից են, ինչպես դա գիտական փաստերով ներկայացվել է բավարացիների (Գերմանիա) եւ բրետոնների (Բրիտանիա—Անգլիա) առումով։ Կան նման հրապարակումներ նաեւ կելտերի (Իտալիա) մասին։
Ինչեւէ, սա այլ, ավելի ծավալուն թեմա է, ինչին այստեղ չենք անդրադառնա եւ հաջորդիվ կներկայացնենք աշխարհի անկախական շարժումները, որոնք գուցե բնույթով տարբեր են, սակայն միտված են արագացնելու փոփոխվող աշխարհին ուղղված գործընթացը։

03-12-2019





07-12-2019
Հեղափոխական նշանակության կարեւոր իրադարձություններ
Որոնք անմիջականորեն առնչվում են պատմական արդարության վերականգնման հետ



07-12-2019
Կոմիտասը՝ Թումանյանին. «Ջահել ջիվան ջանիդ ափսոսացի, էս անգամ ձեռիցս պրծար»
Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Կոմիտասի ստեղծագործության, նրա կյանքի եւ, մասնավորապես, Թումանյանի ...


07-12-2019
Գյումրու քյալլան, ֆռռիկն ու ընկեր Ղազարյան-Ջղեր Խաչիկը
Գյումրեցին առաջ է նայում ու լիաթոք ծիծաղում

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am




07-12-2019
Նեոօսմանականությունը Թուրքիայի գերնպատակն է
Ծավալապաշտական նկրտումներին հագուրդ տալու համար

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am


Այսօր արդեն ...


07-12-2019
Կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային հատկացումների հայտերի քննարկումները
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային ...



07-12-2019
«Միշտ ունենալու ենք ատոմակայան, անկախ այն հանգամանքից, թե ով ինչ խորհուրդ կտա»
Հարցազրույց տարածքային կառավարման եւ ...

07-12-2019
Սահմանամերձ գյուղը նոր ջրատար կունենա
Այն լիովին կհագեցնի Ուղտասարի այգիների ...

07-12-2019
Աշխարհի քարտեզը 30 տարի առաջ այսպիսին չէր, կփոխվի նաեւ առաջիկա 30 տարում
Եվրոպան կկանգնի՞ ազգային պետությունների ...

07-12-2019
Գրանցվեց ՀՖՖ նախագահի 3 թեկնածու
Ժամանակավոր կասեցման որոշում է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +1... +3
ցերեկը +7... +9

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO