Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

29.02.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


ԱՌՁԵՌՆ ԱՌԱԾԱՆԻ

«Բերնե բերան՝ կելնի գերան

Ասացվածքը պարզում է մարդկային փոխհարաբերություններում բազում ավերածություններ գործող ամոթալի երեւույթի՝ բամբասանքի գոյացման եւ տարածման «մեխանիկան»։ Բամբասանքը մեկուսի անձի զբաղմունք չէ (եթե նույնիսկ բամբասկոտությունը նրա գլխավոր հատկությունն է), այլ մարդկանց հաղորդակցման որոշակի տեսակ, մեկից մյուսին՝ «բերնե բերան» տեղեկատվություն։ «Բամբասել» բառն իսկ ստուգաբանորեն նշանակում է «ասեմ, ասես». կազմված է «բալ» (ասել) բայի ներկա ժամանակի եզակի առաջին եւ երկրորդ դեմքերից՝ «բամ» (ասեմ) գումարած «բաս» (ասես)։ Եվ հատկապես բերնե բերան անցնելն է ուռճացնում, այլափոխում, աղավաղում բամբասանքին ծնունդ տված իսկության մեկ հատիկը, պատում կեղծիքի, չարախոսության, նախանձի շաղախով։
Մարդկանց խոսքուզրույցի այդ առանձնահատկությունն է բնութագրում լատիներեն ասացվածքը, թե մարդու համբավը թռչում է («Fama volant»)։
Մարդիկ միշտ բամբասել եւ բամբասելու են։ Դա երեւի պայմանավորված է հոգեբանական մի առանձնահատկությամբ. մարդիկ տեղեկությունները ոչ միայն փոխանակում են, այլեւ գնահատում, արժեքավորում՝ համարելով դրանք (իրադարձությունները, միջադեպերը, արարքները, որոշումները, նշանակումները եւ այլն) պատշաճ կամ անպատշաճ, ընդունելի կամ մերժելի, ճիշտ կամ սխալ, օգտակար կամ վնասակար։ Մարդկային հատկապես այդ հատկությունն է նկատի ունեցել Պարույր Սեւակը. «Մենք դատավոր ենք ամենքս էլ մի քիչ։ // Եվ մենք դատում ենք ու դատավարում // Յուրաքանչյուր օ՛ր, Նույնիսկ ամեն ժա՛մ»։
Մենք ոչ միայն դատավարում ենք, այլեւ մեղադրում եւ դատապարտում. այստեղից էլ ահա սկիզբ է առնում բուն բամբասանքը. զուտ տեղեկատվությունը խեղաթյուրվում է, չեզոք, անաչառ կարծիքը վերածվում է մի իսկական զրպարտության։ Այնպես որ, անգամ արտաքուստ անմեղ թվացող բամբասանքը, շատերի բերանում ծամոն դարձած, բոլորովին էլ անմեղ զբաղմունք չէ, եւ միանգամայն տեղին է ասված, թե՝ «Փսփսոցը տուն կքանդի»։ Բամբասանքի զարհուրելի ուժը ցայտուն է Վահան Թոթովենցի «Գավառական ողբերգություն» վիպակում. «բամբասանքի ծարավից տոչորված» տիկնայք չեղած, չպատահած, ընդամենը մեկի աչքին թվացած բանը տարածում են բերնե բերան, փոթորկում ողջ քաղաքը, զոհերի պատճառ դառնում։
Մեկ այլ ասացվածք էլ կա՝ «Բամբասանք չէ, բանն ասանկ է»։ Այս գեղեցիկ բառախաղը, սակայն, բնավ էլ չի օգնում բամբասկոտներին։ Չէ՞ որ, եթե իսկապես բանն «ասանկ» է, ուրեմն բամբասանք չէ, այլ պարզապես խոսքուզրույց, հավաստի տեղեկատվություն։ Իսկ եթե, այնուամենայնիվ, բանն «անանկ» է, ուրեմն բամբասանք է, եւ բամբասողներին ոչնչով չի արդարացնում։
Ո՞րն է չափանիշը դրանք զանազանելու։ Բարդ հարց է։ Հնարավոր է, թերեւս, կողմնորոշվել հետեւյալ կերպ. եթե նույն բանը մենք վստահաբար կարող ենք կրկնել այն անձի ներկայությամբ, ում վերաբերյալ արտահայտվում ենք, ուրեմն, իրոք, «ասանկ» է, հակառակ պարագայում՝ «անանկ»։ Սա հիշելով՝ գուցե կսկսենք քի՞չ բամբասել։
Բամբասանքի կրճատմանը կամ գոնե մեղմացմանը կարող է նպաստել այն գիտակցումը, որ բամբասանքը, փաստորեն, ինքնագնահատականի ձեւ է եւ բամբասողին ավելի խորն է բնութագրում, քան կցանկանար։ Այդ ինքնաբացահայտումը դիպուկ է Մխիթար Գոշի առակներից մեկում. «Հոտն ընթանալիս շարժվում էին ոչխարների դմակները։ // Այծերը նախանձից դրդված սկսեցին բամբասել նրանց եւ ասացին. // Ինչո՞ւ մեզ նման պարկեշտությամբ չեք քայլում»։
Վալերի ՄԻՐԶՈՅԱՆ
Փ. գ. դ., պրոֆեսոր

25-01-2020





28-02-2020
Ապացուցիր, թե կարող ես
«Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» օրենքի նախագիծը ...


28-02-2020
Հայատյացություն, որ դրսեւորվեց սումգայիթյան «սցենարով»
Հիշում է սպանդից փրկված ծերունազարդ հայը

Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ
d.miqayelyan@hhpress.am


32 ...


28-02-2020
Հնարավոր ամեն ինչ արվում է, որպեսզի վարակի ներթափանցումը Հայաստան կանխվի
Եթե որեւէ այլ ռեժիմի անցնելու անհրաժեշտություն լինի, կառավարությունը ...


28-02-2020
Եթե ժողովուրդն է որոշում, ապա ոչինչ անօրինական չէ
«ՀՀ»-ի հյուրն է արձակագիր Արա Նազարեթյանը

-Պարոն Նազարեթյան, ...


28-02-2020
Հայաստանը նախ պետք է դիտարկի իրեն նպատակահարմար լինելու հարցը
Ինքնուրույնությունն ու ինքնիշխանությունն են պետության եւ ժողովրդի հանդեպ ...


28-02-2020
Մաքսատուրքի բարձրացումը հետաձգվեց 647 անուն ապրանքի համար
Փոփոխությունն ավտոմեքենաներին չի վերաբերում

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Գործադիրը երեկվա նիստում ...


28-02-2020
Տեսչական մարմնի խնդիրը ոչ այնքան պատժելն է
Որքան դաշտը կարգավորելը եւ առկա խնդիրներին լուծումներ տալը




28-02-2020
Գյուղի 120 հեկտար վարելահողից 100-ը չի մշակվում
Այստեղ հիմնականում զարգացած է ...

28-02-2020
Խրիմյան Հայրիկի սոցիալ-փիլիսոփայական դիտարկումները
1. Համակեցության հրամայականը


28-02-2020
Թերլցում եւ իրացվող վառելիքի որակական անհամապատասխանություն
ՏՄՊՊՀ-ի դիտարկումները բազմաթիվ խնդիրներ ...

28-02-2020
5 երկիր ներկայացնող հայ ըմբիշներ՝ համաշխարհային սանդղակում
Հայաստանը եւ այլ երկրներ ներկայացնող 12 ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը -1... -3
ցերեկը 0... +2

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO