Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

11.07.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


ԱՌՁԵՌՆ ԱՌԱԾԱՆԻ

«Բերնե բերան՝ կելնի գերան

Ասացվածքը պարզում է մարդկային փոխհարաբերություններում բազում ավերածություններ գործող ամոթալի երեւույթի՝ բամբասանքի գոյացման եւ տարածման «մեխանիկան»։ Բամբասանքը մեկուսի անձի զբաղմունք չէ (եթե նույնիսկ բամբասկոտությունը նրա գլխավոր հատկությունն է), այլ մարդկանց հաղորդակցման որոշակի տեսակ, մեկից մյուսին՝ «բերնե բերան» տեղեկատվություն։ «Բամբասել» բառն իսկ ստուգաբանորեն նշանակում է «ասեմ, ասես». կազմված է «բալ» (ասել) բայի ներկա ժամանակի եզակի առաջին եւ երկրորդ դեմքերից՝ «բամ» (ասեմ) գումարած «բաս» (ասես)։ Եվ հատկապես բերնե բերան անցնելն է ուռճացնում, այլափոխում, աղավաղում բամբասանքին ծնունդ տված իսկության մեկ հատիկը, պատում կեղծիքի, չարախոսության, նախանձի շաղախով։
Մարդկանց խոսքուզրույցի այդ առանձնահատկությունն է բնութագրում լատիներեն ասացվածքը, թե մարդու համբավը թռչում է («Fama volant»)։
Մարդիկ միշտ բամբասել եւ բամբասելու են։ Դա երեւի պայմանավորված է հոգեբանական մի առանձնահատկությամբ. մարդիկ տեղեկությունները ոչ միայն փոխանակում են, այլեւ գնահատում, արժեքավորում՝ համարելով դրանք (իրադարձությունները, միջադեպերը, արարքները, որոշումները, նշանակումները եւ այլն) պատշաճ կամ անպատշաճ, ընդունելի կամ մերժելի, ճիշտ կամ սխալ, օգտակար կամ վնասակար։ Մարդկային հատկապես այդ հատկությունն է նկատի ունեցել Պարույր Սեւակը. «Մենք դատավոր ենք ամենքս էլ մի քիչ։ // Եվ մենք դատում ենք ու դատավարում // Յուրաքանչյուր օ՛ր, Նույնիսկ ամեն ժա՛մ»։
Մենք ոչ միայն դատավարում ենք, այլեւ մեղադրում եւ դատապարտում. այստեղից էլ ահա սկիզբ է առնում բուն բամբասանքը. զուտ տեղեկատվությունը խեղաթյուրվում է, չեզոք, անաչառ կարծիքը վերածվում է մի իսկական զրպարտության։ Այնպես որ, անգամ արտաքուստ անմեղ թվացող բամբասանքը, շատերի բերանում ծամոն դարձած, բոլորովին էլ անմեղ զբաղմունք չէ, եւ միանգամայն տեղին է ասված, թե՝ «Փսփսոցը տուն կքանդի»։ Բամբասանքի զարհուրելի ուժը ցայտուն է Վահան Թոթովենցի «Գավառական ողբերգություն» վիպակում. «բամբասանքի ծարավից տոչորված» տիկնայք չեղած, չպատահած, ընդամենը մեկի աչքին թվացած բանը տարածում են բերնե բերան, փոթորկում ողջ քաղաքը, զոհերի պատճառ դառնում։
Մեկ այլ ասացվածք էլ կա՝ «Բամբասանք չէ, բանն ասանկ է»։ Այս գեղեցիկ բառախաղը, սակայն, բնավ էլ չի օգնում բամբասկոտներին։ Չէ՞ որ, եթե իսկապես բանն «ասանկ» է, ուրեմն բամբասանք չէ, այլ պարզապես խոսքուզրույց, հավաստի տեղեկատվություն։ Իսկ եթե, այնուամենայնիվ, բանն «անանկ» է, ուրեմն բամբասանք է, եւ բամբասողներին ոչնչով չի արդարացնում։
Ո՞րն է չափանիշը դրանք զանազանելու։ Բարդ հարց է։ Հնարավոր է, թերեւս, կողմնորոշվել հետեւյալ կերպ. եթե նույն բանը մենք վստահաբար կարող ենք կրկնել այն անձի ներկայությամբ, ում վերաբերյալ արտահայտվում ենք, ուրեմն, իրոք, «ասանկ» է, հակառակ պարագայում՝ «անանկ»։ Սա հիշելով՝ գուցե կսկսենք քի՞չ բամբասել։
Բամբասանքի կրճատմանը կամ գոնե մեղմացմանը կարող է նպաստել այն գիտակցումը, որ բամբասանքը, փաստորեն, ինքնագնահատականի ձեւ է եւ բամբասողին ավելի խորն է բնութագրում, քան կցանկանար։ Այդ ինքնաբացահայտումը դիպուկ է Մխիթար Գոշի առակներից մեկում. «Հոտն ընթանալիս շարժվում էին ոչխարների դմակները։ // Այծերը նախանձից դրդված սկսեցին բամբասել նրանց եւ ասացին. // Ինչո՞ւ մեզ նման պարկեշտությամբ չեք քայլում»։
Վալերի ՄԻՐԶՈՅԱՆ
Փ. գ. դ., պրոֆեսոր

25-01-2020





11-07-2020
10 տարի անց բարեփոխվում է հանրակրթության բովանդակությունը
Դպրոցից դուրս է մղվում անբավարար գնահատման համակարգը

Ժամանակակից ...


11-07-2020
Թվային քաղաքակրթություն
Իսկ իրական աշխարհը մեզ է սպասում իր ամենավառ ...


11-07-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 489 նոր դեպք․ապաքինվել է ևս 710, մահացել 13 քաղաքացի
Հայաստանում հուլիսի 11-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


11-07-2020
ՀՀ Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի եւ Գետաշենի ինքնապաշտպանության մասին մենագրության հետքերով
1991 թվականի ապրիլի 30-ին սանձազերծվեց Խորհրդային Միության (ԽՍՀՄ) ...


11-07-2020
Հարկային բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում փոքր եւ միջին բիզնեսի համար
Տոկոսադրույքների նվազեցումը բիզնեսի խթանիչ ուժն է

Զարգացած երկրների ...


11-07-2020
Դիք. չաստվածների պաշտամունք
Ավարառության եւ գերեվարության ոգու հետ մեկտեղ Տիգրանն ու ...


11-07-2020
«Նա 40 տարի առաջ բարձրացել է իր խավար հայրենիքի բլուրները ու իր բարձրությունից ինչե՜ր, ինչե՜ր է տեսել…»
Հովհ. Թումանյան, «Քառասուն տարի»

1862 թվի գարնանը մի ...



11-07-2020
Ջերմոցային գազերի արտանետումների մեր բաժինն ու դրանք կրճատելու ներուժը
Հրապարակվել է կլիմայի փոփոխության մասին ...

11-07-2020
Մեծ Պեպոն
Գաբրիել Սունդուկյանը միշտ հաճոյախոսել է ...

11-07-2020
Սիրիայում կփոխվե՞ն խաղի կանոնները
Կողմերը պահանջել են այդ երկրից դուրս ...

11-07-2020
Ռեւանշի հնարավորություն
Հայաստանի եւ Քուվեյթի ֆուտբոլի ֆեդերացիաներն ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +19... +21
ցերեկը +32... +34

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO