Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

12.07.2020
ԼՂՀ


Ուխտագնացություն Բերդաձոր

Մայիսի 30-ին Քաշաթաղի շրջանի մի խումբ երիտասարդներով այցելեցինք Շուշիի շրջանի Բերդաձորի ենթաշրջանի Հին Շեն եւ Մեծ Շեն գյուղերը։ Այց-արշավը կազմակերպել էին շրջվարչակազմի աշխատակազմի մշակույթի եւ երիտասարդության բաժնի (ՄԵԲ) վարիչ Մարինե Ռուստամյանը եւ Քաշաթաղի շրջանային «Մերան» թերթի գլխավոր խմբագիր, ազատամարտիկ, Բերդաձորի ինքնապաշտպանության մասնակից Զոհրաբ Ըռքոյանը։
Գյուղ հասնելուց հետո ոտքով ճամփա ընկանք դեպի Մեծ Շեն գյուղի Պարին Պիժ եկեղեցին, որից քիչ ներքեւում է մեկ այլ մատուռ։ Հայրս՝ Զոհրաբ Ըռքոյանը, ով Արցախյան գոյամարտի տարիներին մասնակցել է այս կողմերի ինքնապաշտպանական մարտերին, ճանապարհին ներկայացրեց գյուղի պատմությունը։ Մեծ շենը, շրջապատի 3 գյուղերով՝ Հին Շեն, Եղցահող, Տասի Վերստ կամ Ծաղկաձոր, խորհրդային տարիներին եղել են հայաբնակ՝ 4 կողմից շրջապատված թուրքաբնակ բնակավայրերով՝ Լաչին, Զարիսլու, Հունանով, Աղանուս եւ այլն։ Ազատամարտի տարիների 4 հայկական գյուղերում բնակչության թիվը չի գերազանցել 1000—ը։ Գյուղերը հաճախ են ենթարկվել թուրքական եւ խորհրդային բանակի հարձակումներին, անօրեն գործողություններին։
Մոտ 1—2 կիլոմետր բարձրանալուց հետո հասանք նպատակակետ, գյուղի մոտակա 1658 թ. կառուցված Պարին Պիժ—Սուրբ Պանտալեոն (Պանտալեոն՝ առյուծ) եկեղեցական համալիր։ Համեմատաբար մեծ եկեղեցին կոչված է ի պատիվ 3—4—րդ դարերում փոքր—ասիական Նիկոմեդիա (այժմ՝ Իզմիտ) քաղաքում ապրած նահատակ—բժիշկ Պանդալեոնի (Պանդելեմիոն), ում մասունքները, ըստ ավանդույթի, ամփոփված են եկեղեցու հիմքում։ Սուրբը ուղղափառ եկեղեցում համարվում է զինվորների հովանավոր։ Արեւմուտքում հավատում են, որ Սուրբ Պանդալեոնը ունի զինվորներին եւ առհասարակ մարդկանց հիվանդությունները, ինչպես նաեւ հոգեւոր վերքերը բժշկելու շնորհ։ Տեղացիների պնդմամբ՝ սուրբը միշտ լսել է իրենց աղոթքներն ու օգնել, ինչի շնորհիվ ստացել է Բարի Բժիշկ անունը, որը ժամանակի եւ սերունդների միջեւ փոխանցվելուց հնչյունափոխվել է Պարին Պիժ—ի։ Նույնիսկ խորհրդային տարիներին են սրբատեղի այցելել ուխտագնացներ ոչ միայն Մեծ ու Հին Շեն գյուղերից, այլեւ այլ վայրերից։ Բերդաձորցիները լավ են հիշում, թե ինչպես, մեծից փոքր, 1989 թ. սեպտեմբերի 1—ին Հայ առաքելական եկեղեցու՝ Արցախում վերաբացված թեմի առաջնորդ Պարգեւ արք. Մարտիրոսյանի կողմից մկրտվեցին այս եկեղեցում։ 1991 թ. մայիսի 15—ից մինչեւ 1992 թ. մայիսի 17—ը Բերդաձորը գտնվել է թուրքական գերության մեջ՝ հայաթափված։ Այդ ընթացքում քանդել են փոքր եկեղեցին։ Իսկ մեծը՝ Պարին Պիժը, փորձել են քանդել. չի ստացվել։ Հայրս տեղեկացրեց՝ Բերդաձորի ազատագրումից հետո, երբ այցելել են եկեղեցի, տեսել են սրբատան դիմացի՝ հարավարեւմտյան անկյունը քանդված էր։ Տրակտորն էլ ի զորու չի եղել քանդել հայոց սրբատունը։ Քանդված եկեղեցին վերակառուցվել է, մեծը հիմնանորոգվել Հովհաննիսյան եղբայրների կողմից եւ այժմ գործում է։
Եկեղեցին, շնորհիվ բարձր դիրքի, ունի հրաշալի տեսարան։ Ներքեւում բացվում է Մեծ Շեն գյուղի գեղեցիկ պատկերը։ Գյուղը փոքր է՝ կենտրոնացած բլրի վրա։ Իր կարմիր կտուրներով ջերմություն է հաղորդում, իսկ պատմությունն իմանալուց հետո քեզ զգում ես տանը։ Ավելի հյուսիսում երեւում է Եղցահող գյուղը՝ դիմացը նորաշեն եկեղեցի՝ բարձունքի վրա։ Աջ ու ձախ՝ ավելի բարձրում, երեւում են Հաչաքարը, Քումինքարը եւ Քիրսի լեռները։ Քումին քարը Հին շենի մոտ է՝ արեւմտյան կողմում՝ անտառապատ սարի գլխին։ Հայրս պատմեց՝ գոյամարտի տարիներին այստեղ գյուղի դիրքերն են եղել։ 1990 թ. նոյեմբերի 21—ին Լաչինի շրջանի Աղանուս գյուղից թուրքերն ու խորհրդային բանակի զինվորները հարձակում են գործել գյուղի վրա։ Մարտնչել են՝ հետ շպրտել թշնամուն, սակայն կորցրել են 2 զինակից ընկեր։ Այժմ նրանց նահատակման վայրում խաչքար—կոթող է կանգնեցված։
Հաջորդ կանգառը Հին Շեն գյուղն էր։ Այստեղ այցելեցինք տեղի գերեզմանոց։ Մուտքի մոտ կանգնեցված էր Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված հինշենցիներին նվիրված հուշարձան՝ կողքին Արցախյան գոյամարտի տարիներին նահատակվածներինը։ Փոքր Հին Շեն գյուղը Մեծ հայրենականին տվել է 6 տասնյակից ավելի զոհ։ Այցելեցինք Առնո Մկրտչյանի շիրիմին։ Առնոն Հին Շենի բնակիչ էր, դպրոցում դասավանդում էր ֆիզիկա։ Դեռ խորհրդային տարիներին աչքի էր ընկել իր հայրենասիրությամբ, ու պատահական չէր, որ 1988 թ. Հայ դատի ստեղծած Բերդաձորի ինքնապաշտպանության խորհրդի փոխնախագահը հենց ինքն էր (նախագահ՝ Անդրանիկ Հարությունյան)։ 1991 թ. մայիսի 15-ին, «Օղակ» գործողության շրջանակում, Առնոյին եւ 4 զինակից ընկերներին դատապարտում են գնդակահարության։ Մարտիրոսվել է Բաքվի բանտերում, ամփոփված է հոր, ազատամարտիկ եղբոր, զինակից նահատակ ընկերների կողքին։
Վերադարձի ճանապարհին այցելեցինք Մեծ Շենի՝ Արցախյան ազատամարտի հերոսների հիշատակին նվիրված հուշահամալիր. 11 քաջորդիների մարմարե նկարներն են՝ դիմացը Մեծ հայրենականում նահատակված նրանց մոտ 90 պապերի ու հայրերի հուշակոթողը։ Այստեղ հարգանքի տուրք մատուցելով Մեծ Շենի եւ ազատամարտի բոլոր հերոսների հիշատակին՝ վերադարձանք Բերձոր։ Բերձոր-Շուշի ճանապարհին է Բերդաձորի՝ Արցախյան գոյամարտի ժամանակ նահատակված բոլոր քաջորդիներին նվիրված հուշակոթողը։
Վարսենիկ ԸՌՔՈՅԱՆ

03-06-2020





11-07-2020
10 տարի անց բարեփոխվում է հանրակրթության բովանդակությունը
Դպրոցից դուրս է մղվում անբավարար գնահատման համակարգը

Ժամանակակից ...


11-07-2020
Թվային քաղաքակրթություն
Իսկ իրական աշխարհը մեզ է սպասում իր ամենավառ ...


11-07-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 489 նոր դեպք․ապաքինվել է ևս 710, մահացել 13 քաղաքացի
Հայաստանում հուլիսի 11-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


11-07-2020
ՀՀ Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի եւ Գետաշենի ինքնապաշտպանության մասին մենագրության հետքերով
1991 թվականի ապրիլի 30-ին սանձազերծվեց Խորհրդային Միության (ԽՍՀՄ) ...


11-07-2020
Հարկային բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում փոքր եւ միջին բիզնեսի համար
Տոկոսադրույքների նվազեցումը բիզնեսի խթանիչ ուժն է

Զարգացած երկրների ...


11-07-2020
Դիք. չաստվածների պաշտամունք
Ավարառության եւ գերեվարության ոգու հետ մեկտեղ Տիգրանն ու ...


11-07-2020
«Նա 40 տարի առաջ բարձրացել է իր խավար հայրենիքի բլուրները ու իր բարձրությունից ինչե՜ր, ինչե՜ր է տեսել…»
Հովհ. Թումանյան, «Քառասուն տարի»

1862 թվի գարնանը մի ...



11-07-2020
Ջերմոցային գազերի արտանետումների մեր բաժինն ու դրանք կրճատելու ներուժը
Հրապարակվել է կլիմայի փոփոխության մասին ...

11-07-2020
Մեծ Պեպոն
Գաբրիել Սունդուկյանը միշտ հաճոյախոսել է ...

11-07-2020
Սիրիայում կփոխվե՞ն խաղի կանոնները
Կողմերը պահանջել են այդ երկրից դուրս ...

11-07-2020
Ռեւանշի հնարավորություն
Հայաստանի եւ Քուվեյթի ֆուտբոլի ֆեդերացիաներն ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +19... +21
ցերեկը +32... +34

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO