Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

22.10.2020
ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ


«Հարություն վարդապետ, եթե դու ողջ լինեիր…»

«Գիտնական, ուսուցիչ, զինվոր եւ բանաստեղծ». գրված է նրա շիրմաքարին

«Ամենից առաջավոր փիլիսոփայությունն այն փիլիսոփայությունն է, որ մեզ կասի, որ մենք պետք է սիրենք մեր հայրենիքի օգուտը, որ նրա լուսավորությունը մեր կյանքում ամենից ավելի մեծ բավականություն է պատճառում մեզ, որ նրա անդորրությունը եւ նրա բարիքը մեզ համար ծառայում են որպես վահան մեր ընտանեկան երջանկության, որ նրա փառքը մեր փառքն է, եւ եթե մարդու համար վիրավորական է արգահատելի հոր որդի կոչվելը, ապա ավելի վիրավորական է հայրենիքի արգահատելի որդի անվանվելը»:

Իր իսկ հռչակած այս սկզբունքով է ապրել ու գործել հարազատ ժողովրդին կյանքը նվիրաբերած բանաստեղծ, մանկավարժ, հասարակական-քաղաքական ու եկեղեցական գործիչ Հարություն (Գեւորգ) Ալամդարյանը, անհատականություն, որի լուսավորչական գաղափարներով սնվել էին նրա երեւելի սաները՝ Խաչատուր Աբովյան, Ստեփանոս Նազարյանց եւ ազգային տասնյակ այլ դեմքեր:
Հ. Ալամդարյանը ծնվել է 1870 թ. սեպտեմբերի 25-ին, Աստրախանում: Տեղի Աղաբաբյան դպրոցում նրա ուսուցիչն է եղել ժամանակի հայտնի դեմքերից Սերովբե Պատկանյանցը: Դպրոցահասակ պատանու համար, հավանաբար, ճակատագրական էր ունենալ հայրենասիրական ու լուսավորչական գաղափարներով սերունդներ կրթող առաջադեմ ուսուցիչ: Եվ բնավ պատահական չէր, որ ռուսաց մայրաքաղաքում Լազարյան ճեմարանի հիմնադիր Լազարյանները լսում են խոստումնալից երիտասարդի մասին եւ Մոսկվա են կանչում նրան: Դա 1814 թվականին էր: Անչափ հետաքրքիր է այն փաստը, որ հայության համար կարեւորագույն այս կրթօջախի հիմնադիրները որդեգրում եւ անվանափոխում են Ալամդարյանին՝ նրան տալով 1813 թ. հայրենական պատերազմում զոհված իրենց Հարություն որդու անունը: Իսկ ապագա բանաստեղծը հասցրել էր բավարար գիտելիքներ կուտակել նաեւ ինքնակրթությամբ, նվիրվում է ճեմարանին, մանկավարժներ ու աշակերտներ է հավաքագրում, մշակում դասընթացների ծրագրեր եւ զբաղվում անհրաժեշտ գրականություն հայթայթելու խնդրով: Ծանր զբաղվածությանը զուգահեռ, չէր դադարում սովորել, երբ դասավանդում էր հայոց եւ ռուսաց լեզուներ, միաժամանակ ձգտում էր յուրացնել լատիներենն ու ֆրանսերենը: Ճեմարանի պատմության մեջ, որի առաջին տեսուչն էր Ալամդարյանը, այդ տարիները հայտնի են «դար Ալամդարյան» անունով:
Բանաստեղծի մոսկովյան գործունեությանը հաջորդելու էր նույնքան նվիրական աշխատանք Վրաստանի մայրաքաղաքում: 1824-ին վիրահայոց թեմի առաջնորդ, ազգային ճանաչված գործիչ Ներսես Աշտարակեցին Հ. Ալամդարյանին հրավիրում է Թիֆլիս եւ առաջարկում դառնալ իր հիմնադրած դպրոցի տեսուչը: Շուրջ 6 տարի նա այդ պաշտոնին էր ու նաեւ ուսուցիչ. դասավանդում էր կրոն, վայելչագրություն եւ ռուսաց լեզու, սաների ուժերով կազմակերպում թատերական ներկայացումներ: Բանաստեղծն այդ տարիներին է գրել «Օրենք ռուս քերականության» ուսումնական գիրքը: Թիֆլիսում է ծանոթանում այդ ժամանակ Իրանում Ռուսաստանի դեսպան Ալ. Գրիբոյեդովի, մշակույթի ու հասարակական-քաղաքական երեւելի գործիչների, նրանց շարքում՝ Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրիդրիխ Պարոտի հետ, որն Անդրկովկաս էր եկել սուրբ լեռան՝ Արարատի գագաթը բարձրանալու նպատակով: Պրոֆեսորը բարեկամացել է Հ. Ալամդարյանի հետ, նրանից ստացել կարեւոր տեղեկություններ Հայաստանի, հայության կյանքի, ազգագրության ու պատմության մասին: Բանաստեղծ-մանկավարժը Ֆ. Պարոտին խորհուրդ է տվել անառիկ լեռան վերելքի օրերին գիտարշավի կայան կամ ճամբար դարձնել լեռան լանջին գտնվող Սուրբ Հակոբի վանքը: Հենց Թիֆիլիսում էլ նա ճանապարհորդ-գիտնականին է հանձնել այդ նպատակով գրված հանձնարարական նամակը, որն Էջմիածնում նա ներկայացրել է վանքի կառավարիչ Հովսեփ վարդապետ Տեր-Մարուքյանին:
Ունենալով ռուսական կողմնորոշում՝ Հ. Ալամդարյանն անթաքույց ցնծություն է ապրում 1826-1828 թթ. ռուս-պարսկական պատերազմի ընթացքում Երեւանի բերդի գրավումով, այդ իրադարձությանը նվիրում իր հանրածանոթ «Տեսիլ» բանաստեղծությունը: Երեւանի ազատագրումը պարսիկներից ազգանվեր գործիչը գնահատում է «որպես Հայաստան աշխարհի փրկությունը անգութ պարսիկների երկաթե հնոցից»: Իսկ մինչեւ բերդի գրավումը նա հանդես էր գալիս հայրենասիրական հրապարակումներով, էապես աջակցում հայկական կամավորական գնդերի կազմավորմանը, ելույթներ ունենում այդ գնդերի առաջ: 1828-1830 թթ. եղել է Հայ առաքելական եկեղեցու վիրահայոց թեմի առաջնորդը:
Լինելով ազատատենչ ու լուսավորական գաղափարների քարոզիչ՝ Հ. Ալամդարյանն ըմբոստանում էր ցարիզմի վարած ձուլման քաղաքականության դեմ, իր գործունեությամբ ձգտում հայ եկեղեցական ու ազգային հաստատությունների ինքնուրույնությանը: Բայց այդպիսի գործունեությունն աննկատ չէր կարող մնալ Անդրկովկասում ցարական իշխանությունների ներկայացուցիչների խուզարկու աչքից. բանաստեղծին մեղադրում են իբրեւ Ներսես Աշտարակեցու գաղափարակցի, եւ գեներալ Պասկեւիչի թելադրանքով Էջմիածնի սինոդը նրան աքսորում է Հաղպատ: Ցավով ու դառնությամբ է լցված նրա նամակը՝ հասցեագրված իր երբեմնի սանին՝ Խաչատուր Աբովյանին. «Տկար եմ այստեղ եւ լի դառը տրամադրությամբ. տեսնելով ինձ այստեղ՝ աշխարհիս հեռավոր այս անկյունում, իսպառ անպետք եմ իմ հայրենի աշխարհին եւ հայրենակիցներին»:
Նորից Հաղպատ, ինչպես հանճարեղ Սայաթ-Նովայի պարագայում է եղել: Երկամյա աքսորից հետո հայ մտավորականին ուղարկում են Նախիջեւանի Սուրբ Խաչ վանք: Այստեղ նույնպես նա երազում էր լուսավորության ջահ վառել: Սակայն Նախիջեւանին բախտ չէր վիճակված ականատես լինելու իր ուսյալ վանականի լուսավորական ձեռնարկումներին: Բանաստեղծն սպանվել է դավադրաբար 1834 թ. եւ թաղվել վանքի եկեղեցու առջեւ: 1862-ին վանահայր Գաբրիել Այվազովսկին հիմնովին վերանորոգել է վանքի եկեղեցին, առաջնորդարանի շենքը, կառուցել եկեղեցու արեւմտյան ճակատի առջեւ երկհարկանի զանգակատունը, բլրի թեք լանջին՝ դեպի այգին տանող քարե աստիճանները, վանքի աղբյուրի խոշոր ըմպելասրահը: 1865-ին եկեղեցու առջեւ թաղվել է գրող, հրապարակախոս, փիլիսոփա, հայ քննադատության եւ գեղագիտության հիմնադիր Միքայել Նալբանդյանը, 1892-ին՝ բանաստեղծ, արձակագիր, հասարակական գործիչ Ռափայել Պատկանյանը: 1902-ին նրանց գերեզմանների վրա, հանգանակված միջոցներով, դրվել են քանդակագործ Անդրեաս Մարուքյանի պատրաստած կիսանդրիները:
Հարություն Ալամդարյանի տապանաքարի վրա գրված է. «Գիտնական, ուսուցիչ, զինվոր եւ բանաստեղծ»: Ներսես Աշտարակեցին, այցելելով նրա շիրիմին, ասել է. «Հարություն վարդապետ, եթե դու ողջ լինեիր, ապա ես իմ ձեռքով քեզ կօծեի կաթողիկոս»: Իսկ Խաչատուր Աբովյանը «կսկծալի» տողեր է նվիրել իր մեծ ուսուցչին ու բանաստեղծին, որն անկորնչելի ժառանգություն թողեց մեր գրականությանը՝ քնարական, ազատասիրական բանաստեղծություններ, ձոներ ու առակներ, բառարաններ, ճառեր ու հոդվածներ, թարգմանական մասունքներ…

Հակոբ ՍՐԱՊՅԱՆ

25-09-2020





22-10-2020
Պետությանն անհատույց ապրանքներ մատակարարողները կազատվեն հարկերից
Իսկ ռազմական գործողությունների հետեւանքով զոհվածների կամ հաշմանդամ դարձածների վարկերը ...


22-10-2020
Թուրքիան ձգտում է ճողոպրել անխուսափելի պատասխանատվությունից
Ներխուժելով տարածաշրջան եւ բնիկ ժողովուրդների տարածքներում հիմնադրելով սեփական պետությունը՝ ...


22-10-2020
Սարսափելի վատ է Թուրքիայի սոցիալ-տնտեսական վիճակը
Բանտարկված լրագրողների թվով այս երկիրն աշխարհում զբաղեցնում է առաջին ...


22-10-2020
Հայկական թեմատիկայի եւ խորհրդային ագիտացիայի համադրությունը
Կերամիկական արձանիկները կոլեկցիոներների ուշադրության կենտրոնում են

«Անահիտ», «Անուշ», ...


22-10-2020
Ազգային երգարվեստի վեհափառը
Կոմիտաս վարդապետը սկիզբ է, որ վախճան չունի

«Այն ...


22-10-2020
IPSE DIXIT
«Առատության հասարակությունը» ծնում է նաեւ ազատ ժամանակի առատու-թյուն, մի ...


22-10-2020
Եւ ասում էին սարերին եւ ժայռերին. «Վայր ընկէք մեզ վերայ եւ ծածկեցէք մեզ …»:
Երբ հանվի վեցերորդ կնիքը, լինելու է մեծ երկրաշարժը, արեւը ...



22-10-2020
Հաղթանակի կամքը մեզ պետք է ասի, որ մենք չենք նահանջի, չենք կոտրվի
Վարչապետ Փաշինյանի ուղերձը

ՀՀ վարչապետ ...

22-10-2020
Սա նախապես ծրագրված լայնամասշտաբ պատերազմ էր, որը սպառնալիք է ողջ տարածաշրջանին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հարցազրույց է տվել ...

22-10-2020
ՀՀ-ում կձեւավորվի արցախցի ընտանիքների սոցխնդիրներով զբաղվող շտաբ
ԱՀ նախագահը խորհրդակցություն է հրավիրել

22-10-2020
Հրադադարը բացարձակ անհրաժեշտություն է, Թուրքիան պետք է դուրս գա հակամարտությունից
Աշխատանքային այցով Բրյուսելում գտնվող Հայաստանի ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +16... +19
ցերեկը +24... +26

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO