Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

01.03.2021
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Պետական կառավարման մոդելի կապը

Տվյալ ժողովրդի արժեհամակարգային առանձնահատկությունների հետ

Պատմաբան, «Հայոց պատմության ուրվագծեր» երկհատորյակի, «Աշխարհաճանաչում» եռահատոր ուսումնասիրության հեղինակ Գուրգեն Կարապետյանի հետ զրույցում «ՀՀ»-ն փորձում է պարզել, թե աշխարհում տարածված կառավարման մոդելների զարգացումների ինչպիսի՞ միտումներ են նկատվում ներկայում։ Իսկ մեր ժողովուրդն ի՞նչ կառավարման մոդելով է ապրել հնում, եւ դրա որոշակի տարրեր կարո՞ղ են կենսունակ լինել նաեւ այսօր։
-Պարոն Կարապետյան, պետականության մոդելը կարո՞ղ է համընդհանուր լինել բոլոր ժողովուրդների համար:
-Պետականության որեւէ մոդել հնարավոր չէ, որ նույնությամբ համապատասխանի նաեւ մեկ այլ ազգության: Ասենք՝ ամերիկյան մոդելը հիասքանչ է ամերիկացիների համար, որովհետեւ այն ոչ թե ստեղծեց Ջեֆերսոնը, այլ իրականում ստեղծվեց ամերիկյան հայրերի կողմից: Նրանք ցույց տվեցին, թե ինչպես պետք է ապրեն: Այդ իսկ պատճառով այս պետությունը բավականին կայուն է, եւ քանի դեռ գործում են այդ հիմնարար կետերը, ԱՄՆ-ը գոյություն կունենա: Եվ երբ ամերիկյան պետական մոդելը տեղափոխում են այլ երկրներ, վերջիններս ընկնում են սարսափելի վիճակի մեջ, պարզապես, քանդվում են: Դա նույնն է, թե սմոքինգը հագցնես աֆրիկացուն, ով պետք է բարձրանա ու բանանի ծառից պտուղ քաղի: Սմոքինգը միայն նրան կխանգարի: Նա ունի իրենը` իր հոգեբանությունը, իր տարածքը, իր ինֆորմացիոն դաշտը:
-Այսօր ի՞նչ միտումներ են նկատվում. աշխարհում պետական կառավարման մոդելների ձեւավորման ի՞նչ տրամաբանություններ են ակնհայտ դառնում։
-Համամարդկային մոդելը կենտրոնացված պետականության մոդելից անցնելու է ցրված պետականության մոդելին: Ստեղծված է Եվրամիություն, որտեղ, փաստորեն, իշխող ժողովուրդներն ունեն ձայն այդ միության մեջ, իսկ ենթակա ժողովուրդները զրկված են ձայնից: Օրինակ` նորմանները, բասկերը եւ այլն: Մինչդեռ պատմական զարգացման գործընթացներն այլ ուղղությամբ են շարժվում: Ժողովուրդների սոցիալական պահանջմունքները բավարարող ներկա համակարգերը պետք է քանդվեն, եւ առաջ մղվեն ազգային ծրագրերի իրականացման խնդիրները: Այսինքն` պետք է ստեղծվեն այն միավորները, որոնք միայն ու միայն կարող են գոյություն ունենալ տարածքային կառավարման մոդելով: Արդեն իսկ մեր ասածի նախադրյալները կան: Օրինակ՝ Ֆրանսիայում լավ հիմքերի վրա է համատիրությունների գաղափարը: Դրանք չշփոթենք մեր համատիրությունների հետ, երբ պետությունը պարզապես իր պարտականությունները գցում է բնակիչների վրա: Դրանք ունեն տնտեսական, քաղաքական որոշիչ դերակատարում երկրի մեջ: Ինչպես այլ երկրներում է, մեր երկրում էլ այսօր որոշակի նախաձեռնողների կողմից փորձ է արվում ներդնել քաղաքացիական սեփականության գաղափարը: Ի դեպ, այս գաղափարի կիրառումը լավագույնս կարելի է տեսնել Ալյասկայում, որտեղ նավթարդյունաբերողները եկամուտներից որոշակի քանակություն փոխանցում են Ալյասկայի քաղաքացիներին: Այսինքն` մարդիկ դառնում են սեփականատեր: Սրանք առաջին ծիլերն են, ինչը հուշում է, թե համամարդկային զարգացումն ինչ ուղղությամբ է շարժվելու: Սրան զուգահեռ, անշուշտ, ամեն մի էթնոս կունենա կառավարման մոդելի իր առանձնահատկությունը:
-Իսկ Դուք պարզե՞լ եք, թե մեր նախնիներն ինչպիսի պետական կառույցի մեջ են ապրել: Ո՞րն է պետականության մեր մոդելը։
-Շումերական արձանագրություններում, որոնք գրավոր առաջին տեղեկություններն են Հայաստանի` Արատտայի պետության վերաբերյալ, խոսվում է կառավարման հետեւյալ ձեւի մասին, որը հասել է մինչեւ Արշակունիների կառավարման ժամանակաշրջան: Եվ եթե այդ մոդելի տրամաբանությունը «պրոյեկտենք» ներկա ժամանակների վրա, կստացվի հետեւյալը. տրված է, որ Հայաստանում պետք է գործի միայն ու միայն համատիրությունների վրա հենված պետական մոդելը: Երբ ինչպես քաղաքում, այնպես էլ շրջաններում ստեղծվում են համատիրություններ: Վերջիններս ունեն տնտեսական բացարձակ անկախություն: Իսկ խնդիրները լուծվում են համատիրության ընդհանուր ժողովում: Փաստորեն, մասնավոր սեփականություն չկա, չի լինում. անհատն ընդամենն ունի իր անձնական օգտագործման տարածքը:
Գյուղական համայնքները եւս ապրել են նույն տրամաբանությամբ։ Եվ 8-15 տարին մեկ հողի վերաբաշխում է տեղի ունեցել ըստ ընտանիքի անդամների քանակի: Համայնքներն իրենց հերթին եւս միավորվել են իրար հետ՝ ձեւավորելով համայնքների միություն։ Այն ղեկավարել է համայնքների միության ղեկավարների ընդհանուր ժողովը, որն էլ ընտրել է իր ղեկավարին: Ղեկավարը կատարում էր այն որոշումները, որոնք ընդունում էր համայնքի կամ համատիրությունների ղեկավարների ժողովը: Այս դեպքերում, ինչպես համայնքի ղեկավարի ընտրությունը, այնպես էլ նրա գործունեության վերահսկողությունը կատարվում էր ներքեւից վերեւ եւ ոչ հակառակը: Ապա միավորվում են համայնքների ղեկավարների ընդհանուր ժողովները: Ստեղծվում է շրջանային համայնքների ընդհանուր ժողով` իր ղեկավարով: Այսպես բարձրանում է. ապա` գավառային, ապա` մարզային: Այստեղ գխավոր օրենքը հետեւյալն է` ունենք ազգային սեփականություն, որը ոչ ոք չի կարող օտարել ազգից: Այսինքն` ոչ ոք իրավունք չունի ստորագրել մի թուղթ, թե մեկ մետր հող տրվելու է ուրիշին։ Արդյունքում ձեւավորվում է համահայկական համայնքների համատիրության նախագահի պաշտոնը: Եվ երբ նախագահը փորձում է սխալ քայլ անել, միանգամից ամենաստորին համայնքները գումարում են իրենց ժողովները եւ պատգամ հղում կատարվող քայլերի վերաբերյալ: Ընդամենը մի քանի ժամում կարող է նախագահը փոխվել: Եվ համահայկական համայնքների նախագահ է ընտրվում մեկ ուրիշը, ով կկատարի մարդկանց պատգամը:
Ի դեպ, կառավարման այս մոդելում կարեւոր տեղ ուներ նաեւ աշխարհաժողովը: Հասարակության բոլոր դասերի` քաղաքի բնակչության, գյուղացիության եւ սեպուհականության (սեպուհները` սեպ բառից: Տարածքների կառավարիչների կրտսեր որդիներն են, որոնք սեպի նման աշխատող դասին բաժանում են կառավարող դասից) ներկայացուցիչները, ինչպես նաեւ նախարարներն ու բդեշխները գումարում էին ընդհանուր ժողով: Իսկ արքան հանդես էր գալիս որպես ժողովի քարտուղար: Նա իրավունք ուներ ձայն տալ, ձայնից զրկել: Աշխարհաժողովի որոշումը կատարվում էր անվերապահորեն, բոլորի կողմից: Այդ թվում` նաեւ տեղական կառավարիչների: Սրանք ըստ էության երկրի հիմնական` տարեկան որոշումներն էին: Եվ երբ արդեն մեր երկրում վերացվեցին աշխարհաժողովները, եկավ քրիստոնեությունը, ժողովները դարձան եկեղեցական: Ձեւավորվեցին դասակարգերը, եւ պետությունն էլ դարձավ դասակարգային:
-Իսկ այս մոդելն ինչքանո՞վ է համահունչ ներկա ժամանակներին:
-Խոսքը չի վերաբերում տառացի կրկնությանը: Մենք պետք է շարժվենք հիմնական տրամաբանությամբ: Մեր առջեւ դնենք տվյալ հայեցակարգը եւ նրան տանք համապատասխան կառուցվածք` միս ու արյուն:

Գոհար ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ

16-01-2021





27-02-2021
Խթանվում է Հայաստանի հարուստ արեւային էներգիայի օգտագործումը
Նոր արտոնություններ այս ճյուղի արտադրությամբ զբաղվել ցանկացողների համար



27-02-2021
Ամենամեծ խնդիրը հիմա տնտեսական ճգնաժամն է
Դրա պատճառով Սիրիայի 9.3 մլն քաղաքացիներ սննդի պակաս են ...


27-02-2021
Ալիեւը սպառնում է եռակողմ հայտարարության ողջ տրամաբանությանը
Ադրբեջանի նախագահի բացասական ակնարկները Ռուսաստանի ուղղությամբ

Ադրբեջանի նախագահը ...


27-02-2021
Վրաստանը ՆԱՏՕ-ին միանալու հնարավորություն ունի՞
Թբիլիսին չի դադարում ձգտել դեպի Հյուսիսատլանտյան դաշինք

Վրաստանի՝ ...


27-02-2021
Միրիկ գյուղի մոտակա ամրոցները
Սա Հայաստան է, եւ վերջ...
Լեոնիդ Ազգալդյան



27-02-2021
Երբ հայդուկին հորդորում են վեր կենալ գերեզմանից...
Ելի՛ր, Գեւորգ, ելի՛ր, դուշմանը շատ է,
Հայոց ազգի համար ...


27-02-2021
Նրա ֆիլմերը երբեք չեն ծերանում
«Ինչ ծնվում է, պետք է ծնվի մեր հողից, մեր ...



27-02-2021
Հայտնի է երրորդ հանդիպման օրը
Մոսկվայում այսօր տեղի կունենա Հայաստանի ...

27-02-2021
Պուտինը ՌԴ ԱԽ մշտական անդամների հետ քննարկել է Ղարաբաղի հարցը
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն օպերատիվ ...

27-02-2021
Մաշտոցյան Մատենադարանում կներկայացվի արցախյան ձեռագրային արվեստը
Մաշտոցյան Մատենադարանում մարտի 3-ին կբացվի ...

27-02-2021
Արոնյանը որոշեց հեռանալ
Գրոսմայստեր Լեւոն Արոնյանը հայտարարել է Հայաստանից ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը -1... +1
ցերեկը +1... +4

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO