Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

01.03.2021
ՄՇԱԿՈՒՅԹ


Հայկական եկեղեցիների ճակատագիրը Թուրքիայում

Բնիկ ժողովուրդների մշակութային արժեքների նկատմամբ Անկարայի բացառիկ իրավունքի ճանաչումն անընդունելի է

Թուրքիայի Հանրապետությունում ԱՄՆ դեսպան Դեյվիդ Սաթերֆիլդի եւ Թուրքիայի մշակույթի եւ զբոսաշրջության նախարար Մեհմեդ Էրսոյի ստորագրած երկկողմ փոխըմբռնման հուշագիրն առնվազն տարակուսանք է առաջացնում վերջին շրջանում Թուրքիայի վարած քաղաքականության համատեքստում: Ըստ պաշտոնական հրապարակման՝ համաձայնագիրը պաշտպանում է թուրքական մշակութային ունեցվածքը: Այն ստորագրվել է ԱՄՆ պետդեպարտամենտի հետ գործակցության եւ աշխատանքային քննարկումների արդյունքում:
Փաստ է, որ ներկայիս Թուրքիան ձեւավորվել է տարածաշրջանի բնիկ ժողովուրդների՝ հիմնականում հայերի բնօրրաններում, եւ այսօր տեղի մշակութային ժառանգության հիմնական մասն այդ ժողովուրդների հազարամյակների արարման արդյունք է, ուստի անթույլատրելի է այն անվերապահորեն ճանաչել Թուրքիայի սեփականություն: Փաստաթղթի ստորագրման խնդիրը բարձրացրել է Ամերիկայի հայկական համագումարը: Հայկական կազմակերպությունը կարծում է, որ համաձայնագիրը Թուրքիային օրինական իրավունքներ է տալիս տարածաշրջանի բնիկների եւ այլ փոքրամասնությունների կրոնական-մշակութային հսկայական ժառանգության նկատմամբ:
Նման համաձայնագրի ստորագրումն առնվազն տարակուսանք է հարուցում, առավել եւս, որ բոլորովին վերջերս էր, երբ Ստամբուլի Սուրբ Սոֆիայի տաճարի կարգավիճակի փոփոխման որոշում կայացվեց, ինչը մեծ վրդովմունք առաջացրեց քաղաքակիրթ աշխարհում: Մյուս կողմից էլ հայտնի է, թե ինչ մոլեռանդությամբ են Անկարայի կողմից հովանավորվող ծայրահեղ ջիհադիստական խմբավորումները եւ Իսլամական պետության վարձկանները վերացնում մարդկության հազարամյա մշակութային անգին կոթողները: Թուրքական զինուժը եւ նրա հովանավորյալ խմբավորումները Սիրիայում թիրախավորւմ էին ոչ իսլամական, հատկապես՝ հայկական մշակութային կոթողները:
Բացի այդ, Թուրքիան հարյուրամյակներով իր զավթած տարածքներում վարել է ոչ թուրքական մշակութային արժեքների ոչնչացման քաղաքականություն: Ընդամենը մի քանի օր առաջ Թուրքիայում արձանագրվեց հերթական դեպքը. Բուրսա քաղաքում վաճառքի հանվեց տեղի հայկական եկեղեցին, որի համար հայտարարություն տեղադրող անձը պահանջում է 6 մլն 300.000 թուրքական լիրա։ Այն առաջարկվում է օգտագործել որպես հյուրանոց կամ մշակույթի կենտրոն: Դրանից ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ թուրքական առեւտրային կայքերից մեկում կրկին վաճառքի էր հանվել նույն քաղաքի Սեբթաշը թաղամասում գտնվող հայկական կաթոլիկ մյուս եկեղեցին: Վերջինիս համար պահանջում էին 6 մլն թուրքական լիրա: Հայտարարության մեջ ասվում է, որ հայերի կառուցած եկեղեցին, 1923 թ. հույն-թուրքական բնակչության փոխանակության հետեւանքով, բնակիչների հեռանալուց հետո անցել է մասնավոր սեփականության եւ 1923-ից հետո շահագործվել է որպես ծխախոտի պահեստ, իսկ այնուհետեւ՝ կարի ֆաբրիկա: Մինչեւ 1915 թ. Բուրսայում եւ հարակից շրջաններում եղել է 17 հայկական եկեղեցի, որոնք կամ ավերվել են, կամ արժանացել այդ ճակատագրին:
Այս իրողությունների պայմաններում ստորագրվում է մի համաձայնագիր, որում ասվում է, որ փաստաթուղթը ցույց է տալիս ԱՄՆ հարգանքը Թուրքիայի երկարամյա կրոնական, էթնիկական եւ մշակութային բազմազանության նկատմամբ: «Միացյալ Նահանգները անսասան է ամբողջ աշխարհում մշակութային ժառանգությունը պաշտպանելու եւ պահպանելու, ինչպես նաեւ մշակութային արժեքների առեւտուրը սահմանափակելու իր պարտավորության մեջ, որը հաճախ օգտագործվում է ահաբեկչական եւ հանցավոր ցանցերի ֆինանսավորման համար»,- ասվում է հայտարարության մեջ:
Այստեղ ավելորդ չէ ա
րձանագրելը, որ նույն քաղաքականությունն Արցախում վարում է Թուրքիայի հովանավորյալ Ադրբեջանը: Զավթած տարածքներում ադրբեջանցիների առաջին գործը հայկական մշակութային արժեքների ոչնչացումն ու պղծումն է: Արցախի զավթած տարածքներում պայթեցվում են եկեղեցիներ, կոտրվում խաչքարեր: Մարդկությանը ոչ վաղ անցյալից հայտնի է Ջուղայի խաչքարերի ջարդը: Այսօր էլ Ադրբեջանը շտապում է հայկական մշակութային արժեքներով հարուստ Շուշին հայտարարել մուսուլմանական մշակութային կենտրոն, այն դեպքում, երբ պատերազմի ընթացքում ռմբակոծում էր նույնիսկ Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց եկեղեցին:
Այսօր Թուրքիայի տարածքում գտնվող մշակութային արժեքների անվերապահ փոխանցումն այդ երկրին առնվազն տարակուսանք ու ափսոսանք են առաջացնում: Բոլոր քաղաքակիրթ երկրներում հայկական եկեղեցիները տեղի հայկական հոգեւորական թեմերի սեփականությունն են համարվում, որոնք սրբությամբ պաշտպանվում եւ պահպանվում են հայերի կողմից: Օրինակ՝ Եգիպտոսում, եկեղեցական շինություններից բացի, տեղի թեմը հարյուրամյակներով տնօրինում է զգալի քանակի սեփական հողատարածքներ, որոնք վարձակալության տալով հոգում է իր կարիքները:
Թուրքիայի բնիկ ժողովուրդների ահռելի քանակությամբ հազարամյակների մշակութային արժեքների նկատմամբ Թուրքիայի բացառիկ իրավունքի ճանաչումը կարձակի վերջինիս ձեռքերը՝ դրանցից շահույթ ստանալու գործունեություն ծավալելու համար, ինչն էականորեն կխաթարի մշակութային արժեքների պատմական առաքելությունն ու արժեքը, շատերն էլ, ի վերջո, կոչնչանան:

Արմեն ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

22-01-2021





27-02-2021
Խթանվում է Հայաստանի հարուստ արեւային էներգիայի օգտագործումը
Նոր արտոնություններ այս ճյուղի արտադրությամբ զբաղվել ցանկացողների համար



27-02-2021
Ամենամեծ խնդիրը հիմա տնտեսական ճգնաժամն է
Դրա պատճառով Սիրիայի 9.3 մլն քաղաքացիներ սննդի պակաս են ...


27-02-2021
Ալիեւը սպառնում է եռակողմ հայտարարության ողջ տրամաբանությանը
Ադրբեջանի նախագահի բացասական ակնարկները Ռուսաստանի ուղղությամբ

Ադրբեջանի նախագահը ...


27-02-2021
Վրաստանը ՆԱՏՕ-ին միանալու հնարավորություն ունի՞
Թբիլիսին չի դադարում ձգտել դեպի Հյուսիսատլանտյան դաշինք

Վրաստանի՝ ...


27-02-2021
Միրիկ գյուղի մոտակա ամրոցները
Սա Հայաստան է, եւ վերջ...
Լեոնիդ Ազգալդյան



27-02-2021
Երբ հայդուկին հորդորում են վեր կենալ գերեզմանից...
Ելի՛ր, Գեւորգ, ելի՛ր, դուշմանը շատ է,
Հայոց ազգի համար ...


27-02-2021
Նրա ֆիլմերը երբեք չեն ծերանում
«Ինչ ծնվում է, պետք է ծնվի մեր հողից, մեր ...



27-02-2021
Հայտնի է երրորդ հանդիպման օրը
Մոսկվայում այսօր տեղի կունենա Հայաստանի ...

27-02-2021
Պուտինը ՌԴ ԱԽ մշտական անդամների հետ քննարկել է Ղարաբաղի հարցը
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն օպերատիվ ...

27-02-2021
Մաշտոցյան Մատենադարանում կներկայացվի արցախյան ձեռագրային արվեստը
Մաշտոցյան Մատենադարանում մարտի 3-ին կբացվի ...

27-02-2021
Արոնյանը որոշեց հեռանալ
Գրոսմայստեր Լեւոն Արոնյանը հայտարարել է Հայաստանից ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը -1... +1
ցերեկը +1... +4

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO