Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

08.04.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Միայն գիտակցելով անցյալը

Մենք կարող ենք երաշխավորել ազատության ապագան

Դրանով հանդերձ ժողովուրդն զգում է հիմնախնդրի առկայությունը։ Այժմ ամերիկացիները ավելի պակաս հարգանքով են վերաբերվում իրենց քաղաքական համակարգին, քան երբեւէ։ Այս հարցում նրանք մենակ չեն։ Արեւմտյան երկրների մեծ մասում նախկին ժամանակների համեմատությամբ բնակչությունը մեծ վերապահումներ ունի քաղաքական գործիչների նկատմամբ։ Ըստ էության, գոյություն ունեցող իստեբլիշմենթին ընդդիմացող եվրոպական բոլոր երկրներում պոպուլիզմի ներկայիս վերելքը ցույց է տալիս, որ նման զգացումները չափազանց ուժեղ են։ Հիասթափության ուժգնացումը եւ առկա քաղաքական համակարգերից դժգոհությունը համընկան ծանր ժամանակների հետ։ Արեւմտյան ժողովրդավարությունները կայունության փորձաշրջան են անցնում՝ դիմագրավելով այնպիսի արմատական նոր մարտահրավերներ, ինչպիսիք են ահաբեկչությունը, ժողովրդագրական փոփոխությունները, արտագաղթը եւ մշակույթների բախումը։ Իշխանությունները պարտավորված են պաշտպանել հասարակությանը նախկինում անհայտ սպառնալիքներից, վերաձեւել պետության բարեկեցության գաղափարախոսությունը եւ խրախուսել ներգաղթը, միաժամանակ ջանք թափելով, որպեսզի մշակույթների միջեւ բախումներ չլինեն։ Դա չափազանց դժվար խնդիր է ցանկացած ժամանակի համար, սակայն քաղաքական համակարգը երբեք այդքան անզոր չի եղել, որքան հիմա։ Անվերջ կամպանիականությունը եւ միջնորդությունը, կուսակցական հիմնադրամների համար արվող հանգանակությունները, հատուկ շահերի պաշտպանությունն ու լոբբինգը (որ հատկապես զարգացած է Ամերիկայում), այս ամենը հանգեցնում է հասարակության աչքին ողջ քաղաքականության վարկաբեկման, այդ պատճառով չափազանց ցածր է ընտրություններում քվեարկողների մասնակցության չափը։ Արեւմտյան ժողովրդավարությունը բոլոր երկրների համար մնում է չափանիշ։ Սակայն չի՞ լինի այնպես, ինչպես տիեզերական տարածություններում գերնոր աստղի բոցավառումը. փառքի գագաթնակետին ժողովրդավարությունը դառնա օճառի պղպջակի պես մի բան։
Շատերը հավատում են հակառակին, հատկապես նրան, որ հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում աճող ժողովրդավարացումը անառարկելի բարօրություն է։ Հին համակարգերի անկման արդյունքները, տեղեկատվության հասանելիությունը եւ շարքային քաղաքացու իշխանություն ունենալը, իբր, կվերաճեն անընդմեջ վերելք ապրող անհատական ազատության եւ բարեկեցության։ 1990—ական բուռն թվականների վերջերին «Աքսենչեր» ֆիրման գովազդային մի հայտարարություն հրապարակեց, որով փառաբանում էր ընկերության խորաթափանց վերլուծությունը։ Դրանցից մեկը «Ինտերնետը ժողովրդավարություն կբերի Չինաստանին» լրագրային վերնագրի պարոդիան էր, որին հետեւում էր ֆիրմայի կրկներգը. «Հիմա դա հետաքրքիր է դառնում»։ Չնայած «dot..com—ի» համբավի դարաշրջանն արդեն անցել է, տեղեկատվական—համակարգչային տեխնոլոգիաներով ոգեւորվածները կարծում են, թե ինտերնետը դեռեւս մանկահասակ է, սակայն հետագայում ժողովրդավարություն կհաստատի Չինաստանում, կծաղկեցնի Հնդկաստանը, ինչպես նաեւ մեզ բոլորիս կդարձնի իր սեփական բանկիրները, փաստաբանները, խմբագիրները, անգամ՝ օրենսդիրները։ Վերջին միտումը արդեն նկատվում է այնպիսի նահանգներում, ինչպիսին Կալիֆոռնիան է, որտեղ մեծ թափով զարգանում է ռեֆերենդումային կառավարումը։ Մյուս նահանգները հետեւում են դրա օրինակին։ Հնարավո՞ր է այս պայմաններում խոսել ժողովրդավարության հզորացման դեմ։
Հետո՞ ինչ, որ ազատությունը ծնվում է ոչ թե քաոսից, այլ որոշակի կարգավորվածությունից, այսինքն՝ ապահովվում է ոչ թե անսահմանափակ եւ ուղղակի ժողովրդավարությամբ, այլ կարգավորվող ներկայացուցչական ժողովրդավարությամբ։ Չէ՞ որ կյանքի բազմաթիվ ոլորտներում մարդկանց ցուցումներ եւ սահմանափակումներ են անհրաժեշտ։ Եվ ի՞նչ կարող ենք անել, քանի որ ազատությունը լիովին կարող է երաշխավորվել միայն այն դեպքում, երբ նման շրջանակաները բավականաչափ ամուր են։
Ինչ էլ լինի, հենց այլընտրանքային տեսությունը ծնեց ժամանակակից ազատական ժողովրդավարությունը։ Արեւմուտքում գոյություն ունեցող ժողովրդավարությունը միշտ էլ եղել է այն, ինչ Արիստոտելը անվանում էր «խառնածին վարչակարգ»։ Նրան հատուկ է ընտրովի կառավարությունը, միաժամանակ առկա են սահմանադրական օրենքներ եւ իրավունքներ, անկախ դատական իշխանություն, ուժեղ քաղաքական կուսակցություններ, եկեղեցիներ, ֆիրմաներ, մասնավոր ընկերություններ եւ մասնագիտական միություններ։ Քաղաքական ժողովրդավարությունը չափազանց էական էր, փաստորեն ողջ հասարակության առանցքային բաղկացուցիչը, իսկ իշխանությունը, վերջին հաշվով, պատկանում էր ժողովրդին։ Սակայն այդ համակարգը բարդ էր եւ բաղկացած բազմաթիվ մասերից, որոնցից բոլորը չէ, որ կախված են ընտրություններից։ Գործնականում այդ համակարգի ոչդեմոկրատական հաստատությունների եւ խմբերի մեծ մասի խնդիրը հասարակական կրքերը մեղմացնելն էր, քաղաքացիների ուսուցանումը, ժողովրդավարության ղեկավարումը եւ դրանով իսկ՝ ազատության երաշխավորումը։ Երբ Հարվարդի իրավունքի դպրոցում շրջանավարտներին հանձնում են ավարտականը, նրանց հիշեցնում են, թե իրավունքի մասին պետք է մտածեն որպես «իմաստուն սահմանափակումների, որոնք մարդկանց դարձնում են ազատ»։ «Գեղեցիկ Ամերիկա» ազգային օրհներգը հռչակում է. «Ամերիկա՛, Ամերիկա՛։ / Աստված քեզ ստեղծել է անթերի / Թող ամրապնդվի քո ոգին / Ազատությունը օրինականություն է»։
Իմ գիրքը ինքնահսկման եւ ժողովրդավարության ու ազատության միջեւ հավասարակշռության վերականգնման կոչ է։ Սա ելույթ չէ ժողովրդավարության դեմ, այլ նախազգուշացում, որ այդքան բարօրություն բերած ժողովրդավարությունը պահանջվածից ավելին չլինի։ Ազատական ժողովրդավարական քաղաքականության էությունն այն է, որ կառուցվի ամբողջական եւ համալիր հասարակարգ, այլ ոչ թե այնպիսին, որտեղ գերիշխում է ընդամենը մեկ գաղափար։ Ամերիկայի հիմնադիր հայրերը ձգտում էին ստեղծել նման բազմակարծիք հասարակություն եւ դա այն ժամանակներում, երբ շատերը դեռ հավատում էին, թե հասարակության վրա պետք է գերիշխի մեկ միասնական կրոնական գաղափարախոսություն։ Ժողովրդավարությունը նույնպես մեկ միասնական գաղափարախոսություն է. ինչպես եւ բոլոր նման մոդելները, նա էլ ունի իր սահմանները։ Այն, ինչ գործում է օրենսդրական ոլորտում, կարող է չաշխատել կորպորացիայի ներսում։
Վերականգնման փորձը քաղաքական համակարգի՝ դեռ չի նշանակում վերադարձ դեպի նախկին կարգերը։ Մենք գոհ ենք ժողովրդավարական փոփոխություններից եւ բարձր ենք գնահատում։ Սակայն մեզ պետք է ոչ թե այնպիսի ժողովրդավարություն, որ գոյություն ուներ 19—րդ դարում, այլ այնպիսին, որը պետք է լինի 21—րդ դարում։ Ժողովրդավարական հասարակություններին անհրաժեշտ են նոր ամորտիզատորներ եւ կողմնորոշիչներ, որոնք պետք է համապատասխանեն արդի հիմնախնդիրներին ու ժամանակի մարտահրավերներին։ Դրանց որոնումը պետք է նախորդի ազատության եւ ժողովրդավարության համար պայքարի պատմության ուսումնասիրությանը, պայքար, որ սկսվեց Արեւմուտքում եւ այնուհետեւ տարածվեց աշխարհի մյուս ծագերում։ Եթե մենք հանուն կյանքի, ազատության եւ բարօրության նպատակադրվել ենք երկար ճանապարհ ընկնել, պետք է հիշենք այն ուժերին, որոնք ապահովեցին այն նախկինում։ Միայն գիտակցելով անցյալը, մենք կարող ենք երաշխավորել ազատության ապագան։
Հատվածներ Ֆարիդ Զաքարիայի «Ազատության ապագան. ոչլիբերալ ժողովրդավարությունը ԱՄՆ—ում եւ նրա սահմաններից դուրս» գրքից։
Անգլերենից թարգմանեց
Տիրան ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ

14-09-2019





07-04-2020
«Ոչ տեր եմ ունեցել, ոչ ծանոթ, բայց վերեւում Աստված կա»
«Հիմա ինձ հաղթող եմ զգում, որովհետեւ ինձ համար ...


07-04-2020
Աջակցության փաթեթներն ընդգրկում են ամենամեծ սոցիալական խմբերը
Քաղաքացին կարող է ընտրել այն ծրագիրը, որն իր ...


07-04-2020
Կորոնավիրուսի նոր դեպքերի թիվն ավելացել է 20-ով, առողջացել է ևս 25 քաղաքացի
Հայաստանում առաջին անգամ կորոնավիրուսից մեկ օրում առողջացած պացինտների թիվն ...


07-04-2020
Հայոց սպորտի հմայքն ու հպարտությունը
Կանայք բազմիցս են ապացուցել, որ լինելով նուրբ եւ փխրուն ...


07-04-2020
Տասնհինգ արտահայտություն այն մասին
Թե ինչ է նշանակում լինել մայր

Աշխարհում մայրն է ...


07-04-2020
Շնորհավո՛ր տոնդ, հայ կանգուն
Երբ արդեն այն տարիքին էի, որ ամառային մի ...


07-04-2020
«Հայրենասիրությունը արժանապատվության խնդիր է»
Սվազլյան գերդաստանի հավատամքը

Հարցազրույց հայ բանագետ, ժողովրդագետ, բանահավաք, ...



07-04-2020
Երազում էր մայր դառնալ, որից զրկված էր 7 երկար տարի
Հրաշքով այսօր բազմազավակ մայր ...

07-04-2020
Արցախում տեղի ունեցած ընտրությունները
Կայացած քաղաքական համակարգի մասին են ...

07-04-2020
Մարիամ Աստվածածին
Նրան տարբեր անուններով են կոչում. Աստվածամայր, ...

07-04-2020
Ոսկե միջինի բանաձեւը
«Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթի ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +3... +5
ցերեկը +15... +17

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO