Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

02.06.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


«Պապական խոսքի» վարքակարգավորիչ ներուժը

Հայոց առածանին, որպես անձի, խմբի եւ հանրության վարվելակերպի նմուշների մի յուրօրինակ հանգանակ, ներառել է, բյուրեղացրել եւ պահպանել հայոց պատմության, աշխարհայացքի, կենսափիլիսոփայության, բարոյականության, հոգեկերտվածքի առանձնահատկությունները, աշխատանքի, ընտանեվարության, միջանձնային փոխհարաբերությունների կարգավորման՝ դարերով ստուգված, փորձություններով զտված սկզբունքները։ Ասացվածքներն ու առածները ամբարել են ժողովրդի հավաքական իմաստությունը, բովանդակալից, խորիմաստ դատողություններ են, ազդեցիկ հորդորներ, տպավորիչ խրատներ, օգտակար խորհուրդներ։
Դրանցից ամեն մեկը, Հովհաննես Թումանյանի խորունկ բնութագրմամբ, մի ամբողջ պատմություն է պարունակում. այդ տեսակ խոսքը միայն հանճարներն են ստեղծում, մեկ էլ՝ ժողովուրդները, որ «հազար—հազար աչքերով, հազար—հազար ականջներով, հազար—հազար խելքերով երկար տարիների ընթացքում նայում, լսում, քննում ու դատում են կյանքը եւ վերջը հանում են մի կարճ եզրակացություն»։ Պատահական չէ, որ հայ մեծ բանաստեղծը հորդորում էր գրչակիցներին իրենց ասելիքը հզորացնել «պապական խոսքի» այդ հարստությամբ, ինքն էլ հենց մշտապես ժողովում էր բանահյուսական գոհարները եւ լայնորեն գործածում։
Ասացվածքներն ու առածները երկար—բարակ, ծանծաղ ու ձանձրալի խրատաբանություն չեն։ Ճակատային չեն, այլ՝ անդեմ, վերանձնային, անանձնական, եւ հենց դրա շնորհիվ շատ ավելի ազդեցիկ կարող են լինել, առավել խորը թափանցել անձի հոգեբանության մեջ։ Դրանց էական առավելություններից է նաեւ այն, որ գիտականակերպ չեն՝ ի տարբերություն ժամանակակից գիտության երբեմն անհարկի բարդ լեզվի, բխեցումների եւ ընդհանրացումների հաճախ անհասկանալի շղթայի, գործածվող հասկացությունների վանող խրթինության։ Ասացվածքներն ու առածները շահեկանորեն կարճ են, ամփոփ, տպավորիչ, դյուրին հիշվող։
Թեպետ, թվարկված առավելությունները կարող են թերության վերածվել, քանի որ գիտական ու երկարաբան խոսելակերպին ընտելացած անձը, սովորաբար, ունակ չի լինում գնահատելու սեղմ խոսքը, ըմբոշխնելու դրա ողջ հմայքը, ըմբռնելու իմաստը եւ առօրյա կյանքում գործադրելու որպես սեփական վարքի կարգավորիչ։ Այստեղ դրսեւորվում է նաեւ կարծրատիպի ազդեցությունը՝ թվում է քաջ հայտնի, լիովին հասկանալի, այնինչ ընկալումը մնում է մակերեսային, խոսքի բուն իմաստը կորչում է։ Ասացվածքը դարձել է ասացվածք հենց ասվելով, կրկնվելով, գործածվելով, սակայն գործածվելն արդեն հղի է այն վտանգով, որ հանճարեղ մտքերն անգամ «մաշվում», անցնում են «ծեծված մտքերի» շարքը։ Արդ, հարկավոր է մաքրել «փոշին»՝ նորովի տեսնել, ներկայացնել ու գնահատել ասացվածքները, հաղթահարել դրանց «ծեծված» լինելու թվացողությունը։
Որպես վարքի կարգավորիչ, այսինքն՝ հանդես գալով հանրային նորմի դերում, ամեն մի ասացվածք կամ առած եռակի գործառույթ է կատարում՝ արձանագրման (նկարագրում է որեւէ երեւույթ, իրադարձություն, իրավիճակ, արարք, մարդկային հատկություն), գնահատման (անձի մեջ ձեւավորում է որոշակի վերաբերմունք, ոգեւորում է, մխիթարում, կանխատրամադրում, նախազգուշացնում), սանկցիայի (անձին մղում է որոշակի գործողության, հանձնարարում կամ, ընդհակառակը, արգելում է որոշակի վարվելակերպ)։
Ընդհանուր առմամբ, այս մեթոդաբանությամբ քննարկելու ենք անձի հանրային վարքի կառավարմանը եւ ինքնակառավարմանը վերաբերող մի շարք առածներ եւ ասացվածքներ, որոշ դեպքերում՝ համեմատելով օտարալեզու համարժեքների հետ։ Արդ՝ պարզապես հիշեցնեմ մի քանիսը.
p «Անուշ հոտը վարդից կուզեն, մարդկությունը մարդից կուզեն»։
p «Աղբը քանի իրար տաս, հոտը կելնե»։
p «Ցեցը ծառեն՝ ցեցը ծառին»։
p «Աղքատին գեղը քցա, թե չապրի՝ գետը քցա»։
p «Առ ու տուր են ասել, ոչ թե առ ու կուլ»։
p «Մանր տրեխով՝ մեծ ռեխով»։
p «Իշու քացուց չեն խռովի»։
p «Մեծ քար վերցնողը զարկելու նպատակ չունի»։
p «Դատարկ կարասը մենծ ձեն կը տա»։
p «Կուշտը սովածին մանր կը բրդի»։
p «Անձրեւն ի՛նչ ընե քարին, խրատն ի՛նչ ընե չարին»։
p «Ես ագռավին հավանեցի, ագռավն ինձ չհավանեց»։
p «Անունը կա, ամանում չկա»։
p «Ես գանձ կասեմ, նա տանձ կը հասկանա»։
p «Վարդ սիրողը փուշն էլ կսիրի»։
p «Էշն ինքն է, խոտը ուրիշի առաջը կը դնե»։
p «Քաղցր լեզուն օձը ծակիցը կը հանի»։
p «Ով որ կըսե ուզածը, կը լսե չուզածը»։
p «Խոսքը մեկ՝ Աստված մեկ»։

Վալերի ՄԻՐԶՈՅԱՆ
Փ.գ.դ., պրոֆեսոր

14-09-2019





02-06-2020
Կուժեղացվեն աշխատողի իրավունքի պաշտպանության դրույթները
Օրենսգրքի բարեփոխումներն ուղղված են աշխատանքի կայունությանը, որակի եւ ...


02-06-2020
Ծանի՛ր զքեզ
Այս պատգամի կատարումը հասուն անհատից պահանջում է յուրացման ...


02-06-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 517 նոր դեպք
Հայաստանում հունիսի 2-ին, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է ...


02-06-2020
«Որդիքը Տիրոջ ժառանգութիւնն են...»
Մայրությունը կարեւորագույն դեր է, որ Աստված հատկացրել է կանանց ...


02-06-2020
Ավարտվեց ուստարին
Անցնող ուստարում Քաշաթաղի շրջանի 52 հանրակրթական դպրոցներում սովորող 2050 ...


02-06-2020
Քաշաթաղի շրջվարչակազմը նոր ղեկավար ունի
Երեկ Արցախի Հանրապետության տարածքային կառավարման եւ զարգացման նորանշանակ նախարար ...


02-06-2020
Կատարելագործել, այլ ոչ թե շուռ գալ ու հեռանալ
«Կազմակերպությունը, որը մենք ֆինանսավորում ենք, աջակցում եւ որի ...



02-06-2020
Ինչ է ասում ՄԻԵԴ խորհրդատվական կարծիքը
Մեր հասարակությունն իրավունք ունի ...

02-06-2020
Մեր շքեղ բուսաշխարհն ու անշուք վերաբերմունքը
Երբ ոչ ճանաչում ենք, ոչ բուժվում, ոչ ...

02-06-2020
Մերկելը չի ընդունել Թրամփի առաջարկը
«Մեծ յոթնյակի» գագաթնաժողովը կանցկացվի ...

02-06-2020
Գաբրիել Սարգսյանը՝ առաջին առցանց առաջնության բրոնզե մեդալակիր
Երեւանցի գրոսմայստեր Գաբրիել Սարգսյանը դարձել է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +12... +14
ցերեկը +27... +29

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO