Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

24.10.2019
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ու եղավ այնպես, ինչպես չէր եղել արդեն քանի դար

Հայաստանն անկախացավ ժողովրդի գրեթե միաձայն քվեով

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am


«Անկախության հռչակագիրն ընթերցելու պատմական օրն ու պահը. պարոն Մանուկյան, պատմեք, խնդրում եմ, փաստաթուղթն ընթերցելու մասին որոշման կայացման, զգացողությունների ու ապրումների մասն»։
Նախկին Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Արամ Մանուկյանը մինչ այդ եւ մյուս հարցերին պատասխանելը՝ առաջարկեց իր «սցենարը»։ Նա պատմեց, որ մեր խմբագրությունից զանգը ստանալուց հետո, «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթի 1991թ. սեպտեմբերի 25—ի համարն է առանձնացրել, որի նախաբանով էլ սկսեց հարցազրույցը.
«Պահ կա՝ մանկան ծնունդի պես է։
Սպասում, տագնապում, փայփայում ես հույսը ու չես հավատում, քանի դեռ Հյուլեն չգոյությունից չի դարձել ՀՐԱՇՔ։
Մեր Պահն էլ այսպես ծնվեց՝ դժվար երկունքով, բայց թեթեւ ձեռքով, զի կնքահայրը ողջ ժողովուրդն էր։ Դարավոր ամլությունից հետո՝ իր Միածին որդու գոյությամբ խենթացած, նրա ապրելու, շարունակվելու եւ Կայանալու իրավունքն այլեւս երբեք ուրիշի ձեռքերի չվստահելու կամք ու վճիռով։
Եվ որովհետեւ Մանուկը մերն էր ու ծնունդն արդար՝ Տոն պիտի լիներ Հայոց աշխարհում։
Ու եղավ այնպես, ինչպես չէր եղել արդեն քանի դար։ Մենք փող փչելով—թմբուկ զարկելով եկանք—դեմ առանք Մհերի դռան, ու Դավիթ կանչեց.
—Ելիր, լաո, գարին դարձավ քանց մասուր…»։
Այս էր այդ ոգեւորությունը, տրամադրությունն այդ օրերին, որովհետեւ այն պատմական էր, այն հարյուրամյակների սպասելիքի արդյունքում էր, այն տասնյակ սերունդների երազ էր, հարյուրավոր զոհվածների ու բանտերում անցկացրած քաղաքական գործիչների ուզածն էր։ Եվ այդ երազն իրականացնելու բախտը, պատիվը, նախախնամությունը մեզ էր տրված՝ մեր սերնդին եւ Գերագույն խորհրդին, որն ընտրվեց ժողովրդի ազատ կամքով, որը կերտեց Հայաստանի անկախությունը, Հայաստանի պետականությունն ու սուվերենությունը։
Ես այդ ամենի մեջ փոքր մաս եմ, որին պատիվ տրվեց կարդալու եւ 1990—ի օգոստոսի 23—ի փաստաթուղթը եւ 1991թ. հանրաքվեի արդյունքում Գերագույն խորհրդի որոշումը։ Մի քանի առիթ կար՝ ամենաերիտասարդ պատգամավորներից էի, առոգանությունը տեղն էր, կամքն ու ցանկությունը՝ տեղը, անունս էլ Արամ Մանուկյան։ Եվ Լեւոն Տեր—Պետրոսյանի, Վանո Սիրադեղյանի առաջարկով այդ պատիվն ինձ տրվեց։ Դա ինձ համար եւ նախախնամության խնդիր էր, եւ ճակատագրի ու պատվի։ Այդպես…
–Հաղորդումներից մեկում ասում եք, որ Ձեր ծնկները դողում էին փաստաթուղթն ընթերցելիս։
–Խոսքը 1990թ. օգոստոսի 23—ի հռչակագիրն ընթերցելու մասին էր։ Գիտեի, որ ես եմ կարդալու հռչակագիրը։ Օրեր շարունակ պատրաստվում էի թե՛ հոգեբանորեն, թե՛ տրամադրությամբ ու առոգանությամբ։ Բայց չգիտեի, որ այդ օրն եմ կարդալու։ Ըստ նախատեսվածի՝ մի քանի օր հետո պետք է ընթերցվեր։ Սակայն պահն այնպիսին էր, որ միջազգային լրատվամիջոցի ներկայացուցիչներ շատ կային, եւ հենց այդ ժամանակ պետք է ընթերցվեր։ Եվ այսպիսի մի պահ եղավ՝ ասացի, պարոն Տեր—Պետրոսյան, ես այս պահին պատրաստ չեմ, ասաց՝ պատրաստ չես՝ ուրիշին կառաջարկեմ։ Չէ, ասացի, ինչպե՞ս ուրիշին առաջարկեք։ Ու 15 րոպե ժամանակ տվեց պատրաստվելու համար։ Այդ պատճառով էր հուզմունքը շատ։ Սկզբում ձայնս երերում էր՝ ծնկներս էլ հետը, բայց մի քանի կետ կարդալուց հետո, արդեն հարթ ու համարձակ էր ստացվում։ Իսկ սեպտեմբերի 23—ի Գերագույն խորհրդի որոշումն ընթերցելիս հուզմունք այդքան չկար։ Միկրոֆոնն արդեն ինձ չէր վախեցնում։
–Ընկերներից մեկի խորհրդով 10 գրամ «ոգեւորող» խմի՞չք…
–Դա էլ է վերաբերում օգոստոսի 23—ին։ Այդ ընկերս Հովհաննես Մատինյանն էր՝ պատգամավոր, հետո Լոռվա մարզպետ։ Երբ իմացա՝ պետք է կարդամ, գնացի Հովիկին ասացի՝ արի իջնենք ճաշարան, կարդամ, լսիր։ Մի անգամ կարդացի՝ լավ էր, հետո ասաց՝ 10 գրամ պետք է խմես, որ հեշտ լինի։ Խմել եմ հետո կարդացել՝ հանուն քաջության։
–Կարդալուց հետո խորը շունչ քաշեցիք. վերջ՝ ավարտվեց։ Հետո ի՞նչ եղավ։
–Օգոստոսի 23—ին ընթերցելուց հետո, ինձ դարձրին «սրբի դուռ»։ Ժողովուրդը ոգեւորված էր, գոռուն—գոչյուն, քեֆ—ուրախություն... Բոլորի սիրելին էի դարձել։ Այդ օրն Օպերայում՝ Ազատության հրապարակում ինքնաբուխ հավաքվեց երեւի մոտավորապես 100 հազար մարդ։ Եվ Վանո Սիրադեղյանը խնդրեց՝ այդտեղ ժողովրդի համար էլ տեքստն ընթերցեմ, որովետեւ այն ժամանակ ուղիղ հեռարձակում չկար, ոչ ինտերնետ ու ոչ էլ «ֆեյսբուք» կար, որ օնլայն դիտեին։
–Հռչակագիրը կարդալուց հետո ստացվել—չստացվելու մասին ու՞մ կարծիքն եք հարցրել։
–Հովհաննես Մատինյանի, ասաց՝ լավ էր։
Եվ սա մտավ դասագիրք, սա ֆիլմ դարձավ։ Մենք ճշգրիտ դուրս եկանք, անկախության գործընթացը Հայաստանն իրականացրել է Սովետական Միության բոլոր գործող օրենքներով, միջազգային ստանդարտներով՝ չխախտելով դեռեւս գործող Սովետական Միության որեւէ օրենքի տառ, որեւէ կետ։ Նույնիսկ դրա մեջ մի փոքր համարձակություն էլ կար, որովհետեւ ոմանք պնդում էին, որ մենք հանրաքվեն պետք է շատ շուտ անենք, մասնավորապես, 1991թ. սկզբին։ Բայց քաղաքական ղեկավարության մոտեցումը հստակ էր՝ ավելի լավ է մի քիչ ուշ, բայց ամուր հիմքերով երկիր անկախացնել։
Սովետական Միությունում մերը միակ հանրապետությունն էր, որն իր անկախությունը կերտեց հանրաքվեով եւ այդ հանրաքվեն կազմակերպեց Սովետական Միության գործող օրենքներով։ Այդ առումով մեր մոտեցումն անխոցելի էր, եւ դա դարձավ անշրջելի։ Ստացանք պատմական հրաշալի թվեր։ Հանրաքվեին մասնակցելու իրավունք ունեցողների թիվը կազմում էր 2 մլն 163 հազար, քվեարկությանը մասնակցել է 2 մլն 56 հազար մարդ՝ 95 տոկոս։ Եվ մասնակիցներից 2 մլն 42 հազարը՝ 94 տոկոսը, անկախությանն «այո» ասաց։ Դա աննախադեպ էր, ոգեւորող էր, դա հեքիաթ էր, աստեղային ժամ էր։ Հանրաքվեի թերթիկը դարձավ մեր ծննդականը։
–Եթե հռչակագրի 12 կետը խմբագրման՝ ավելացման, պակասեցման հնարավորություն լինի, ապա …
–Ոչ մի բան, բացարձակ։ Դա նույնն է, եթե ասենք՝ Ավետարանը խմբագրելու կարիք ունի։ Խմբագրելու բան չկա։ Մեր անկախության տարիները եղել են անխմբագրելի, ավելին ասեմ՝ գերբը, դրոշը, հիմնը անփոփոխելի են։ Ոչ թե նրա համար, որ մեր եռագույնը դիզայնով ամենասիրունն է, գերբն ամենահանճարեղն ու ամենագեղարվեստականն է՝ ամենեւին. դրանք 1918—1920թթ. անկախ պետականության շարունակությունն են։ Եվ մենք ընդունել ենք դրանք որպես ժառանգություն, որպես պապի անուն, որը կարող է լավը չլինի, բայց դա քո պապի անունն է, եւ պապին հարգելով, որդին երեխային հոր անունով է կոչել։ Բոլոր սիմվոլները, որոնք ընդունել ենք, պետականության զգացողության սիմվոլներն են։

21-09-2019





23-10-2019
Հայաստանը զբոսաշրջային քարտեզի վրա
Ինչպիսի քայլեր են արվում մեր երկրի վարկանիշը բարձրացնելու ...


23-10-2019
Հովհաննես Թումանյանի «բարի ուժի» փիլիսոփայությունը
Լիակատար ներումը հնարավոր է դարձնում «սիրելը»

Մինչ հայոց ...


23-10-2019
Ներքաղաքական կյանքն ընթանում է բնականոն հունով
Խորհրդարանական ուժերը՝ տեղական իրադարձությունների մասին

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am


Ինչպիսի՞ն է ...


23-10-2019
Թյուրքալեզու երկրների հավաք՝ Մերձավոր Արեւելքն ու Կովկասը վերահսկելու օրակարգով
Համաթուրքական համերաշխության ներքին անհամերաշխությունը

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Պետք է խոսել ...


23-10-2019
Սառույց հալեցնելու աղի փոխարեն կերակրի՛ աղ օգտագործեք
Եթե, իհարկե, թանկ է առողջությունը

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Գաղտնիք հայտնաբերած ...


23-10-2019
Քրդերը մնացել են մենակ թուրքական թնդանոթների դեմ
Հասկանալի չէ, թե երբ քրդերը կազատվեն թուրքական իշխանության ...


23-10-2019
Բիզնես... կարմիր գծերին
Երեւանի փողոցներում՝ հատկապես կենտրոնում, կարմիր գծերին հաճախ կարելի է ...



23-10-2019
Վաշինգտոնն ու Մոսկվան ասացին իրենց խոսքը. ո՞րն է լինելու լուծումը
Եվ ինչ նոր սադրանքների կդիմի ...

23-10-2019
Գինու արտահանումն աճել է
Հայկական արտադրանքը կներկայացվի ...

23-10-2019
«Դրախտի դարպասը»՝ Արցախի էկրանին
Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ
d.miqayelyan@hhpress.am



23-10-2019
Ռազմական խաղերում Հայաստանն ունի 1 մեդալ
Եվս մի քանիսի ակնկալիք

USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +18... +20
ցերեկը +25... +27

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO