Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

02.06.2020
ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ


Նորահայտ փաստաթղթեր՝ շվեյցարական արխիվներից

«Հնչակյան կուսակցության կազմավորումը Ժնեւում եւ քսան կախաղանների ավանդը» գրքի շնորհանդեսը

ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտում երեկ տեղի ունեցավ Ֆրիբուրգի համալսարանի դոկտոր, Շվեյցարիայի կրոնների խորհրդի ընդհանուր քարտուղար Աբել Մանուկյանի «Հնչակյան կուսակցության կազմավորումը Ժնեւում եւ քսան կախաղանների ավանդը» գրքի անգլերեն հրատարակության շնորհանդեսը։ Աշխատությունը հատկապես ուշագրավ է նրանով, որ հանրությանը ներկայացնում է շվեյցարական արխիվներում պահված նորահայտ փաստեր։
«Գիտեի, որ կուսակցության գործունեության մասին Շվեյցարիայի արխիվներում հետքեր կլինեն։ Հայտնաբերեցի հնչակյան երիտասարդ գործիչների կեցության մասին փաստեր, համալսարանական արձանագրություններ, նյութեր այն մասին, թե ինչ գրականություն են կարդացել, գրադարաններից ինչ գրքեր են վերցրել։ Փաստեր կան, որ հնչակյան գործիչները նաեւ հետապնդվել են շվեյցարական գաղտնի ոստիկանության կողմից։ Գտա ոստիկանության՝ իրենց մասին ունեցած գաղտնի նյութերը։ Ամբողջը աշխատության մեջ ներկայացված է։ Մեր պատմությունը հնչակյանների գործունեության մասին շատ բացեր ուներ։ Պետք է լրացվեին, որպեսզի պատմության խճապատկերը, ամբողջ պատկերը հստակ երեւար։ Արխիվային այս նյութերը եկան ամբողջացնելու դա»,–«ՀՀ»—ի հետ զրույցում գրքի մասին մանրամասներ ներկայացրեց Աբել Մանուկյանը։
Պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանն արժեւորելով աշխատանքը՝ ասաց, որ այն ստեղծվել է նորահայտ փաստաթղթերի հիման վրա, մասնավորապես այն երկրի արխիվային նյութերի, որտեղ 1887թ. ձեւավորվեց «Հնչակյան» կուսակցությունը։ Ինստիտուտի տնօրենը ուրախալի փաստ համարեց, որ հեղինակը նորահայտ էջերը ձեռքի տակ ունենալուց հետո չի բավարարվել եւ ուսումնասիրել է հայրենիքում տպագրված համանման աշխատությունները։ «Այս տեսանկյունից Մանուկյանի աշխատանքը գովելի է։ Գիրքը շատ հետաքրքրական է, ներկայացնում է նոր փաստեր կուսակցության ստեղծման վերաբերյալ, Շվեյցարիայում ունեցած նրանց գործունեության, Մարո Վարդանյանի, Նազարբեկյանի եւ մի շարք այլ քաղաքական գործիչների մասին։ Անդրադարձ կա Սասունի, Զեյթունի ապստամբություններին։ Հետաքրքրական են նաեւ այն էջերը, որոնք վերաբերում են 1908թ. հայ հասարակության եւ երիտթուրքերի փոխհարաբերություններին»,–մանրամասնեց Մելքոնյանը։
Պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, պ. գ. թ., դոցենտ Համո Սուքիասյանը «կամուրջ» է հանդիսացել գրքի հեղինակի եւ ինստիտուտի միջեւ համագործակցության հարցում։ Պատմաբանի կարծիքով՝ աշխատության գլխավոր արժանիքը բխում է հենց Մանուկյանի օգտագործած աղբյուրագիտական նյութից։ Գրքի առաջին մասը վերաբերում է «Հնչակյան» կուսակցության կազմակերպմանը, երկրորդը՝ Հայոց ցեղասպանությանը շվեյցարական մամուլի անդրադարձին՝ համիդյան ջարդերից մինչեւ 1915թ. հնչակյան 20 գործիչների մահապատժին։ Սուքիասյանի դիտարկմամբ՝ կուսակցության կազմավորման վերաբերյալ մինչ այս կատարված շարադրանքներում չէին օգտագործվել շվեյցարական արխիվներում պահվող փաստաթղթերը։ Նրա խոսքով՝ հենց սա է պրոֆ. Մանուկյանի շարադրանքի կարեւոր առանձնահատկությունը։ «Նա մանրակրկիտ ուսումնասիրել է Շվեյցարիայի Համադաշնության եւ Ժնեւի պետական արխիվներում, Ժնեւի համալսարանի արխիվում եւ Շվեյցարիայի ազգային գրադարանում պահվող փաստաթղթերն ու շվեյցարական մամուլի նյութերը, որոնք վերաբերում են կուսակցության հիմնադիր գործիչներին»,—ներկայացրեց պատմաբանը՝ նշելով, որ բացահայտված են նրանց կեցության իրավունք ստանալու ժամանակը, անգամ բնակության հասցեները, ուսումնառության, ռուս վտարանդի գործիչների հետ հարաբերություններին վերաբերող հարցեր, շվեյցարական իշխանություններին ուղղված հնչակյան գործիչների տարբեր դիմումներ։ «Հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ ցարական իրավապահ համակարգի հորդորով շվեյցարական ոստիկանությունը գաղտնի հետեւում էր նաեւ հայ հեղափոխական գործիչների գործունեությանը, այդ առթիվ գաղտնի զեկուցագրեր պատրաստում։ Այսինքն՝ կուսակցության հիմնադիրները հենց սկզբից գտնվել են շվեյցարական ոստիկանության ուշադրության կենտրոնում, որոնք տեղեկատվություն են ուղարկել Պետերբուրգ։ Բանը հասնում էր նաեւ արտաքսումներին»,–ասաց նա՝ հավելելով, որ աշխատությունում ցույց է տրվում, թե ինչպես կուսակցության հիմնադիրներից Գաբրիել Կաֆյանը 1887թ. ապրիլի 21—ին Ժնեւի կառավարության որոշմամբ Ժնեւի կանտոնի տարածքից արտաքսվել է՝ մեղադրվելով խուլիգանական արարք կատարելու մեջ, սակայն անօրինական կերպով շարունակել է ժամանակ առ ժամանակ գալ Ժնեւ՝ բնակվելով Նազարբեկյանների բնակարանում։
Պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, պ.գ.թ., դոցենտ Լիլիթ Զաքարյանն ասում է՝ կարդալով Մանուկյանի գիրքը, անմիջապես մտովին տեղափոխվում ես Ժնեւ, 19—րդ դարի վերջ, պատկերացնում «Լանդոլթ» սրճարանը, որտեղ սիրում էին հավաքվել Ռուսաստանից Շվեյցարիա մեկնած հեղափոխական գործիչները։ «Հետաքրքիր է ներկայացված «Հնչակյան» կուսակցության հիմնումը։ Մեզ ծանոթ իրողությունները Մանուկյանը տեղավորում է կոնկրետ ժամանակի եւ տարածության մեջ՝ ժամանակը արխիվային փաստաթղթերի մեջ ամրագրված տվյալներով, տարածությունը՝ փողոցների, շենքերի նկարներով։ Այդ ամենը համեմվում է այն ժամանակվա միջավայրի նկարագրությամբ, եւ դու ստանում ես պատմության լիարժեք պատկերը, կարծես թե պատմավավերագրական ֆիլմ ես դիտում։ Ֆիլմ, որտեղ տեսնում ես Մարո եւ Ավետիս Նազարբեկյաններ սիրահար զույգին, նրանց բնակարանը, որը, ըստ ոստիկանության տվյալների՝ ոչ թե սիրահարների բույն էր, այլ տեռորիստների կամ ինչպես Մանուկյանն է նշում՝ հեղափոխականների հանգրվան»,–ասաց Զաքարյանը։ Պատմաբանը հետաքրքրական է համարում նաեւ Գաբրիել Կաֆյանին նվիրված գլուխը։ Հատվածներ կան արեւմտահայ իրականության, ողբերգական դեպքերի մասին։ «Գրքում հստակ երեւում է բինարային հակադրությունը՝ մի կողմից սոցիալիստական գաղափարախոսությամբ տարված, ավելի արդար հասարակություն ձեւավորելու ժնեւյան ուսանողության երազանքը, մյուս կողմից բիրտ եւ մարդկային տրամաբանության մեջ չտեղավորվող օսմանյան իրականությունը, որի մեջ էր ազգի կեսը»,–ընդգծեց Զաքարյանը։
Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ

25-05-2019





02-06-2020
Կուժեղացվեն աշխատողի իրավունքի պաշտպանության դրույթները
Օրենսգրքի բարեփոխումներն ուղղված են աշխատանքի կայունությանը, որակի եւ ...


02-06-2020
Ծանի՛ր զքեզ
Այս պատգամի կատարումը հասուն անհատից պահանջում է յուրացման ...


02-06-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 517 նոր դեպք
Հայաստանում հունիսի 2-ին, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է ...


02-06-2020
«Որդիքը Տիրոջ ժառանգութիւնն են...»
Մայրությունը կարեւորագույն դեր է, որ Աստված հատկացրել է կանանց ...


02-06-2020
Ավարտվեց ուստարին
Անցնող ուստարում Քաշաթաղի շրջանի 52 հանրակրթական դպրոցներում սովորող 2050 ...


02-06-2020
Քաշաթաղի շրջվարչակազմը նոր ղեկավար ունի
Երեկ Արցախի Հանրապետության տարածքային կառավարման եւ զարգացման նորանշանակ նախարար ...


02-06-2020
Կատարելագործել, այլ ոչ թե շուռ գալ ու հեռանալ
«Կազմակերպությունը, որը մենք ֆինանսավորում ենք, աջակցում եւ որի ...



02-06-2020
Ինչ է ասում ՄԻԵԴ խորհրդատվական կարծիքը
Մեր հասարակությունն իրավունք ունի ...

02-06-2020
Մեր շքեղ բուսաշխարհն ու անշուք վերաբերմունքը
Երբ ոչ ճանաչում ենք, ոչ բուժվում, ոչ ...

02-06-2020
Մերկելը չի ընդունել Թրամփի առաջարկը
«Մեծ յոթնյակի» գագաթնաժողովը կանցկացվի ...

02-06-2020
Գաբրիել Սարգսյանը՝ առաջին առցանց առաջնության բրոնզե մեդալակիր
Երեւանցի գրոսմայստեր Գաբրիել Սարգսյանը դարձել է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +12... +14
ցերեկը +27... +29

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO