Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

17.11.2019
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Հայաստան. իրական առասպել, պատմական իրողություն

Կա Հայաստան։ Կա պատմական Հայաստան։ Կա ժամանակակից Հայաստան։ Կա իրական Հայաստան։ Իհարկե, կա նաեւ Վահան Տերյանի Հայաստանը՝ հոգեւոր, սփյուռքահայի Հայաստանը (Պարսկահայաստան, Թուրքահայաստան, Ռուսահայաստան)։ Իհարկե՝ Անկախ Հայաստան։ Եվ այդ բոլոր Հայաստանները նայում են մեզ աշխարհի բոլոր ծագերից ու օրնիբուն, քուն թե արթուն մեզ հալածում բոլոր այն տեղերից, որտեղ երբեւէ եղել ենք, եւ քշում բոլոր այն հեռաստանները, որտեղ երբեւէ չենք եղել։
Պատմականը հուզվելու չափ խնամված է։ Գուրգուրելի, ինչպես մանկական գլուխ։ Խորենացուց մինչեւ Չամչյան սրբագործված, որտեղ Նոյից Հայկ, Հայկից Հիսուս խոսում են հայերեն։ Այն հարմարեցված է ազգային մեր բոլոր բարդույթներին. պատմությունը կոթող է եւ ոչ գիտակցություն եւ այլեւս խնամքի կարիք չի զգում, ուստի ամենասիրելին է։ Այն մեծ է, հերոսներով, նահատակներով, ճանաչված դավաճաններով առատ։ Եդեմ, որտեղից միմիայն մենք ենք վտարված, սակայն առանց առաջին մեղքի գիտակցության։ Ժամանակակից Հայաստանի բնակչության ավելի քան իննսուն տոկոսը դեռ ապրում է պատմական Հայաստանով։ Դեռ լավ է, որ տասը տոկոսը ապրում է իրական Հայաստանում։ Սովորաբար, պատմականում ապրողները հեթանոսներ են։
Ժամանակակից Հայաստանը պատմականի ոչ օրինական ժառանգորդն է։ Նա մի ճակատամարտ է շահել եւ չգիտի, թե դրանից հետո ինչ են անում։ Բայց որովհետեւ գիտի, թե մեծ պարտություններից հետո ավանդաբար ինչ է անում, շարունակում է ողբալ։ Ողբը մեր դերասանության սահմանն է։ Այն մեր ճարտարապետությունն է, քարացած երաժշտությունը։ Ժամանակակից Հայաստանի պետական լեզուն քաղաքական գործիչների անընդօրինակելի եւ հեռուստաալիքների ու փողոցային երգերի հայերենն է։ Երկրի մայրաքաղաքում բարձրանում են երկու տասնյակ հարկերով շենքեր, որ բնակչությանը բաժանում են աղքատների եւ հարուստների... Հարուստները զազրելի են, աղքատները՝ խորշելի։ Շենքերից ամենացածրը ստվերում է օպերան եւ անիմաստ դարձնում նրա գոյությունը։ Ժամանակակից Հայաստանում այդպես ավելորդ է դառնում ամեն ինչ. իրավական համակարգը՝ ինչի՞ համար, երբ կարելի է գլուխ հանել առանց դրա, մշակույթը՝ ինչի՞ համար, երբ այդքան թատրոններ ու երգիչներ կան, դպրոցը՝ ինչի՞ համար, երբ դասատուներից շատ կրկնուսույցներ կան, գիտությունը՝ ինչի՞ համար, երբ աշխարհում այդքան գիտնականներ կան, գյուղացիությունը, ինչի՞ համար, երբ կարելի է մայրաքաղաքում կով պահել, պրոլետարիատից մնացել են միայն վարորդները, որ երգի իրենց ճաշակով ահաբեկում են ուղեւորներին, եկեղեցին՝ ինչի՞ համար, երբ Աստծուն հայհոյողները շատ ավելի հարգի են, քան Նրան հավատացողները։
Իրական Հայաստանը ոչ ոք չի սիրում։ Նա աղքատ ազգականն է հարուստի։ Նման վաղեմի փայլը կորցրած գեղեցկուհու, որի ներկայությունն այլեւս չի անհանգստացնում, իսկ բացակայությունը արթնացնում է չափազանցված հիշողություններ՝ ամենեւին չամոքելով անցյալը եւ չսփոփելով ներկան։ Պատմական Հայաստանի նկատմամբ ունեցած սերը հակադարձ համեմատական է իրական Հայաստանի նկատմամբ ունեցած սիրուն. որքան սիրում են պատմականը, նույնքան չեն սիրում իրականը։ Այդ սերը ինչ—որ տեղ նման է սփյուռքահայի սիրուն. հեռվից այն հայրենիք է, տեղում՝ վշտի անփարատելի ծով, ուստի հարկ է երթալ՝ մեզ թողնելով իրական Հայաստանը, այսինքն՝ մենակությունը եւ հուսահատությունը։
Ի վերջո, պատմությունը մեջբերման համար է եւ ոչ հաստատման։ Պատմության դասերը չափազանց շատ են, որպեսզի դրանցից մեկը կարողանանք սովորել։ Եվ անհնար է սերտել, որովհետեւ մեր ցանկությամբ մեզ դուրս ենք դրել պատմությունից։ Եվ այդ պատճառով պատմական Հայաստանի հինավուրց գոյությունը սնանկացնում է իրական Հայաստանը։
Սովորաբար, կախված այն բանից, թե ինչ ենք մտածում պատմության մասին, ճշտվում են մեր հնարավորությունների սահմանները։ Երբ պատմությունը օգտագործվում է քարոզչական նպատակներով, այն ընկալվում է որպես սուտ պատմության մասին, քանի որ նպատակը միշտ էլ ժամանակի միջով ճամփորդություն է՝ բոլոր անակնկալներով։
Պարտադիր չէ վերջի մասին պատկերացում ունենալ, որպեսզի այն հնարավոր լինի։ Ազգային պատմությունը «հիվանդանոցի պատմության մեկ մասը կը կազմե», սա արդեն ես չեմ ասում, այլ Հակոբ Պարոնյանը։ Կլինիկական այս վիճակը գրեթե ելք չի թողնում ապաքինման։ Եվ նիհիլիզմը հաղթարշավում է մեր հոգիների եւ մեր մտքերի երաշտացած դաշտերում։ Որքան ծաղիկ պիտի բուսներ, որ չբուսավ այս հողում, գրում էր մեզնից ամենաչհուսահատվողը՝ Թումանյանը, երբ մենակ չէ։
Կուռքերը, որոնցով բռնված է մեր ոգին, լինում են կամ ձեռքբերովի, կամ բնածին։ Ձեռքբերվածները բնակվում են մարդկանց մտքերում կամ փիլիսոփաների կարծիքներից ու ուսմունքներից, կամ ապացույցների կեղծ օրենքներից։ Բնածինները գալիս են բանականության բնույթից, որը ավելի է հակված մոլորության, քան զգացումները։ Իսկապես, մարդիկ որքան էլ ինքնագոհ լինեն, մի բան անկասկած է. առաջին երկու կուռքերը արմատախիլ անելը դժվար է, իսկ վերջինները ամենեւին հնարավոր չէ։ Մնում է միայն մի բան՝ նկատել դրանք, մերկացնել մտքին թշնամի այդ ուժերը, որպեսզի այնպես չլինի, որ հին կուռքերի ոչնչացումը ծնի նոր մոլորություններ…
Կա Հայաստան, որը չափերով այնպիսին է, որ երբ ուզես, կարող ես հետդ վերցնել, ինչպես գրում է բանաստեղծը։
Հայաստան, որի կյանքը տրվում է մեկ անգամ եւ այն էլ ամենաանհարմար պահին։

Թադեւոս ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

11-06-2019





16-11-2019
Հայաստանի հավակնոտ հայտը ռազմարդյունաբերության ոլորտում
Ոլորտին հատկացվող գումարը հաջորդ տարի կկազմի 6.3 մլրդ ...


16-11-2019
Իրանի տնտեսարդյունաբերական ազատ եւ հատուկ գոտիները
Նպաստավոր պայմաններ են ապահովում հատկապես օտարերկրացի ներդրողների համար

Էմմա ...


16-11-2019
Ինչ ստացավ Անկարան Վաշինգտոնից եւ ինչ կստանա Մոսկվայից
Հայկական հարցը՝ միջազգային վերադասավորումների համապատկերում

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Մեր ենթադրությունների ...


16-11-2019
Ձկնարտադրությունից մինչեւ սեւ խավիար
Արցախի ձկնկիթն առաջին անգամ կարտահանվի Եվրոպա

Լուսինե ՆԱԶԱՐՅԱՆ
l.nazaryan@hhpress.am


Առաջնագծից ...


16-11-2019
ՊԵԿ-ը 253 միլիոն դրամի խախտում է արձանագրել
Կառույցն անցում է կատարում իրավախախտումների դեմ պայքարի նոր ...


 
16-11-2019
IPSE DIXIT
«Նախանձ» մենք համարում ենք մարդկային բնույթի այն ստորությունը, որը ...


 
16-11-2019
Հորդորակ
Հայերեն ընդունելի համարժեքներ ունեցող օտար բառերից խուսափելու մասին




16-11-2019
Ինչն է գրավում զբոսաշրջիկներին մեր երկրում
Քննարկման փուլում է ոլորտի զարգացման ...

16-11-2019
Մանկապարտեզների ու դպրոցների սնունդը
Ի՞նչ խնդիրներ կան, որո՞նք են չիմացության ...

16-11-2019
Հայաստանում աճում է սուսերամարտի նկատմամբ հետաքրքրությունը
Հանգստյան օրերին Նորագավիթի սուսերամարտի ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +18... +20
ցերեկը +25... +27

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO