Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

21.11.2019
ԱՇԽԱՐՀ


Հանգուցալուծվո՞ւմ է, արդյոք, Սիրիայի հյուսիսի հարցը

Համենայնդեպս, վերջին իրադարձություններից միակ տուժողը քրդերն են

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am


Հոկտեմբերի 22-ը Սիրիայի հյուսիսի հարցի առնչությամբ, եթե չասենք ճակատագրական, ապա, թերեւս, խիստ նշանակալից օր էր, երբ, ըստ երեւույթին, այդ երկրում միջազգային եւ տարածաշրջանային շահագրգիռ գերտերությունները թվում է, հասել են իրենց նպատակներին։ Սոչիում Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի նախագահներ Վլադիմիր Պուտինն ու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը 6—ժամյա բանակցություններից հետո, ինչպես հայտարարեցին կողմերը, «պատմական համաձայնության» հասան՝ ստորագրելով 10 կետից բաղկացած համաձայնագիր։
Ըստ որի՝ կողմերը խիստ կարեւորում են Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը, երկու երկրները պարտավորվում են Սիրիայում պայքարել ահաբեկչական ցանկացած դրսեւորումների դեմ, կարեւորել են նաեւ թուրք—սիրիական 1998 թ. Ադանայի համաձայնագիրը։ Նշենք, որ Պուտինը դեռեւս ամիսներ առաջ նշել էր, որ Թուրքիան ու Սիրիան պետք է իրենց տարաձայնությունները նորովի կարգավորեն Ադանայի համաձայնության շրջանակներում։ Այժմ էլ նա հարցի վերջնական լուծումը տեսնում է Անկարա—Դամասկոս բանակցություններում, ինչին, թերեւս, համաձայնել է Թուրքիան։ Բացի այդ, կողմերի միջեւ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել Ռաս—էլ—Այնից ու Թելաբիդից զատ, որտեղ թուրքերն են վերահսկում, սահմանային մյուս հատվածներում պարեկություն անեն Սիրիայի սահմանապահներն ու ռուսական ոստիկանական ուժերը։
Մյուս կողմից էլ Դամասկոսի եւ քրդերի միջեւ տեղի ունեցած համաձայնությամբ պայմանավորված՝ կառավարական ուժերը, որոնք դեռեւս 2012 թ. դուրս էին բերվել քրդաբնակ տարածքներից այլ վայրերում ընդդիմության դեմ պայքարի նպատակով, աստիճանաբար կրկին վերադառնում են։ Արդեն տեղակայվել են Հասաքե նահանգի մի շարք բնակավայրերում։ Այլ կերպ ասած, Թուրքիայի՝ Սիրիա ներխուժման հետեւանքով առաջացած ճգնաժամի առիթով Ռուսաստանն իրականացրել է իր առաջարկած լուծումը՝ ապահովելով սեփական շահերը, սերտ բարեկամական կապեր պահպանելով Դամասկոսի ու Անկարայի հետ։ Էրդողանի բնութագրմամբ, կողմերը «պատմական» համաձայնության են եկել Սիրիայի տարածքային ամբողջականության, քաղաքական միասնականության, այստեղ ահաբեկչության դեմ պայքարի եւ փախստականների վերադարձի շուրջ։ Եվ փաստորեն երեկվանից արդեն Թուրքիայի վերահսկողությունից դուրս գտնվող սահմանամերձ շրջաններում պարեկություն են սկսել ռուսական ու սիրիական ուժերը։
Միաժամանակ ԱՄՆ—Թուրքիա 5—օրյա ժամանակավոր հրադադարի շուրջ պայմանավորվածությունը եւս ավարտվեց։ Թեեւ Թուրքիան այդ ընթացքում բազմիցս սպառնացել էր, թե ժամկետն ավարտելուց հետո վերսկսելու է քրդերի դեմ ռազմական գործողությունները, սակայն հոկտեմբերի 23—ին Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը, հանդես գալով հայտարարությամբ, նշել է, որ Ժողովրդի պաշտպան միավորումների (YPG) եւ Սիրիայի ժողովրդավարական (SDF) ուժերը լիովին հեռացել են «անվտանգության գոտուց», հետեւաբար, «Խաղաղության ակունք» գործողությունների վերսկսման անհրաժեշտություն չկա։ Սա այն դեպքում, երբ Պուտին—Էրդողան բանակցությունների ընթացքում եւս պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել հրադադարը 150 ժամ եւս շարունակելու մասին։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը Թուրքիայի պաշտպանության նախարարության հայտարարությունը լավ լուր է գնահատել, իսկ Սիրիայի հարցով նրա հատուկ բանագնաց Ջեյմս Ջեֆրին, ելույթ ունենալով սենատի արտաքին հարցերի կոմիտեում, շեշտել է, թե այժմ ավելի լավ իրավիճակ է ստեղծվել մեկ շաբաթ առաջվա համեմատությամբ։ Նա հավելել է նաեւ, որ, հաշվի առնելով շարունակվող հրադադարը, կարելի է ասել, թե առաջացած հակամարտությունը կարգավորելու հարցում ԱՄՆ—ը լավ է գործել։ Իսկ ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Մարկ Էսպերը CNN հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում, անդրադառնալով Սիրիայի քրդերի հովանավորության հարցին, նշել է, թե ԱՄՆ—ը որեւէ պարտավորություն չունի նրանց հովանավորել ՆԱՏՕ—ում իր վաղեմի դաշնակից Թուրքիայի դեմ։ Սակայն հայտնել է նաեւ, որ եթե ապացուցվի, թե Թուրքիայի հովանու ներքո գտնվող ուժերը քիմիական զենք են կիրառել քրդերի դեմ, ապա պատասխանատվությունը Անկարայի վրա է դրվելու որպես պատերազմական հանցագործություն։
Դատելով զարգացումների նման ընթացքից՝ կարելի է նշել, որ Թուրքիան Սիրիայում իր նպատակը լիովին չկարողացավ իրականացնել։ Այն է՝ այդ երկրի հետ սահմանին 144 կմ երկարությամբ, 32 կմ խորությամբ «անվտանգության գոտի» ստեղծել ու վերահսկել։ Սակայն, ինչպես նշել է Թուրքիայի քրդամետ Ժողովրդի ժողովրդավարական կուսակցության (HDP) փոխնախագահ Բարիշը, Էրդողանի աչքի փուշը դարձած Սիրիայի քրդական ինքնավարությունը (Ռոժավան), որը Սիրիայի կազմում պետք է լիներ դաշնության սկզբունքով, այլեւս մնաց որպես երազանք։ Քանի որ Էրդողանը սարսափում էր, թե դա օրինակ կլինի Թուրքիայի քրդերի համար։ Ըստ ամենայնի, նաեւ Անկարային չի հաջողվելու «անվտանգության գոտու» ժողովրդագրական պատկերը փոխել, թեեւ, ՄԱԿ—ի տվյանելով 176 հազար մարդ հեռացել է տունուտեղից, սակայն ավելի շուտ հենց սրանք են վերադառնալու իրենց բնակավայրերը եւ ոչ թե Թուրքիայի նախատեսած ցանկալի տարրերը։
Փաստորեն, ինչպես տարբեր առիթներով նշել ենք, Սիրիայի վերջին իրադարձություններից միակ տուժողը քրդերն են, որոնք մեծ թվով զոհեր են ունեցել դաիշականների, ապա՝ Աֆրինում թուրքերի դեմ պայքարում, իսկ վերջում, ինչպես SDF—ի հրամանատար Մազլում Աբեդին էր գրել, բաց կրծքով հայտնվել են Թուրքիայի դաշույնի առջեւ։ Ուստի նահանջելուց ու երազանքներից հրաժարվելուց զատ այլ ճանապարհ չունեին։

24-10-2019





21-11-2019
Երբ հակամարտություններն են ազդեցության լծակներ փնտրում միմյանց դեմ
Ինչպես կազդեն տարածաշրջանային այլ բախումները Հայաստանի վրա

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am




21-11-2019
Արցախում հավերժացրել են բարերարի ու հայրենասերի հիշատակը
Լեւոն Հայրապետյանի բրոնզաձույլ կիսանդրին՝ մայրաքաղաք Ստեփանակերտի սրտում

Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ
d.miqayelyan@hhpress.am




 
21-11-2019
«Կնկան էրիկը մարդն է, մարդուն էրիկը պարտքն է»
Պարտքի չարաղետ դերի մասին ավելի սպառիչ երեւի դժվար է ...


21-11-2019
Արմենպրեսի «բրենդը»
«Արմենպրեսը», ավելի ստույգ՝ «Հայհեռագործը» կամ ՀՀԳ-ն, մինչ Արտավազդ Խաչիկյանն ...


21-11-2019
Առաքիչի մեքենան
Սկզբում գրեցի վերնագիրն ու մի պահ ընկա հիշողությունների գիրկը...
«Երբ ...


21-11-2019
Հայաստանում ու Հայաստանից դուրս
Սիմֆոնիկ նվագախումբը հանդես կգա համերգներով

Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ ...


21-11-2019
Աշխարհին ցույց կտա, թե որքան խորն են մեր արմատները
Օպերային երգիչ Ադամ Բարրոն Հայաստանում կներկայացնի իր նոր ...



21-11-2019
Առաջնային սնունդ. ինչպես տարբերել անորակը որակյալից
Երբ արտադրողը կարողանում է տարբեր ...

21-11-2019
Առեւտրի վայրերը պետք է անվտանգ լինեն
Կրկին «Բարեկամություն» ստորգետնյա ...

21-11-2019
Իրանը մեղադրում է ԱՄՆ-ին եւ Իսրայելին
Բենզինի գնի նկատելի բարձրացումը, իհարկե, ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +18... +20
ցերեկը +25... +27

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO