Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

09.07.2020
ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ


Մեր կրթության մակարդակի բարձրացման խնդիրները

Այնքան էլ կապված չեն գիտական բաղադրիչը համալսարաններ տանելու հետ

Բարձրագույն կրթության եւ գիտության մասին օրենքում առաջարկվող փոփոխությունների, ինչպես նաեւ դրանց շուրջ ընթացող զարգացումների վերաբերյալ «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթը զրուցել է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն Պավել Ավետիսյանի հետ։
–Պարոն Ավետիսյան, հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի օրինակով կարո՞ղ եք մատնանշել՝ կիրառական ինչպիսի ծրագրեր կարող են լինել կամ ինչպիսի համագործակցություն կարող է լինել ֆունդամենտալ գիտության բնագավառում։
–Մեր դեպքում մի փոքր այլ է։ Ես հասարակագիտական թեւի ներկայացուցիչ եմ։ Կա, օրինակ, ինստիտուտ, որը զբաղվում է նյութական եւ ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ։ Խոսքը մշակութային մարդաբանության, սոցիալական մարդաբանության մասին է՝ գումարած հնագիտություն, դասական ազգագրություն։ Հիմա մեր ուսումնասիրությունները վերաբերում են սոցիալական միջավայրում փոփոխությունների դինամիկային, միգրացիաներին, սփյուռքին եւ այլն։ Մենք սփյուռք պահելու եւ սփյուռքի հետ գոյատեւելու կենսական խնդիր ունենք։ Սփյուռքում տեղի ունեցող շարժերը հասկանալը եւ այդ շարժերը կառավարելը լուրջ խնդիրներ են։ Միգրացիա միայն Հայաստանից չէ, որ կա։ Սփյուռքում ու աշխարհի տարբեր երկրներում միշտ շարժեր կան։ Կարող ես գնալ մի քաղաք, որտեղ հինգ տարի առաջ լավ հայկական համայնք կար, հետո գնաս տեսնես, որ դատարկվել է, եւ հակառակը՝ մի տեղ չկար, հետո ավելացել է։ Այդ բոլորը միգրացիոն համաշխարհային շարժերի մեջ գոյություն ունեցող երեւույթներ են։ Սրանք շատ կարեւոր են, եթե մենք չանենք, ոչ ոք մեր փոխարեն չի անի։ Չեմ կարծում, որ Ֆրանսիայում կամ Ավստրալիայում կնստեն ու կզբաղվեն, թե հայկական ծագմամբ մարդիկ ինչպիսի տեղաշարժ են անում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մեջ կամ ԱՄՆ—ից դուրս կամ Եվրոպայում։ Սրանք խնդիրներ են, որոնցով հայաստանյան գիտությունը պետք է զբաղվի։
–Ենթադրենք, ինստիտուտը միացվում է բուհին, դա ինչո՞վ է խանգարում Ձեր նշած ուսումնասիրությունների իրականացմանը։
–Դա երկար բացատրելու խնդիր է, բայց որպեսզի հասկանաք իրավիճակը, բերեմ Վրաստանի օրինակը, որտեղ պատմության, հնագիտության ինստիտուտները ցրեցին, միացրին, ոչնչացրին համակարգը, հետո սկսեցին ողբալ, թե՝ էս ինչ ենք արել, որովհետեւ բազմաթիվ խնդիրներ կան հետազոտական ինստիտուտների համար, որ իրենց ներսում կատարում են, բայց եթե ուզենաս բուհական համակարգով դա անել, խնդիրներ կունենաս։ Հենց հիմա նորից հետողորմյա են անում, ուզում են ստեղծել պատմության ու հնագիտության ինստիտուտ, ահռելի գումարներ են ծախսում։
–Այսինքն՝ ակադեմիական համակարգի՞ն են վերադառնում։
–Այո, հետ են գալիս։ Վերջերս ԱԺ—ի, քաղհասարակության ներկայացուցիչներ, մեր ինստիտուտի աշխատակիցներ գնացել էին Վրաստան փորձի փոխանակման, եւ այնտեղ պարզ տեքստով մեզ ասել էին՝ այն, ինչ մենք արել ենք, հանկարծ դուք չկրկնեք, ավերել ենք բազմաթիվ բաներ, որոնք վերականգնելը հնարավոր չէ։ Վրաստանում կային բազմաթիվ գիտահետազոտական ինստիտուտներ, որոնք խորհրդային տարիներին համարվում էին ԽՍՀՄ գիտության այդ ոլորտի տանող ուժը։ Հիմա դրանք գոյություն չունեն։ Գոյություն չունեն ոչ մի համակարգում՝ ո՛չ համալսարանական, ո՛չ լաբորատորիայի, ո՛չ անգամ կաբինետի մակարդակում։ Ընդհանրապես գոյություն չունեն։ Եվ հիմա այդ մարդիկ էլի փողեր էլ բերեն, չեն կարողանա վերականգնել, դա ոչնչացվել է առհավետ։ Այսինքն՝ մեխանիկական միացումն անթույլատրելի է։ Հիմա եթե մենք ուզում ենք գիտությունն ու կրթությունն ինտեգրել, նախ եւ առաջ, հայաստանյան գիտությունն ու բարձրագույն կրթությունն իրենց այսօրվա պոտենցիալով ինչ ունեն—չունեն՝ ինտեգրված են։ Չկա գիտական հաստատություններում որեւէ գիտնական, որ միաժամանակ չի դասավանդում որեւէ բուհում։ Մեր ինստիտուտի 26 աշխատակից նաեւ համալսարանական դասախոս է։ Ուզում եմ ասել՝ այդտեղ խնդիր չկա։ Հիմա եթե ուզում ենք այդ ինտեգրացիան ավելի կառավարելի դարձնել, նորից հուշում եմ Ֆրանսիայի գիտության ազգային կենտրոնի աշխատաոճը։ Այդտեղի համալսարանները, այդտեղի լաբորատորիաները քառակողմ պայմանագրեր են կնքում (գիտական հաստատություններն ու համապատասխան կառավարման մարմինները), եւ համալսարանական ծրագրերի մեջ առանձնացվում է մի հատված, ասենք՝ քսան տոկոս, որ վերապահվում է այդ ինստիտուտին, որը կազմակերպում է այդ կրթությունը։ Ուզում եմ ասել՝ մեր կրթության մակարդակի բարձրացման խնդիրներն այնքան էլ կապված չեն գիտական բաղադրիչը համալսարաններ տանելու հետ։ Կրթության մեծագույն խնդիրը ծրագրերի նորացման, թարմացման եւ չափորոշիչներ դնելու մեջ է։ Նույնը պաշտպանության հետ կապված՝ երկաստիճան ու միաստիճան համակարգերի խնդիրը։ Դրանք չհաշվարկված գործունեության հետեւանք են։
–Դուք երկաստիճան համակա՞րգն եք ճիշտ համարում։
–Եվրոպական երկրների մեծ մասում՝ երկաստիճանի։ Այս օրենքում հստակ գրված չէ, թե ինչ է նշանակում դոկտոր եւ այլն։ Աշխարհի բոլոր երկրներում այդ դոկտորները նույնպես ստորաբաժանված են՝ ունեն իրենց անվանումը, իրենց բնութագրումը, իրենց սահմանումը։ Այդպես լղոզված հասկացություն չէ։ Եվրոպայում դոկտորական պաշտպանելու համար մի որակի աշխատանք են գրում, Հայաստանում՝ մի այլ որակի։ Կամ՝ թեկնածուն։ Մեզ մոտ ինչ գրում, թեկնածու են դառնում, ինչը դրսում կուրսային աշխատանքի տեղ էլ չի անցնում։ Ուզում եմ ասել, որ բովանդակությանն է պետք նայել, ոչ թե՝ միաստիճան է, երկաստիճան է, եռաստիճան է…
–Օրենքում չե՞ն հստակեցվում գիտական աստիճանների մանրամասները։
–Ոչ, ուղղակի մեկ—երկու բառ գրված է։ Որեւէ լուրջ բաժանում, սահմանում, մեխանիզմներ գրված չեն։
–Իսկ առաջարկներ արվելո՞ւ են Ձեր կողմից, կամ սպասվո՞ւմ է քննարկում։
–Մենք ակադեմիական համակարգում ինչ—որ առաջարկներ արել ենք։ Հիմա էլ նստած մտմտում ենք՝ ինչ կարող ենք այս արագության տակ առաջարկել։ Բոլոր դեպքերում, ճիշտ կլինի ամեն անգամ պահանջել այդ նախաձեռնության հեղինակներից, որ ոչ թե խուսափեն առաջարկներից, այլ մարդկանցից պահանջեն, որ եթե որեւէ մեկը խնդիր է տեսնում, թող այդ խնդրի շուրջ իր առաջարկները հստակ ներկայացնի։ Մեր ցավերից մեկն էլ այն է, որ շատ դեպքերում, հատկապես՝ գիտական միջավայրում, ամբողջ օրը շարունակաբար բողոքում ենք, թե այս ի՞նչ օրենք է, բայց որեւէ առաջարկ չի արվում։ Դա էլ շատ վատ է։ Այսինքն, արդեն հակառակ կողմի մասին խոսեմ։ Մենք լուրջ առաջարկներ չենք կարողանում անել։
–Ինչո՞վ է դա պայմանավորված։
–—Դժվարանում եմ ասել։ Ե՛վ կազմակերպչական խնդիրներ կան, ե՛ւ կարծրատիպերի… Բայց մենք ունենք փայլուն ուղեղներ, որոնք կարող են գիտության հետ կապված, գիտության հեռանկարի վերաբերյալ իրենց տեսլականն ունենալ, փորձ ունեն եւ այլն։
–Հնարավոր չէ՞ կազմակերպել մի հանձնաժողով, որում ներկայացված կլինեն երիտասարդ ու ավագ սերնդի ներկայացուցիչներ, որը կմշակի առաջարկների իր փաթեթը, ասելիքը, մտքերի գեներացիա կանի, տեսակավորում կանի եւ կներկայացնի կառավարություն։
–Մի քանի օր առաջ ինստիտուտի երիտասարդ կոլեգաներս հավաքվել եւ մտածում էին, թե ինչպես իրենց առաջարկները ներկայացնեն։ Նրանք որոշել են մի հարթակ ստեղծել եւ դրա շրջանակներում քննարկումներ կազմակերպել ու կոնկրետ առաջարկներ ներկայացնել։ Սա՝ Ձեր ասած քննարկումների մի տարբերակ, այսինքն, ընթացքի մեջ է։ Ես շատ կողջունեմ այդ 35—40 տարեկանների մասնակցությունը, որովհետեւ այսօրվա, այսպես ասած, գիտությունը ձեւավորողն ու առաջ տանողն այդ տարիքի մարդիկ են, որովհետեւ իրենք են վաղը պատասխան տալու՝ Հայաստանում գիտություն կա, թե չկա։ Այդ մարդկանց պետք է լսել։ Հիմա այդպիսի հարթակ ձեւավորվում է, գուցե դա նախաձեռնել են հասարակագիտական թեւի ներկայացուցիչները, վաղը այն կարող է ընդլայնվել։ Ճիշտ կլինի՝ նրանք դա իրենց պատկերացումներով անեն։
Դավիթ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

18-03-2020





08-07-2020
Ինչպես վերականգնել դեգրադացված կերհանդակները
Երբ ինքնավերականգնում այլեւս հնարավոր չէ

Համավարակի այս պայմաններում ...


08-07-2020
Ձեւավորվում է հակաթուրքական ճակատ
Հայաստանն այստեղ կարող է անելիք ունենալ

ԵՄ արտաքին ...


08-07-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 535 նոր դեպք․ապաքինվել է ևս 520, մահացել 18 քաղաքացի
Հայաստանում հուլիսի 8-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


08-07-2020
Ժառանգություն
Ծնողները Աստծուց երկու կարեւոր առաքելություն ունեն.
Առաջին. պատրաստել բարի եւ ...


08-07-2020
Պատահականությո՞ւն, թե՞ քաղաքական հաշվակ
Սպիտակ տան մամուլի խոսնակն անդրադարձել է վանդալիզմի զոհ ...


08-07-2020
«Աղջնակի» միջոցով՝ դեպի ուրույն բյուրեղացում
Էմմա Գրիգորյանը, իբրեւ բնանկարիչ, սարյանական բնանկարչության շառավիղներեն է



08-07-2020
Համացանցային հանցագործությունները պետք է ավելի խիստ պատժվեն, քան հիմա
Զգալիորեն աճել է օնլայն գնումների թիվը, ինչը առաջ ...



08-07-2020
Հացահատիկի բերքահավաքը մոտենում է ավարտին
Հակի ցանքատարածքներում հիմնականում ...

08-07-2020
Մի պատմություն ռուս մենակյացների եւ հայկական քաղաքի մասին
«Գիտե՞ք, թե եվրոպական ժողովուրդների մեջ ...

08-07-2020
Ամարասի հովտում անջրդի պայմաններում առատ բերք է աճեցվել
1 կգ կտավատը կմթերվի 200 դրամով


08-07-2020
Մերոնց երկրորդ հաղթանակը
Հայաստանի տղամարդկանց հավաքականը հերթական ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +19... +21
ցերեկը +32... +34

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO