Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

04.06.2020
ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ


Անկաշառ նվիրում գիտությանը, անսահման աշխատասիրություն ու խստապահանջություն

Ակադեմիկոս Գեւորգ Ջահուկյանի 100-ամյա հոբելյանի առթիվ

Այսօր լրացավ 20-րդ դարի 2-րդ կեսին համաշխարհային ճանաչում ունեցող ակադեմիկոս, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ընդհանուր եւ հայ լեզվաբանության մեծ տեսաբան ու հմուտ նորարար, դրանցում իր վճռական խոսքն ասած, մի քանի լեզուների տիրապետող, չորս տասնյակ մենագրությունների, մոտ երկու հարյուր հոդվածների ու գրախոսականների հեղինակ, մի շարք լեզվաբանական ընկերությունների անդամ, Հայաստանի ու տարբեր երկրների բազմաթիվ մրցանակների ու շքանշանների դափնեկիր, գիտությունների վաստակավոր գործիչ Գեւորգ Բեգլարի Ջահուկյանի 100-ամյակը։
Գ. Ջահուկյանը ծնվել է Լոռու Մեծավան գյուղում 1920 թ. ապրիլի 1-ին։ Երեւանի Ստ. Շահումյանի անվան միջնակարգ դպրոցն ավարտել է գերազանցությամբ։ Գերազանց գնահատականներով է ավարտել նաեւ ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը, ծառայել է սովետական բանակում։ Բանակից վերադառնալուց հետո ընդունվել է ասպրիանտուրա՝ որպես գիտական ղեկավար ունենալով աշխարհահռչակ գիտնական Հրաչյա Աճառյանին։
1945—2005 թթ. եղել է ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվաբանական ինստիտուտի տնօրեն, միաժամանակ դասավանդել է պետական համալսարանում եւ Հր. Աճառյանի անվան ինստիտուտում։ Ավելի քան 60 տարի աշխատել է լեզվաբանության անդաստանում։ Հետեւելով աշխարհահռչակ ուսուցչապետ Աճառյանի օրինակին՝ անդրադարձել է լեզվաբանության բոլոր բնագավառներին՝ ուղղախոսություն, ուղղագրություն, բառագիտություն եւ ստուգաբանություն, ձեւաբանություն եւ շարահյուսություն, ոճաբանություն եւ տեքստաբանություն, բառագիտություն եւ լեզվի պատմություն։ Բոլոր բնագավառներում ասել է իր նոր եւ հիմնավոր խոսքը՝ ելնելով լեզվաբանության զարգացման նորագույն տվյալներից։
Գ. Ջահուկյանի հիմնական աշխատությունները վերաբերում են ընդհանուր եւ համեմատական լեզվաբանության, համաշխարհային եւ հայ լեզվաբանության պատմության ու տեսության, հնդեվրոպական լեզուներին եւ Առաջավոր Ասիայի հին լեզուներին, հայոց լեզվի պատմության ու բարբառագիտության, ժամանակակից հայոց լեզվի կառուցվածքի հարցերին։ Ուղիղ 60 տարի՝ մինչեւ կյանքի վերջը, Ջահուկյանն աճեցրեց հայ լեզվաբանների մի ամբողջ փաղանգ, որի ներկայացուցիչներից շատերը այժմ դասավանդում են աշխարհի տարբեր բուհերում, ինչպես նաեւ գիտական աշխատանքներ են կատարում ազգային ակադեմիայի համակարգում։
Ջահուկյանի առաջին մենագրությունը «Քերականական եւ ուղղագրական աշխատությունները հին եւ միջնադարյան Հայաստանում» գիրքն է (Երեւան, 1954 թ.), որտեղ ինչպես տպագիր, այնպես էլ ձեռագիր աշխատությունների հիման վրա հանգամանորեն քննել է 5—15—րդ դարերի հայ քերականության պատմության զարգացման ուղին։ Սրան հաջորդել է նրա «Հին հայերենի սիստեմը եւ նրա ծագումը» (1959 թ.) մենագրությունը, որը նվիրված է հայոց լեզվի պատմության, պատմահամեմատական քերականության հնդեվրոպական հոլովման համակարգի քննությանը։
«Լեզվաբանության պատմություն» երկհատոր (1960—1962 թթ.) ստվարածավալ աշխատությունը (1235 էջ) Ջահուկյանի ընդհանուր լեզվաբանական բնույթի աշխատությունների մեջ յուրահատուկ արժեք ունի, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է լեզվաբանության զարգացումը՝ սկսած հնագույն ժամանակներից (մ.թ.ա. 3—րդ հազարամյակ) մինչեւ մեր թվարկության 20—րդ դարի կեսերը՝ քննության նյութ դարձնելով Հին Եգիպտոսն ու Միջագետքը, Հնդկաստանն ու Չինաստանը, Ամերիկան եւ Եվրոպան։ Գրքում հեղինակը մանրազնին քննում է նշված երկրների տարբեր ժամանակների լեզվաբանական ուղղությունները, ինչպես նաեւ լեզվաբանության պատմության մեջ նշանակալից դեր ունեցած մի քանի տասնյակ լեզվաբանների։ Այս աշխատանքը լուրջ ներդրում է ոչ միայն հայ, այլեւ ընդհանուր լեզվաբանության բնագավառում։ Այն դասագրքային արժեք ունի։
1964 թ. լույս տեսավ Ջահուկյանի «Հայոց լեզվի զարգացման փուլերը» աշխատությունը, որտեղ քննում է հայոց լեզվի պարբերականության հարցերը։ Նա հայոց լեզվի շրջանները բաժանում է երեք մասի՝ հին, միջին եւ նոր, որոնցում մանրամասնորեն քննում է գրաբարի, կիլիկյան հայերենի (միջին շրջան) եւ աշխարհաբարի էական տարբերությունները։ Այս գրքի անմիջական շարունակությունն է «Հայոց լեզվի զարգացումը եւ կառուցվածքը» (1969 թ.) հայերենագիտական շատ կարեւոր մենագրությունը։
Մեծ է նաեւ հմուտ լեզվաբանի ներդրումը հայ բարբառագիտության բնագավառում։ 1972 թ. լույս տեսավ նրա «Հայ բառագիտության ներածություն» նմանը չունեցող աշխատությունը, որտեղ նա վճռական եւ համոզիչ պատասխաններ է տալիս բարբառագիտության հետ կապված գրեթե բոլոր կնճռոտ հարցերին եւ որպես բարբառների դասակարգման սկզբունք քննում է 100 հատկանիշ՝ սկսած 5—րդ դարից մինչեւ մեր օրերը եւ իր ուսուցիչ Աճառյանի նման հավաստում է այն տեսակետը, որ գրաբարից առաջ էլ հայերն ունեցել են իրենց բարբառները, որոնց տարբերակումն ավելի թույլ է եղել։
Այս գրքերից երկու տարի անց՝ 1974 թ. լույս տեսան անդուլ ու անդադրում աշխատող գիտնականի երկու ծավալուն աշխատությունները՝ «Գրաբարի քերականության պատմություն» եւ «Ժամանակակից հայերենի տեսության հիմունքները» անփոխարինելի դասագրքերը, որոնցից հատկապես 2—րդը յուրաքանչյուր դասախոսի եւ լեզվաբանի սեղանի գիրքն է։ Այս գրքում հեղինակը տալիս է լեզվական կառուցվածքի ամբողջական նկարագրությունը, քննում է լեզվաբանական կաղապարները, ճշգրտում է լեզվաբանական մակարդակներն ու դրանց քերականական կարգերը։
Իր կարապի երգ հանդիսացող գրքում՝ «Շարահյուսական ուսումնասիրություններ» (2003 թ.) Ջահուկյանը հավելում է նաեւ տեքստային (հենքի) մակարդակը ու քննում է վերշարահյուսական իրողությունները՝ պարբերություն եւ տեքստ։ Չմոռանանք հատուկ ընդգծել, որ այդ բազմավաստակ գիտնականը այդքան զբաղված լինելով հանդերձ, ժամանակ է տրամադրել նաեւ տարբեր լեզուներով բազմաթիվ գրքերի եւ հոդվածների խմբագրմանը։ Նա եղել է նաեւ ԳԱ «Ժամանականից հայոց լեզվի բացատրական բառարանի» երրորդ հատորի գլխավոր խմբագիրը։
Մեծ մարդկանց ու գիտնականների մարդկային նկարագիրը նույնպես դաստիարակչական արժեք ունի։ Ջահուկյանի նախնիները Գողթան գավառից էին։ Այդ երկրի մարդիկ, Մ. Խորենացու վկայությամբ, մարդամոտ, խոսքաշեն, արվեստ, գիր ու գրականություն սիրող մարդիկ են եղել։ Ջահուկյանն էլ ժառանգել է իր նախնիների դրական բոլոր հատկանիշները։ Նա բարի էր, մարդամոտ, ասող—խոսող, սիրում էր հումորը, պատմում էր անեկդոտներ, գրում էր նաեւ բանաստեղծություններ։ Նա միաժամանակ անաչառ էր ու խստապահանջ. չէր հանդուրժում ցածրորակ ու թերի աշխատանքներ։ Այդ հիմնավորումով էլ ինստիտուտի աշխատակիցներն ու նրա ասպիրանտներն էլ միշտ հաջողություններ էին ունենում։ Այսօր էլ մեզ համար թանկ է Ջահուկյան գիտնականի մարդկային նկարագիրը՝ գիտությանն իր անկաշառ նվիրումով, անսահման աշխատասիրությամբ ու խստապահանջությամբ։

Խաչիկ ԲԱԴԻԿՅԱՆ
Բանասիրական գիտությունների
դոկտոր, պրոֆեսոր

01-04-2020





04-06-2020
Ծաղկուն այգի, բերք ու բարիք պարգեւող հայրենի կենարար հող
Նորաշենցիները հարազատ բնօրրանում իրենց ապահով ու վստահ են ...


04-06-2020
Մշակույթ. պատմական անցյա՞լ, թե՞ ներկա
Թույլ չտալ, որ համաշխարհային մշակույթի զինանոցում այսօր մեր ...


04-06-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 697, մահվան 6 նոր դեպք
Հայաստանում գրանցվել է կորոնավիրուսով վարակման 697 նոր դեպք: Այս ...


04-06-2020
Պատուիր քո հօրը եւ մօրը
Սա է առաջին պատուիրանքը խոստմունքով։ Որ քեզ լաւ ...


04-06-2020
Որեւէ մեկը չի կարող կանխատեսումներ անել
Թե մեկ շաբաթ հետո վարակակիրների ինչ թիվ ենք ...


04-06-2020
Հայագիտական կենտրոնների հիմնումը
Կխթանի աշխարհում հայկականության տարածումը

Ռուսաստանի հայ համայնքի խնդիրների ...


04-06-2020
Հեղափոխությունը դարձնել ինստիտուցիոնալ, ձեռքբերումները՝ անշրջելի
«ՀՀ» օրաթերթը ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ, ԱԺ ֆինանսավարկային ...



04-06-2020
Այլընտրանքային էներգետիկա
Կամ՝ երբ հայացքդ ձգտում է դեպի ...

04-06-2020
Ոստիկանության բարեփոխումների գործընթացը թափ է հավաքում
Կփոխվի Հայաստանը ներկայացնող պարեկային ...

04-06-2020
Ինչու է վարակի տարածումն աճում
Պետք է ուժեղացնել երկրի սոցիալական ...

04-06-2020
ՀՖՖ-ն շարունակելու է ֆուտբոլային աջակցությունն Արցախին
Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան շարունակելու է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +13... +15
ցերեկը +28... +30

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO