Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

30.05.2020
ԱՅԼՔ...


Պետք է հստակեցվեն տրամադրման սահմանափակումներ ենթադրող տեղեկատվության շրջանակները

Նախագծի ընդունման դեպքում տեղեկատվություն ստանալու համար դիմումներում ստորագրության առկայությունը պարտադիր չի լինի

Լրագրողական աշխատանքային պրակտիկայում բազմաթիվ են դեպքերը, երբ հանրային մարմիններ ուղարկված գրությունները վերադարձվում են դիմումատուներին՝ ստորագրված չլինելու պատճառաբանությամբ։ Անպատասխան են մնում մույնիսկ տեղեկատվություն հայցող այնպիսի գրությունները, որոնք ուղարկվում են համապատասխան լրատվական գործունեություն իրականացնող կազմակերպության ձեւաթղթի վրա։ Այս դեպքում էլ պատասխան չտրամադրելը հիմնավորվում է ստորագրության բացակայությամբ։ Նման դեպքերի համար պետական մարմինների տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի ստորաբաժանումներն ունեն պատասխանների շաբլոն ձեւեր, որոնցում ասվում է, որ չեն պահպանվել «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի 9—րդ հոդվածի պահանջները։
Վերոհիշյալ հոդվածում սահմանված է. «Գրավոր հարցման մեջ նշվում են դիմողի անունը, ազգանունը, քաղաքացիությունը, բնակության, աշխատանքի կամ ուսումնական հաստատության գտնվելու վայրը։ Գրավոր հարցումը պետք է ստորագրված լինի (իրավաբանական անձանց դեպքում, դրա անվանումը գտնվելու վայրը)»։ Նույն հոդվածի 3—րդ կետով սահմանվում է, որ գրավոր հարցմանը պատասխան չի տրվում, եթե վերեւում թվարկված պահանջները չեն պահպանվել։
Ստորագրության բացակայության հիմնավորմամբ տեղեկատվություն հայցողներին չպատասխանելու դեպքերը շատ են, որոնք էականորեն խախտում են քաղաքացու եւ լրատվամիջոցների՝ տեղեկատվություն փնտրելու եւ տարածելու իրավունքը։ Նույնիսկ եթե դիմումի հասցեատերը կրկնակի՝ արդեն ստորագրված դիմում է ուղղում տեղեկատվությունը տնօրինողին, այն շատ դեպքերում դառնում է ժամանակավրեպ։ Օրենքով սահմանված է, որ հարցման պատասխանը տրամադրվում է հնգօրյա ժամկետում, որը պետական մարմինները սովորաբար պահպանում են։ Եթե դիմումը էլեկտրոնային չէ, ապա հաճախ նաեւ փոստային ճանապարհով վերադարձնելիս դա մի քանի օրվա ընթացքում է միայն հասցեատիրոջը գտնում։ Այսպիսով, գրության պատասխանը ստացվում է առնվազն 15 օրվա ընթացքում, եւ տեղեկատվությունը շատ դեպքերում դառնում է ժամանակավրեպ։ Նման իրավիճակներ հաճախ են լինում ԶԼՄ—ների գործունեության պրակտիկայում, երբ հոդվածի համար օպերատիվ տեղեկատվություն է անհրաժեշտ լինում, եւ լրագրողն իրազեկված չլինելով օրենքի վերոհիշյալ պարտադիր դրույթի մասին, միայն ԶԼՄ—ի ձեւաթղթով, առանց ստորագրության ուղարկում է դիմումը։
Այս դեպքում սահմանափակվում է Սահմանադրության 51—րդ հոդվածի պահանջը, որում ասվում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնական անձանց գործունեության մասին տեղեկություններ ստանալու եւ փաստաթղթերին ծանոթանալու իրավունք։ Տեղեկատվության ազատության իրավունքի պրակտիկան չի բացահայտել ստորագրության կամ քաղաքացիության նորմի իմաստը, եւ այն չի կիրառվում հարցմանը պատասխանելու գործընթացում։ Մյուս կողմից էլ՝ տեղեկատվությունը տնօրինողը չունի գործնական եւ իրավական մեխանիզմներ դիմողի ստորագրությունը եւ քաղաքացիությունը պարզելու համար։ Նույն հիմքով առարկայազուրկ է համարվում նաեւ ստորագրության պահանջը։
Վերջինիս խնդիրն առավել սրվել է էլեկտրոնային հարցումների ժամանակ, քանի որ այս դեպքում էլ էլեկտրոնային ստորագրությունը պարտադիր է։ Արդեն մի քանի տարի է հանրապետությունում ներդրվել է միասնական էլեկտրոնային հարցումների «e—request» հարթակը։ Քաղաքացիներն այդ գործիքով հնարավորություն ունեն էլեկտրոնային հարցումներ ուղարկել պետական բոլոր գերատեսչություններին։ Ըստ տեղեկատվության ազատության ոլորտը կարգավորող օրենսդրության՝ դրանք պետք է ստորագրված լինեն, տվյալ դեպքում՝ էլեկտրոնային ստորագրությամբ, որի հնարավորությունը տալիս է համակարգը։ Բայց բնակչության ճնշող մեծամասնությունը չունի էլեկտրոնային ստորագրության հնարավորություն։ Համակարգը թույլ է տալիս ներբեռնել դիմումներ նաեւ առանց էլեկտրոնային ստորագրության։ Բայց այդ դեպքում պետական մարմինները օրենքով պարտադրված չեն պատասխանել դրանց եւ սեփական հայեցողությամբ էին որոշում՝ պատասխանել դրանց, թե ոչ։ Արդյունքում՝ նման գրությունները հիմնականում անպատասխան են թողնվում։
Իրավական նախագծերի միասնական էլեկտրոնային հարթակում արդարադատության նախարարության շրջանառության մեջ դրած օրինագծով նախատեսվում է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի 9—րդ հոդվածից հանել գրության համար սահմանված քաղաքացիության եւ ստորագրության պահանջները։ Լիազոր մարմինն այս փոփոխությունը հիմնավորում է նրանով, որ հանրային տեղեկատվության տրամադրման դեպքում դիմողի անձը պարզելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, քանի որ նման տեղեկատվությունը պետք է տրամադրվի ցանկացած դեպքում։ Հանրային տեղեկատվության մատչելիության սահմանափակումը պայմանավորված չէ անձանցով։ Եթե առկա են տեղեկատվության տրամադրման սահմանափակման հիմքեր, ապա դրանք սահմանափակ են բոլորի համար։ Ըստ արդարադատության նախարարության բերած հիմնավորման՝ եթե տեղեկատվությունն անարգել տրամադրվում է մեկին, ապա այն կարող է հրապարակային դառնալ եւ հասանելի լինել բոլորի համար։ Ոլորտի լիազոր գերատեսչությունը նաեւ փաստում է, որ մեկ ամիս առաջ կառավարության հավանությանն արժանացած «Պաշտոնական փաստաթղթերի մատչելիության մասին» Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիայով նախատեսված են նաեւ անանուն հարցումներ։
Վերոհիշյալ դրույթները միանշանակ ընդունելի եւ ընկալելի կլինեին, եթե Հայաստանը չլիներ կիսապատերազմական վիճակում եւ երկու կողմից շրջապատված չլիներ ոչ բարյացակամ հարեւաններով։ Այս իրավիճակում դժվար է հստակ տարանջատել հրապարակման ենթակա եւ ոչ ենթակա տեղեկությունը։ Այն տեղեկությունը, որն առաջին հայացքից կարող է միջազգային պրակտիկայում դասվել ոչ գաղտնիների շարքին, Հայաստանի դեպքում կարող է պարունակել գաղտնիության էլեմենտ եւ դասվել տրամադրման սահմանափակումներ ունեցողների շարքին։
Թվայնացման մեր ժամանակներում կարելի է լիովին հավանական համարել Ադրբեջանի համապատասխան ոլորտի աշխատակցի կողմից տարբեր՝ ոչ ադրբեջանական տիրույթներում գրանցված էլեկտրոնային հասցեներից հայի անվան տակ առաջին հայացքից անմեղ եւ անվնաս հարցման ուղարկումը։ Օրինակ, շրջակա միջավայրի նախարարությանը նամակ է ուղարկվում սրտացավ «բնապահպանից», որը շատ մտահոգված է «Արեւիք» ազգային պարկում կովկասյան ընձառյուծի անվտանգությամբ եւ ցանկանում է իմանալ, թե պարկը ռենջերի քանի հաստիք ունի, քանի ռենջեր են հսկում պարկի տարածքը, արդյոք բավարար է այդ թիվը ընձառյուծին որսագողերից պաշտպանելու համար։ Նման տեղեկատվությունը, ըստ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի, համարվում է շրջակա միջավայրին վերաբերող եւ պարտադիր պատասխան է ենթադրում։ Այդ տեղեկատվությունն առաջին հայացքից համարվում է անվնաս եւ ոչ ռիսկային։ Սակայն դա այդպես չէ։ «Արեւիք» ազգային պարկը Նախիջեւանի սահմանի մոտ է։ Շփման առաջին գծից անմիջապես հետո զինված ռենջերների թիվը թշնամու համար շատ կարեւոր է հետախուզական գործողություն ծրագրավորելու համար։ Այս դեպքում առաջին գծից հետո հաշվարկվում է զինված ռենջերի հետ ենթադրյալ հետախուզական խմբի հանդիպման հավանականությունը եւ ուժերի բաշխումը։ Հետեւաբար, նման տեղեկատվությունն անվտանգության առումով մեզ համար կարող է պարունակել սահմանափակումներ։
Օրենսդրության նման ազատական դրույթի ընդունումից հետո օրինաչափորեն պետք է հստակեցվեն սահմանափակում ենթադրող տեղեկատվության շրջանակները։ Մեզ նման կիսապատերազմական վիճակում գտնվող երկրի համար այն զգալիորեն տարբերվում է կոնֆլիկտ չունեցող երկրի համար սահմանափակված տեղեկատվության շրջանակից։ Մյուս կողմից էլ՝ Տեղեկատվության ազատության օրենսդրությունը եւ ոլորտի միջազգային կոնվենցիաները պահանջում են, որ հստակ սահմանվեն հրապարակման սահմանափակում ենթադրող տեղեկության սահմանները։ Դրանով կլուծվի տեղեկատվական անվտանգության հարցը, եւ կսահմանափակվեն տեղեկությունը տնօրինողի կողմից օրենքը սեփական նախապատվությամբ մեկնաբանելու հնարավորությունը եւ անհարկի հիմնավորումներով տեղեկատվություն չտրամադրելու դեպքերը։
Գործադիրը նույնաբովանդակ փոփոխություններ է նախատեսել նաեւ «Տեղեկատվության տնօրինողի կողմից կամ նրան առաքած տեղեկությունների գրանցման, դասակարգման եւ պահպանման, ինչպես նաեւ պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, պետական հիմնարկների ու կազմակերպությունների կողմից տեղեկություն կամ դրա կրկնօրինակի տրամադրման կարգը սահմանելու մասին» կառավարության որոշման մեջ։
Նույն փոփոխության փաթեթի մեկ այլ կարգավորմամբ նաեւ նախատեսված է հակառակ տրամաբանությամբ ուղղում։ «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքում սահմանված է, որ անձը կարող է դիմել եւ ստանալ իրեն վերաբերող անձնական տվյալները։ Օրենքի 15—րդ հոդվածով սահմանվում է. «Տվյալների սուբյեկտին անձնական տվյալները տրամադրվում են տվյալների սուբյեկտի կամ լիազորագրով հանդես եկող ներկայացուցչի կամ օրինական ներկայացուցչի գրավոր հարցման հիման վրա։ Հարցումը կարող է ներկայացվել էլեկտրոնային եղանակով՝ հաստատված էլեկտրոնային ստորագրությամբ»։ Քանի որ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքից հանվում է ստորագրության պարտադիր լինելու դրույթը, իսկ «Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքի շրջանակներում իր անձնական տվյալների մասին տեղեկատվություն ստանալու իրավունքը պատկանում է տվյալ սուբյեկտին, ուստի, ըստ արդարադատության նախարարության հիմնավորման, ստորագրության պահանջն անհրաժեշտ է այս հիմքով հարցում ներկայացրած անձին նույնականացնելու համար։ Այս հիմնավորմամբ արդարադատության նախարարությունը վերեւում մեջբերված հոդվածում «գրավոր հարցում» արտահայտությունից առաջ ավելացրել է «ստորագրված» բառը։
Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների եւ թվայնացման այս դարաշրջանում էլեկտրոնային հարցումների եւ դրանով իրականացվող տեղեկությունների փոխանակման գործընթացները հստակ կանոնակարգման առանձնակի կարեւորություն են ստանում։ Ոլորտում կատարվող յուրաքանչյուր կարգավորման արդյունավետությունը կախված է խնդրի խորքային եւ բազմակողմանի դիտարկումից ու գնահատականից։
Արմեն ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

20-05-2020





30-05-2020
Հայաստանում ներդրվում է համայնքային միասնական էլեկտրոնային կառավարման հարթակ
Կբարձրացվեն ՏԻՄ-երի աշխատանքների արդյունավետությունը եւ թափանցիկությունը

Ֆիզիկական եւ ...


30-05-2020
«Հայը լինի իր երկրին մեջ տերը, Հայը լինի իր ազատության տերը»
Դրոն հայոց պատմության էջերը հարստացրել է հաղթանակներով

Հայ ...


30-05-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 251 նոր դեպք, առողջացել է ևս 20 պացիենտ
Հայաստանում մայիսի 30-ի, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային ...


30-05-2020
Ո՞րն է ճշմարտությունը։ Աստծո խոսքը
Ի՞նչը կարող է մեզ ազատագրել։ Աստծո խոսքը։ Ե՞րբ է ...


30-05-2020
Առանց կուսակցությունների զարգացման չկա ժողովրդավարություն
Ի՞նչ փոփոխություններ են նախատեսվում ՏԻՄ ընտրություններում

4000 եւ ...


30-05-2020
Թանգարանի գիտական բաժինն անցել է աշխատանքի
Չի գործելու միայն ցուցադրության հատվածը

ԿԳՄՍ նախարարի հրամանով, ...


30-05-2020
Երեխաներին գնահատել է պետք գիտելիքով
Անցումը նոր համակարգին կնպաստի ինքնակրթության զարգացմանը

ՀՀ կրթության, ...



30-05-2020
«Մենք միակ ժողովուրդն ենք, որի գիրն ու կրոնը զուտ ազգային երեւույթներ են»
Ֆրանսահայ պատմաբան Կլոդ Մութաֆյանի հետ «ՀՀ»—ն ...

30-05-2020
Կարմիր գիրքը՝ բնական սահմանների խախտման ուղղակի ցուցիչ
Եվ համավարակի այս օրերին՝ բնության հետ ...

30-05-2020
Նորընտիր խորհրդարան-կառավարություն համագործակցությո՞ւն, թե՞…
2020 թ. փետրվարի 21-ին Իրանում տեղի ունեցան խորհրդարանի ...

30-05-2020
Չեմպիոնների չեմպիոնը կարող է որոշվել միասնական մրցաշարում
ՈւԵՖԱ-ն շարունակում է ուսումնասիրել եվրագավաթների ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +12... +14
ցերեկը +27... +29

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO