Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

30.05.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Մի հերոսամարտի պատմություն

Երբ անհնարինը դարձավ հնարավոր

Այսօր գեներալ-մայոր Արկադի Տեր-Թադեւոսյանի՝ Կոմանդոսի ծննդյան օրն է։ Շուշիի ազատագրում եւ Կոմանդոս. այլեւս ժողովրդի ընկալումներում միասնական են այս հասկացությունները։ Շնորհավորենք գեներալին ծննդյան օրվա առթիվ եւ նրա հետ միասին վերհիշենք Շուշիի ազատագրման դրվագները եւս մեկ անգամ։
–Գեներալ, մինչեւ Շուշիի ազատագրումը մեր կորուստները շատ էին, մենք ավելի շատ նահանջում էինք։ Շուշին ազատագրելու որոշումը վա—բանկ գնա՞լ էր նշանակում, թե՞, այնուամենայնիվ, պահը հասունացել էր։
–Շուշիի ժամանակ վա—բանկ գնալ չէր կարելի։ Կարող էինք շատ վատ վիճակում հայտնվել։ Այդ ժամանակ հստակ գիտակցում կար՝ կամ պետք է պարտվենք, կամ հաղթենք։ Չէիր կարող ասել, որ հաղթելը հեշտ է լինելու։ Բայց գիտեիր, որ իրավունք չունես պարտվել։ Մտածում էինք, որ Շուշիի ազատագրումը կտեւի 3—4 օր։ Ու եթե 3—4 օրից չվերցնեինք, ապա պետք է շրջապատեինք, օղակի մեջ առնեինք քաղաքը։ Ես եկա Հայաստան՝ ղեկավարության հետ գործողությունը համաձայնեցնելու։ Ղեկավարությունը համաձայնեց, բայց հարցրեց՝ որքա՞ն զինվոր ունեմ, ադրբեջանցինե՞րը քանիսն են (այդ օրերին Կոմանդոսը ԼՂ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն էր.— խմբ.)։ Այն ժամանակ Ղարաբաղում ընդհանուր առմամբ կար 6700 զինվոր, Շուշիի ազատագրման համար նախատեսել էինք 2500—ին։ Թեպետ, հետո բժիշկներ եւ այլք միացան, ու թիվը հասավ 3000—ի։ Իսկ ռազմական օրենքներով այդ տեղանքը ազատագրելու համար հարկավոր էր 7500—10 000 զինվոր։ Զենքն էլ էր քիչ։ Բայց սպասել չէինք կարող։ Շուշիից ամեն օր գնդակոծվում էին Ստեփանակերտն ու հարակից գյուղերը։ Մայիսի 8—ի գիշերը ժամը 2.30—ին սկսեցինք ռմբակոծել թշնամու դիրքերը՝ «Գրադով», գնդացիրներով, ինչով, որ ունեինք։ 26,5 ժամ հետո մտանք Շուշի։
–Այդքան հե՞շտ ստացվեց։
–Հեշտ չստացվեց։ Առավոտյան շուտ մեր տանկը խփեցին։ Այն զրահահար արկ չուներ։ Մի փոքր խուճապ առաջացավ։ Բայց գիտե՞ք, թե որն էր մեր հաջողության գաղտնիքը. գաղտնիքը մեր մարտական ոգու մեջ էր, արդեն ձեռք բերված մարտական փորձի ու գիտելիքների մեջ էր։ Շուշիից առաջ արդեն մի քանի քաղաքներ էինք ազատագրել, այդ թվում՝ Խոջալուն։ Նաեւ զինվորների՝ զոհվելու պատրաստակամությունը զարմանալի երեւույթ է մեր ժողովրդի մեջ։ Խնդիրը հստակ էր՝ պետք է Շուշին ազատագրել, ու վերջ։ Կապ չուներ՝ զոհվելու ես, թե կենդանի ես մնալու։
–Իսկ ադրբեջանցիները սպասո՞ւմ էին հարձակմանը, թե՞ հանկարծակիի եկան։
–Թե՛ մենք, թե՛ ադրբեջանցիներն օգտվում էինք կապի սովետական տեխնիկայից։ Ինչ մենք էինք խոսում, նրանք էին լսում, ինչ նրանք էին խոսում, մենք էինք լսում։ Մենք որոշեցինք օգտվել այդ հանգամանքից ու նրանց մոլորեցնել, նաեւ՝ խուճապի մատնել։ Շուշին ազատագրելու մի քանի օր նշանակեցինք։ Ու կապի միջոցով հայտնեցինք։ Առաջինը ապրիլի 24—ին էր։ Հետո փոխեցինք օրը։ Ռադիոկապով հայտարարեցինք, որ ապրիլի 26—ին ենք հարձակվելու, հետո՝ 28—ին։ Նրանք մտածեցին՝ ինչ—որ խաղ ենք անում, ու իրենց ապահովագրելու համար որոշեցին առաջինն իրենք հարձակվել։ Իսկ մենք ռադիոխաղ էինք անում ընդամենը։ Հաջորդ անգամ արդեն նրանք սպասում էին, որ հարձակվելու ենք մայիսի 5—ին։ Բայց 5—ին էլ չգնացինք, 6—ին էլ չգնացինք, 7—ին էլ մինչեւ երեկո սուսուփուս մեր դիրքերում նստած էինք։
–Հակառակորդը սպառազինության առումով, թերեւս, ավելի ուժեղ էր, ավելի շատ տեխնիկա ու զինվոր ուներ։
–Այո, մենք զենք—զինամթերք, տեխնիկա շատ քիչ ունեինք։ Բայց նրանց ունեցածի մասին գիտեինք ամենայն մանրամասնությամբ։ Պարտավոր էինք իմանալ նման պարագայում։ Պետք է իմանայինք նրանց դիրքերը, նաեւ թե այդ դիրքերում ինչ ունեն, ինչը որ կետում է տեղակայված։ Մենք գիտեինք նրանց հրամանատարների անունները, վերջիններիս փոխհարաբերությունները։ Շուշիում կար նաեւ աֆղանական գումարտակ, որի անդամներն իրենց շատ լկտի էին պահում։ Իսկ Շուշիի հրամանատարը՝ գնդապետ Էլբրուս Օրուջեւը նրանց հետ «ռազբորկաների» մեջ էր։ Զենք շատ ունեին, Աղդամի պահեստներն էլ իրենցն էին։ Շատ «Գրադներ» ունեին. երբ սրտներն ուզում էր՝ կրակում էին։ Մենք ուղղակի նրանց խաբեցինք, մոլորեցրինք։
–Իսկ ռազմական պլանի հեղինակներն ովքե՞ր էին։
–Պլանը մշակվում էր շտաբում։ Շտաբում կար օպերատիվ ծառայություն՝ հետախույզներ, կապավորներ, հրետանավորներ, սակրավորներ։ Ու բոլորն իրենց մասով ստացած տեղեկությունները փոխանցում էին մեզ։ Շատ մեծ գործ արեցին հատկապես հետախույզները։ Զօրուգիշեր գնում, հետեւում էին ու գալիս տեղեկություններ էին տալիս։ Իմ պարտականությունն էր՝ հավատալ կամ չհավատալ այդ տեղեկություններին։ Ի դեպ, առնվազն երեք անգամ նույն ինֆորմացիան ստուգել էի տալիս։ Այդ մանրամասն եւ հիմնավոր աշխատանքի արդյունքում էր, որ մենք թշնամու մասին գիտեինք ամեն ինչ՝ ո՞վ է հրամանատարը, ո՞ր կուսակցությունից է, ի՞նչ հարաբերություններ ունի մյուս հրամանատարների ու զինվորների հետ, ո՞ր ջոկատը ինչ զենք—զինամթերք ունի, ինչը որտե՞ղ է տեղակայված եւ այլն։
Գոհար ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ

22-05-2020





30-05-2020
Հայաստանում ներդրվում է համայնքային միասնական էլեկտրոնային կառավարման հարթակ
Կբարձրացվեն ՏԻՄ-երի աշխատանքների արդյունավետությունը եւ թափանցիկությունը

Ֆիզիկական եւ ...


30-05-2020
«Հայը լինի իր երկրին մեջ տերը, Հայը լինի իր ազատության տերը»
Դրոն հայոց պատմության էջերը հարստացրել է հաղթանակներով

Հայ ...


30-05-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 251 նոր դեպք, առողջացել է ևս 20 պացիենտ
Հայաստանում մայիսի 30-ի, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային ...


30-05-2020
Ո՞րն է ճշմարտությունը։ Աստծո խոսքը
Ի՞նչը կարող է մեզ ազատագրել։ Աստծո խոսքը։ Ե՞րբ է ...


30-05-2020
Առանց կուսակցությունների զարգացման չկա ժողովրդավարություն
Ի՞նչ փոփոխություններ են նախատեսվում ՏԻՄ ընտրություններում

4000 եւ ...


30-05-2020
Թանգարանի գիտական բաժինն անցել է աշխատանքի
Չի գործելու միայն ցուցադրության հատվածը

ԿԳՄՍ նախարարի հրամանով, ...


30-05-2020
Երեխաներին գնահատել է պետք գիտելիքով
Անցումը նոր համակարգին կնպաստի ինքնակրթության զարգացմանը

ՀՀ կրթության, ...



30-05-2020
«Մենք միակ ժողովուրդն ենք, որի գիրն ու կրոնը զուտ ազգային երեւույթներ են»
Ֆրանսահայ պատմաբան Կլոդ Մութաֆյանի հետ «ՀՀ»—ն ...

30-05-2020
Կարմիր գիրքը՝ բնական սահմանների խախտման ուղղակի ցուցիչ
Եվ համավարակի այս օրերին՝ բնության հետ ...

30-05-2020
Նորընտիր խորհրդարան-կառավարություն համագործակցությո՞ւն, թե՞…
2020 թ. փետրվարի 21-ին Իրանում տեղի ունեցան խորհրդարանի ...

30-05-2020
Չեմպիոնների չեմպիոնը կարող է որոշվել միասնական մրցաշարում
ՈւԵՖԱ-ն շարունակում է ուսումնասիրել եվրագավաթների ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +12... +14
ցերեկը +27... +29

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO