Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

23.11.2019
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ով խիղճը հակադրում է բանականությանը

Դրանով հաստատում է, որ խղճի օրենքները իռացիոնալ են
 
Թադեւոս ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
t.khachatryan@hhpress.am


Ամերիկացի փիլիսոփա եւ սոցիոլոգ Քրիստոֆեր Լեշը (1932–1994) մտավորականի տիպաբանության սեփական մոտեցումն ունի. նա առանձնացնում է երեք դերակատարություն, որոնք մոտավորապես համապատասխանում են պատմության երեք փուլերին։ Մտավորականներ, որոնք հասարակության խղճի ձայնն են, մտավորականներ, որոնք հասարակության բանականության ձայնն են, եւ մտավորականներ, որոնք ձայնն են երեւակայության։
Առաջին դեպքում գործ ունենք բարոյախոսի հետ, որ հենվում է ավանդույթի եւ կրոնի վրա. սա մտավորականի վաղնջական մոդելն է։ Երկրորդ տեսակը առաջինի հակառակորդն էր դեռեւս Լուսավորականության ժամանակներից. նրա իդեալական մարմնավորումը գիտնականն է։ Երրորդ տեսակը մարմնավորում է Լուսավորականության դեմ ընդվզող ռոմանտիկին. նրան մարմնավորողը դառնում է լուսանցքային, անիծյալ բանաստեղծ կամ նկարիչ։ Այսպես նրանցից յուրաքանչյուրը հանդես է գալիս սեփական դրոշակով՝ բարու, ճշմարտության, գեղեցկության։
Ինչո՞վ են գրավիչ Լեշի դատողությունները. առաջինն այն է, որ նա չի ցանկանում բարոյական արժեքները զոհաբերել որեւէ այլ բանի։ Բարին չի հանգեցնում գեղեցկության եւ դուրսբերելի չէ ճշմարտությունից։ Արվեստագետը, որպես արվեստագետ, եւ գիտնականը, որպես գիտնական, մեզ չի կարող ուսուցանել բարոյականություն. այդ հարցում նրանք ավելի քաջատեղյակ չեն, քան սովորական քաղաքացին։
Առաջին երկու կետերը վիճելի են։ Նախ, բարոյականությունը նույնացվում է կրոնի հետ (իսկ ավելի լայն՝ ավանդույթի), եւ այդ հարցում Լեշի հետ համաձայնում են ե՛ւ պահպանողականները, ե՛ւ անարխիստները, թեպետ, միանգամայն հակառակ պատճառներով (բարոյականությունը կրոն է, հետեւաբար՝ լավ է, բարոյականությունը կրոն է, հետեւաբար՝ վատ է)։ Սակայն բարոյականությունը կարելի է արդարացնել ոչ միայն Աստծո գաղափարով, այլեւ, ենթադրենք Ռուսոյի կամ Կանտի հիմնավորմամբ՝ համամարդկային ընդհանրությամբ եւ անձի արժեքով։ Հենց սա է, որ հին տերմինաբանությամբ անվանվում է «հումանիզմ»։
Առաջին վիճելի կետը սերտորեն կապված է երկրորդին. ով խիղճը հակադրում է բանականությանը, դրանով հաստատում է, որ խղճի օրենքները իռացիոնալ են։ Լեշը հանգում է դրան՝ ոչ միայն բարոյականությունը հանգեցնելով կրոնին, այլեւ բանականությունը հանգեցնելով գիտական հիմնավորման եւ, արդյունքում, պոզիտիվ գիտություններին։ Սակայն բարոյականությունն ու գիտությունը, թեպետ եւ չեն կարող միախառնվել, այնուամենայնիվ, իրար չեն բացառում։ Այո, գիտությունը մեզ չի կարող օգնել՝ ճանաչելու բարին եւ չարը, իսկ բարոյականությունը չպետք է մեզ ուսուցանի, թե ինչպես տարբերել ճշմարտությունը ստից, սակայն երկուսն էլ մեզ կոչում են համամարդկային ընդհանրության։ Գիտական տեսությունները չեն պարտադրվում ավանդույթի ուժով կամ զենքով. յուրաքանչյուր մարդկային էակ կարող է հասնել դրան սեփական բանականությամբ։

01-11-2019





22-11-2019
«Խաղաղության աստղը՝ Արցախի երկնակամարում»
Նկարահանվում է ֆիլմ աշխարհի միստիկ վայրերի մասին, որում ...


22-11-2019
Բյուրականի աստղազարդ երկինքն ու Արագածի ջրերը
Նոր գաղափարներ՝ զբոսաշրջության զարգացման համար

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am


Բյուրական համայնքի ...


22-11-2019
Կշահեն արագ գործող եւ հավատարիմ դաշնակիցները
Պետք է առավելագույնի հասցնենք մեր դիվանագիտական ու ռազմաքաղաքական ...


22-11-2019
Դեպի միասնական ֆինանսական շուկա
ԵԱՏՄ երկրների օրենսդրությունն այդ ոլորտում կներդաշնակեցվի մինչեւ 2025 ...


22-11-2019
Ադրբեջանից բռնագաղթածները կապահովվեն մշտական օթեւանով
Այս փուլում 112 ընտանիքի խնդիր կլուծվի

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


1988-1992 ...


22-11-2019
Գրքերը կզեղչվեն 40 տոկոսով
Մեկնարկում է Գրքի երեւանյան 3-րդ փառատոնը

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Հայ ...


22-11-2019
Հանդիպում Սենատում
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Միլանում նախատեսված հանդիպումներից եւ միջոցառումներից հետո ...



22-11-2019
Արախիշի զարմանահրաշ խաչքարը
Այսօրվա Քաշաթաղի մայր գետի՝ Հակարիի 3 մեծ վտակի՝ ...

22-11-2019
Գրապահարանները, որպես տան կահույք, «մոդայիկ» չեն
Իսկ գրքե՞րը...

Թամարա ...

22-11-2019
«Հնարավոր չէ լուծել Լեռնային Ղարաբաղի հարցը առանց ծանր ու հետեւողական ջանքերի, առանց փոխզիջման»
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումներն ...

22-11-2019
ՀՖՖ նախագահն ու գործկոմը դադարեցրեցին իրենց լիազորությունները
Նախորդ նախագահի ընտրությունից 1 տարի եւ 2 ամիս անց ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +18... +20
ցերեկը +25... +27

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO