Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

14.07.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ով խիղճը հակադրում է բանականությանը

Դրանով հաստատում է, որ խղճի օրենքները իռացիոնալ են
 
Թադեւոս ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
t.khachatryan@hhpress.am


Ամերիկացի փիլիսոփա եւ սոցիոլոգ Քրիստոֆեր Լեշը (1932–1994) մտավորականի տիպաբանության սեփական մոտեցումն ունի. նա առանձնացնում է երեք դերակատարություն, որոնք մոտավորապես համապատասխանում են պատմության երեք փուլերին։ Մտավորականներ, որոնք հասարակության խղճի ձայնն են, մտավորականներ, որոնք հասարակության բանականության ձայնն են, եւ մտավորականներ, որոնք ձայնն են երեւակայության։
Առաջին դեպքում գործ ունենք բարոյախոսի հետ, որ հենվում է ավանդույթի եւ կրոնի վրա. սա մտավորականի վաղնջական մոդելն է։ Երկրորդ տեսակը առաջինի հակառակորդն էր դեռեւս Լուսավորականության ժամանակներից. նրա իդեալական մարմնավորումը գիտնականն է։ Երրորդ տեսակը մարմնավորում է Լուսավորականության դեմ ընդվզող ռոմանտիկին. նրան մարմնավորողը դառնում է լուսանցքային, անիծյալ բանաստեղծ կամ նկարիչ։ Այսպես նրանցից յուրաքանչյուրը հանդես է գալիս սեփական դրոշակով՝ բարու, ճշմարտության, գեղեցկության։
Ինչո՞վ են գրավիչ Լեշի դատողությունները. առաջինն այն է, որ նա չի ցանկանում բարոյական արժեքները զոհաբերել որեւէ այլ բանի։ Բարին չի հանգեցնում գեղեցկության եւ դուրսբերելի չէ ճշմարտությունից։ Արվեստագետը, որպես արվեստագետ, եւ գիտնականը, որպես գիտնական, մեզ չի կարող ուսուցանել բարոյականություն. այդ հարցում նրանք ավելի քաջատեղյակ չեն, քան սովորական քաղաքացին։
Առաջին երկու կետերը վիճելի են։ Նախ, բարոյականությունը նույնացվում է կրոնի հետ (իսկ ավելի լայն՝ ավանդույթի), եւ այդ հարցում Լեշի հետ համաձայնում են ե՛ւ պահպանողականները, ե՛ւ անարխիստները, թեպետ, միանգամայն հակառակ պատճառներով (բարոյականությունը կրոն է, հետեւաբար՝ լավ է, բարոյականությունը կրոն է, հետեւաբար՝ վատ է)։ Սակայն բարոյականությունը կարելի է արդարացնել ոչ միայն Աստծո գաղափարով, այլեւ, ենթադրենք Ռուսոյի կամ Կանտի հիմնավորմամբ՝ համամարդկային ընդհանրությամբ եւ անձի արժեքով։ Հենց սա է, որ հին տերմինաբանությամբ անվանվում է «հումանիզմ»։
Առաջին վիճելի կետը սերտորեն կապված է երկրորդին. ով խիղճը հակադրում է բանականությանը, դրանով հաստատում է, որ խղճի օրենքները իռացիոնալ են։ Լեշը հանգում է դրան՝ ոչ միայն բարոյականությունը հանգեցնելով կրոնին, այլեւ բանականությունը հանգեցնելով գիտական հիմնավորման եւ, արդյունքում, պոզիտիվ գիտություններին։ Սակայն բարոյականությունն ու գիտությունը, թեպետ եւ չեն կարող միախառնվել, այնուամենայնիվ, իրար չեն բացառում։ Այո, գիտությունը մեզ չի կարող օգնել՝ ճանաչելու բարին եւ չարը, իսկ բարոյականությունը չպետք է մեզ ուսուցանի, թե ինչպես տարբերել ճշմարտությունը ստից, սակայն երկուսն էլ մեզ կոչում են համամարդկային ընդհանրության։ Գիտական տեսությունները չեն պարտադրվում ավանդույթի ուժով կամ զենքով. յուրաքանչյուր մարդկային էակ կարող է հասնել դրան սեփական բանականությամբ։

01-11-2019





14-07-2020
Բարձր դրույքաչափով մաքսատուրք վճարածը կկարողանա հետ ստանալ ավելի փոխանցած գումարը
Հունիսի 12-ից ուժի մեջ մտած որոշումը հետադարձ ուժ ...


14-07-2020
Հանրակրթության նոր չափորոշիչներով առաջնայնություն է տրվում կրթության բովանդակությանը
Տարրական դասարաններում մեկական շաբաթով կերկարացվեն գարնանային եւ աշնանային ...


14-07-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 339 նոր դեպք․ ապաքինվել է 864, մահացել 8 քաղաքացի
Հայաստանում հուլիսի 14-ին հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


14-07-2020
Ես արարում եմ, որովհետեւ տեսել եմ, թե ինչպես է արարում Հայրը
Ճշմարիտ, ճշմարիտ ասում եմ ձեզ, թէ Որդին իրանից կարող ...


14-07-2020
ՀՀ Ազգային հերոս Թաթուլ Կրպեյանի եւ Գետաշենի ինքնապաշտպանության մասին մենագրության հետքերով
Նոյեմբերի 23-ին Փարիզի Հայկական մշակույթի տանը կայացավ գրքիս ...


14-07-2020
Մայթեզրերն ավտոշուկա, վարձույթի շուկա կազմակերպելու համար չեն
Հարցը կկարգավորվի օրենսդրական նախաձեռնությամբ

Օրենսդրորեն սահմանվելու են տրանսպորտային ...


14-07-2020
Էռնեստ Հեմինգուեյ
Երջանկության եւ ողբերգության առասպելը

1961 թ. հուլիսի 2-ին ...



14-07-2020
Իսկը «թուրքեցի» սպանություններ
«Գթասրտություն դրսեւորելու կարիք չկա։ ...

14-07-2020
«Գ. Գաբրիելյանը հայ մանկագրության մեջ իր հավասարը չունի...»
Նա բարձրացրել է ժանրը՝ հասցնելով ...

14-07-2020
Համարակալված կենդանիները նաեւ անձնագիր կունենան
Խթանվում է խոշոր եղջերավոր անասունների ...

14-07-2020
Հայաստանի հավաքականը 1/8 եզրափակիչում
Հայաստանի տղամարդկանց ազգային հավաքականը, ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +19... +21
ցերեկը +32... +34

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO