Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

21.07.2019
ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ


Սեւանի իշխանը, կողակն ու բեղլուն՝ Կարմիր գրքում

Ինչ-որ բան կփոխի՞ 2019թ. ծրագիրը

Տարին բոլոր Սեւանի խնդիրը հանրության ուշադրության կենտրոնում է։ Այն հատկապես սրվում է ամռանը։ Մանավանդ եթե այդ տարին երաշտ է լինում, հասկանալի է, որ ընտրվելու է կարճ ճանապարհը՝ Սեւանը։ Լճից ջուր ենք բաց թողնելու, ոռոգելու ենք հողտարածքներ ու… ձոներ ենք հղելու կապուտաչյա Սեւանին։ Հետո խոսելու ենք Սեւանի բնական վիճակի վերականգնման անհրաժեշտությունից։ Խոսելու ենք՝ մինչեւ հաջորդ ամառ։ Եվ այսպես է արդեն տարիներ։
Ամեն տարի Սեւանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման, բնականոն զարգացման եւ օգտագործման միջոցառումների տարեկան ծրագիր է հաստատվում։ Ամեն տարի ուսումնասիրում եմ այդ ծրագրերը. դրանք այնքա՜ն նման են մեկը մյուսին՝ աննշան տարբերություններով։ Տարբերություններ, որոնք գրեթե ոչինչ չեն փոխում։ Մինչդեռ փոխելու համար պետական մակարդակով կամք է պետք. պետությունը որոշում է՝ լճի մակարդակը բարձրացնելու է ու վերջ՝ ում շինությունն ուզում է տակով մնա, ինչ ճանապարհ ուզում է տակը մնա։ Ճանապարհ էլ կսարքենք, շինության տերն էլ չի կորչի, բայց այ Սեւանը կորցնելով, բոլորս ենք կորչելու։ Նախորդող մեկ—երկու այդպիսի փորձեր եղել են՝ Սեւանը ազգային հարստություն համարելով։ Բայց… շարունակություն չի եղել։
Ինչեւէ, չշարունակվելու պատճառներից տարբեր առիթներով խոսել ենք, հիմա չենք ծավալվի։ Միայն կասենք՝ լճի մակարդակի բարձրանալուն դեմ խոսացող «մասնագետները» ինչ—ինչ շահերի են սպասարկում, երբ մեզ համոզում են, որ այդ բարձրանալը այս ու այս վնասներին կհանգեցնի (ճանապարհը կորցնելու հետեւանքով ու նոր ճանապարհ կառուցելու համար գումարներ եւն)։ Նրանք միայն մոռանում են հաշվարկել այն վնասները, որ ազգովի կունենանք, եթե Սեւանը մեռնի…
Բացի այդ՝ երբեմն (եթե չասենք հաճախ) Սեւանի վերաբերյալ ընդունվում են որոշումներ (թեեւ ճիշտ կլինի ասել՝ երաշխավորություններ), որոնք, ըստ էության, հիմնավորված չեն ոչ գիտականորեն, ոչ էլ բխում են անհրաժեշտ խնդիրների լուծման անհրաժեշտությունից (Սեւանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովը գիտությունների ազգային ակադեմիայում է)։
Գանք լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման, բնականոն զարգացման եւ օգտագործման միջոցառումների 2019թ. տարեկան ծրագրին։ Ինչ է այն նախատեսում։
Կառավարության կողմից ամեն տարի հաստատվող այս ծրագրի անհրաժեշտությունը բխում է «Սեւանա լճի մասին» օրենքի պահանջից։ Հիմա, ըստ բնապահպանության նախարարության, առաջնային են լճի մակարդակի բարձրացման եւ նրա ջրհավաք ավազանի բնական պաշարների պահպանության ու կառավարման հարցերը, որոնք 2001թ.—ից դրվել են օրենսդրական հիմքի վրա։ Այն է՝ Սեւանի լճային էկոհամակարգի կայունության համար լճի մակարդակը պետք է բարձրացնել առնվազն 6 մետրով (ի դեպ, թե ինչից ենելով է որոշվել այս 6 մետրը, «ՀՀ»—ն ներկայացրել է,—Ա.Մ.)։ Ընդգծենք՝ առնվազն 6 մետրով։ Այսինքն՝ այդքան է պետք Սեւանը ճահճացումից փրկելու համար (փրկելուց հետո արդեն պետք է մտածել բնական վիճակը վերականգնելու մասին)։
Ի՞նչ ենք անում մենք։ Լճից բաց թողնված ջրի քանակը յուրաքանչյուր տարի հաստատվում է մինչեւ 170 մլն խմ չափաքանակը։ Բայց սա մեզ բավարար չի լինում, քանզի ծագում է «տնտեսական անհրաժեշտություն», իմա՝ երաշտ, ու 170 մլն—ի կողքին էլի միլիոններ են ավելանում։ Նախորդ տարի Սեւանից հավելյալ 40 միլիոն խմ ջրառ է իրականացվել։ 2018թ. հուլիսի 10—ի դրությամբ լճի մակարդակը 1900 մ 80 սմ էր, եւ արդեն կրկին հիմնախնդիրներ ունեին։ ԱԻՆ «Հայհիդրոմետ» ծառայության տվյալներով, 2019—ի մարտի 15—ի դրությամբ Սեւանա լիճը ծովի մակարդակից գտնվել է 1900 մետր 42 սանտիմետր բարձրության վրա՝ նախորդ տարվա 1900 մետր 46 սանտիմետր նիշի փոխարեն։ Այլ կերպ՝ լիճը արագ կճահճանա, եթե մակարդակը չբարձրացնեն։ Սրան հավելենք տարին բոլոր ձկնորսությունը եւ օրգանական նյութերի մեծ զանգվածները (հետեւանքը ավելի քան պարզ է)։ Գումարած՝ լճի շրջակայքի չգործող մաքրման կայանները, այն է՝ լիճ են թափվում չմաքրված կեղտաջրեր։
Նախորդ տարիների փորձը մեզ ցույց տվեց, որ եթե լճի մակարդակը բարձրանում է, լիճը համեմատաբար ինքնամաքրվում է՝ կեղտաջրերով հանդերձ նույնիսկ։ Մենք այդ մի քայլն է, որ նախնական պիտի անենք, դա էլ ենք զլանում։ Հա, բայց 2019թ. ծրագրում նշել ենք. «Սեւանա լճի ձկնաշխարհն աչքի է ընկել ինքնատիպությամբ։ Սակայն լճի մակարդակի իջեցումը, կենսապաշարների գերօգտագործումը եւ դրանց կանոնավոր մոնիթորինգի բացակայությունը նպաստեցին լճի կենսաբազմազանության փոփոխմանը, ձկնապաշարների կտրուկ անկմանը՝ էնդեմիկ ձկնատեսակների, հատկապես Սեւանի իշխանի ենթատեսակների անհետացմանը եւ սիգ ձկնատեսակի արդյունագործական ծավալների նվազեցմանը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի (2010թ.) մեջ են գրանցվել Սեւանի իշխանը, Սեւանի կողակը եւ Սեւանի բեղլուն։ Ձկնատեսակների թվաքանակի կրճատման հետեւանքով լճային էկոհամակարգում տեղի է ունենում օրգանական նյութերի ինտենսիվ կուտակում (այն, ինչ վերեւում ասացի պարզ հետեւանքի մասին՝ կերը շատ է, կեր ուտողը՝ քիչ,—Ա.Մ.) եւ ճահճացմանը հանգեցնող գործընթացների արագացում, ինչը եւս բացասաբար է անդրադառնում Սեւանի ջրային էկոհամակարգի վրա։ Ներկայումս հիմնական խնդիրը լճում բնական եւ արհեստական եղանակներով էնդեմիկ ձկնատեսակների պոպուլյացիայի մեծացումն է մինչեւ կայուն ու կենսունակ աստիճանը»։
Հիմա՝ 2019թ. ծրագիրն ընդունվել է, եւ ի՞նչ է ակնկալում բնապահպանության նախարարությունը։ Ամրագրել են. «Սեւանա լճի մակարդակի բարձրացում, լճի եւ դրա ջրհավաք ավազանի էկոհամակարգի կենսաբազմազանության պահպանություն եւ կենսապաշարների կայուն օգտագործման բարելավում, ափամերձ ջրածածկ եւ ջրածածկման ենթակա տարածքներից անտառաշերտերի մաքրում, անտառաշերտերի եւ հողհանդակների հաշվառում, գույքագրում, էկոլոգիական (տարածագործառնական) գոտիների սահմանների ճշգրտում, ռեկրեացիայի արդյունավետ զարգացում, կենցաղային թափոնների կառավարման բարելավում»։
Թե ինչպես են սրան հասնելու, ինչ քայլեր են անելու եւ ինչքան գումար է պահանջվելու, առանձին կներկայացնենք։ Կարեւոր է նաեւ հետեւելը։ Շուտով ամառ է, եւ ձեռքներս էլի Սեւանին ենք գցելու…
Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

14-05-2019





20-07-2019
Շուշին լիովին կապահովվի խմելու ջրով
Բերդաքաղաքում լուծվում են կենսական խնդիրները

Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ
d.miqayelyan@hhpress.am


Կրթամշակութային կենտրոն ...


20-07-2019
Օդի ջերմաստիճանը կհասնի +42-ի
Առողջապահության նախարարությունը տապից պաշտպանվելու խորհուրդներ է տալիս

Իրաքի ...


20-07-2019
Ամերիկյան մոդել
Հատվածներ Ֆարիդ Զաքարիայի «Ազատության ապագան. ոչլիբերալ ժողովրդավարությունը ԱՄՆ-ում ...


20-07-2019
Սեւանի անձնագիր ստացած երկարաչանչը
Որ կարեւոր է ոչ միայն լճի ջրի որակի, ...


20-07-2019
Հյուրընկալել է նախագահը
Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը երեկ ընդունել է Հայաստանի Հանրապետությունում ...


20-07-2019
«Սա այն բարեփոխումն է, որից մենք ակնկալում ենք կոնկրետ արդյունքներ»
Վարչապետի գլխավորությամբ քննարկվել է բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության ...



20-07-2019
«Ամեն բան մարդուն մատչելի է....»
1902 թ. մի նամակում Հովհաննես Թումանյանը, դրվատելով ...

20-07-2019
Թատրոն չեն հաճախում, բայց դերասան դառնալ են ուզում
Ինչո՞ւ են դիմում թատերական ...

20-07-2019
Թեհրան—Լոնդոն փոխհարաբերություններում լարվածությունը պահպանվում է
Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am



 
20-07-2019
Մերոնք՝ միջազգային առաջնություններում
Վերջին օրերը հագեցած են հայ մարզիկների ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +17... +19
ցերեկը +28... +30

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO