Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

18.10.2019
ԱՇԽԱՐՀ


ԻՆՍՏԵՔՍ-ը ի զորո՞ւ է բավարարել Իրանի պահանջները

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am


2018թ. մայիսին ԱՄՆ-ն Իրանի միջուկային ծրագրերի շուրջ Իրան-5+1-ի համաձայնագրից (Joint Comprehensive Plan of Action, JCPOA) հեռանալուց եւ Իրանի դեմ տարբեր ոլորտներում սահմանափակումները վերականգնելուց հետո այն դարձավ Իրան-4+1-ի համաձայնություն, ինչն այսօր փրկելու նպատակով ԵՄ-ն, նաեւ Չինաստանն ու Ռուսաստանը լուրջ ջանքեր են գործադրում։ Ներկա դրությամբ այդ ջանքերն ավելի ակտիվ բնույթ են կրում, քանի որ վերջին շրջանում ոչ միայն ԱՄՆ—Իրան փոխհարաբերությունների լարվածությունն աննախադեպ աճել է, այլեւ օր օրի ակնհայտորեն մեծանում է Վաշինգտոնի ռազմական ներկայությունը Պարսից ծոցում՝ այստեղ տեղի ունեցած միջադեպերից հետո։ Հանգամանք, ինչի պատճառով կողմերի միջեւ հնարավոր բախումները լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել միջազգային հանրության շրջանակներում։ Մանավանդ որ Իրանը եւս Իրան—4+1—ին վերջնագիր է ներկայացրել, շեշտել, որ երկու ամսվա ընթացքում, եթե վերջինս համաձայնության շրջանակներում չիրականացնի տված խոստումները, ապա Իրանը ստաձնած պարտավորություններից երկու կետով նահանջելու է, ավելացնելով հարստացված ուրանի քանակը եւ վերագործարկելու է Արաքսի «ծանր ջրի» արտադրությունը, ինչը իրանական կողմի կարծիքով՝ պայմանավորվածության խախտում չէ։
Համաձայնության անդամներ Ֆրանսիան, Գերմանիան եւ Մեծ Բրիտանիան, ԱՄՆ սահմանափակումները շրջանցելու նպատակով, խոստացել էին միջոցներ ձեռք առնել դրանց երկրորդ փուլը կիրառելու հետ միաժամանակ։ Եվ ահա, ԵՄ—ն ձեռնամուխ եղավ եվրոպական ընկերություններին ԱՄՆ պատժամիջոցներից զերծ պահելու նպատակով «հատուկ նպատակի մեխանիզմ» (special purpose vehicle, SPV) ստեղծել, որը կհեշտացներ ապրանքների տեսքով այդ երկրի դրամական փոխանցումների հարցը՝ արտահանված նավթի դիմաց, սակայն կյանքի չկոչվեց։ Այնուհետեւ 2018թ. հունվարի 31—ին, վերոհիշյալ երկրների մասնակցությամբ, Փարիզում հիմնադրվեց «առեւտրական փոխանցումները հովանավորող գործիքակազմ» (Instrument in Support of Trade Exchanges, INSTEX) անվամբ ընկերություն։ Հունիսի 28—ին ստեղծված լարվածությունը մեղմելու նպատակով JCPOA—ի Իրան—4+1—ի համատեղ հանձնաժողովի՝ ԱԳ փոխնախարարների մակարդակով նիստից հետո այն գործարկվել է։ Եվ, ինչպես ԵՄ—ի հանձնակատար Ֆեդերիկա Մոգերինին է հայտնել, այն իր գործունեության ոլորտում առաջին քայլերն է կատարում։ Նույն օրը ԵՄ անդամ 7 երկրներ, հանդես գալով համատեղ հայտարարությամբ, կարեւորել են JCPOA—ի պահպանումը եւ հովանավորել INSTEX—ի գործարկումը։ Այսուհանդերձ, Իրանը գործարկումը քայլ առաջ գնահատելով, այն բավարար չի համարում։ ՄԱԿ—ում Իրանի ներկայացուցիչ Մաջիդ Թախտրվանչին այս առնչությամբ հայտարարել է, որ INSTEX—ն իր ներկա գործունեությամբ նման է «գեղեցիկ ավտոմեքենայի, որ բենզին չունի»։ ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն հայտնել էր, որ Վաշինգտոնը դեմ չէ ԵՄ—Իրան առեւտրատնտեսական փոխհարաբերություններին INSTEX—ի միջոցով, եթե դա վերաբերում է չսահմանափակված եւ մարդասիրական ապրանքներին։ Այն դեպքում, երբ Իրանի կենտրոնական բանկի տնօրենը INSTEX—ի գործարկումից հետո հայտարարել է, որ դրա գործունեությունը պետք է տարածվի բոլոր տեսակի ապրանքների վրա։ Իսկ ԱՄՆ պետքարտուղարության Իրանի հարցով հանձնակատար Բրայան Հուքը սպառնացել է, որ եթե INSTEX—ը կիրառվի նաեւ սահմանափակված ապրանքների դեպքում, ապա այն եւս կենթարկվի սահմանափակումների։ Նա շեշտել է, որ եվրոպական ընկերությունները պետք է ընտրություն կատարեն Իրանի եւ ԱՄՆ—ի միջեւ։ Այլ կերպ ասած՝ INSTEX—ին գործունեությունը հազիվ թե բավարարի իրանական կողմի պահանջները, որն ակնկալում է JCPOA—ի շրջանակներում խոստացված իր շահերի պաշտպանությունը, այլապես Իրանը եւս քայլ առ քայլ հեռանալու է համաձայնությունից։ Իրան—ԵՄ համատեղ հանձնաժողովի նիստից հետո հայտարարվել է, որ Իրանի եւ 4+1—ի ԱԳ նախարարների նիստ է լինելու, սակայն չի հստակեցվել, թե երբ եւ որտեղ։ Մինչդեռ Թախթրավանչին հունիսի 30—ին ամերիկյան CNN հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ առաջիկա 10 օրերի ընթացքում Իրանը կարեւոր բանակցություններ է ունենալու իր եվրոպացի գործընկերների հետ, որոնց ընթացքում պարզ կդառնա արդյոք նրանք ի զորո՞ւ են հատուցել այն, ինչ այդ երկիրը կորցրել է համաձայնությունից ԱՄՆ—ի հեռանալուց հետո։ Մյուս կողմից ակնհայտ է, որ ԵՄ երկրները չեն կարող եվրոպական ընկերություններին ստիպել Իրանի հետ համագործակցել, հետեւաբար հիշյալ բանակցություններից ակնկալիքները մեծ չեն լինի, եւ բացառված չէ, որ Իրանը եւս աստիճանաբար կհեռանա JCPOA—ից։ Քանի որ փաստորեն INSTEX—ի գործունեությունը սահմանափակվելու է մարդասիրական եւ սննդի ոլորտներում, ուստի չի բացառվում, որ Իրանը եւս կհեռանա համաձայնությունից։ Այլ կերպ, ինչպես տարբեր առիթներով նշել ենք, համաձայնության գլխավոր կողմերն Իրանն ու ԱՄՆ—ն էին, հետեւաբար մեկի հեռացումը հարցականի տակ է դնում համաձայնության ճակատագիրը։ Թերեւս հենց նման հեռանկարով է պայմանավորված Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի հայտարարությունն առ այն, որ եթե անգամ Իրանը հեռանա համաձայնությունից, ԵՄ—ն այդ երկրի դեմ սահմանափակումներ չի կիրառելու։ Այսուհանդերձ, զարգացումների նման ընթացքը եւս հազիվ թե հանգեցնի ԱՄՆ—ի հետ առճակատման ոչ մինչեւ 2020թ. ընտրությունները, այլեւ ոչ էլ դրանից հետո։ Օսակայում տեղի ունեցած G20—ի գագաթնաժողովի շրջանակներում բանակցությունների ընթացքում Թրամփը հայտարարել է. «Իրանը դեռեւս ժամանակ ունի», ինչը մեկանաբանվել է որպես այդ երկրի հանդեպ դիրքորոշման մեղմացում։

02-07-2019





18-10-2019
Համապարփակ լուծում հին խնդիրներին
Հայագիտական առարկաների դասավանդումը դպրոցներում կուժեղացվի

Լուսինե ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
l.mkhitaryan@hhpress.am


Վերջին ...


18-10-2019
Սիրիայում բոցավառվող տեսակի արգելված զենք է կիրառվել
Ո՞ր կողմն է գործադրել՝ ապացուցելը դժվար է լինելու

Թամարա ...


18-10-2019
10 մլն եվրո՝ Արարատի եւ Արմավիրի մարզերին
Հումքի մթերումների սուբսիդավորման ծրագրում փոփոխություն եղավ

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Կառավարությունը ...


18-10-2019
Գեղարվեստի կենարար ուժը
ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, տնտեսագիտության ...


18-10-2019
Բիբլիական լեռը ներկայանում է յուրովի
ՀԱՊ-ում բացվել է «Արարատ. սրբազան լեռը» խորագրով ցուցահանդեսը

Լիանա ...


18-10-2019
Պարտադիր, բայց առանց գնահատման
«Շախմատ» առարկայի դասավանդման շուրջ քննարկումներն ակտիվ փուլում են

Լուսինե ...


18-10-2019
«Ձեր խնդիրները մեր մշտական ուշադրության կենտրոնում են»
Վարչապետը հանդիպել է զոհված զինծառայողների մայրերի հետ

Վարչապետ ...



18-10-2019
Սոցցանցերը եւ մարդկային հարաբերությունների նոր մշակույթը
Հաշվարկված է, որ աշխարհի բնակչության 40 տոկոսը, ...

18-10-2019
Զբոսաշրջային ակտիվությունն ակնհայտ է
Բայց դրանից «գլուխներս չպետք է ...

18-10-2019
Վարչապետն ընդունել է Ճապոնիայի վարչապետի հատուկ խորհրդականին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը երեկ ընդունել է Ճապոնիայի ...

18-10-2019
«Մեր գլխավոր նպատակն օլիմպիական ուղեգիր նվաճելն էր»
Գերմանիայում անցկացված սպորտային մարմնամարզության ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +18... +20
ցերեկը +25... +27

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO