Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

14.10.2019
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Հրամայե՞լ, համոզե՞լ, թե՞ հիմնավորել

1.
Կառավարման տեսության եւ պրակտիկայի կարեւորագույն խնդիրներից մեկը արդյունավետության ապահովումն է, այսինքն՝ նվազագույն ծախսերով առավելագույն արդյունք ստանալը։ «Կառավարման արդյունավետություն» հասկացությունը ինքնին հանրագումարային ցուցանիշ է, առարկայական եւ ենթակայական բնույթի մի շարք գործոնների ու հանգամանքների համադրման արձանագրում։ Դրանցից մեկը կառավարման մեթոդն է, որը բնորոշում է կառավարման օբյեկտի վրա սուբյեկտի գործադրած կառավարչական ազդեցության միջոցների ամբողջությունը։
Կառավարումը, ինչպես հայտնի է, սուբյեկտ—օբյեկտային փոխհարաբերության տեսակ է, երբ կառավարող սուբյեկտը ձգտում է ազդել օբյեկտի վրա, ուղղորդել վերջինիս վարքը որոշակի նպատակի իրականացմանը։ Ասելով «փոխհարաբերություն»՝ ընդգծում ենք փոխադարձության հանգամանքը, «սուբյեկտ օբյեկտ» հարաբերության երկկողմանի բնույթը, այլ կերպ ասած՝ կառավարման օբյեկտի (անհատ կամ խումբ) սուբյեկտային հատկանիշը, ընդ որում՝ երկու իմաստով։ Նախ՝ հետադարձ կապի առկայությունը, երբ ենթական ինքը որոշակիորեն ազդում է ղեկավարի վրա (այսպես կոչված՝ «ենթակաների իշխանությունը»), երկրորդ՝ կառավարման օբյեկտն ինքն է արդեն հանդես գալիս որպես գործունյա սկիզբ՝ գործադրելով աշխատանքի միջոցներ, ազդելով աշխատանքի առարկայի վրա, հետամուտ լինելով արտադրական նպատակների իրականացմանը։ Կառավարումը, այսպիսով, այն պահից է սկսվում, երբ որեւէ մեկը ինչ—որ գործ անձամբ անելու փոխարեն (անձամբ անելիս՝ «կառավարում», որպես սուբյեկտ—օբյեկտային փոխազդեցության տեսակ, առհասարակ գոյություն չունի), դա անում է ուրիշի միջոցով։ Այլ կերպ ասած՝ կառավարման սուբյեկտը օբյեկտի կարիքն ունի հանուն սեփական նպատակադրումների միջնորդավորված իրականացման։
Ակնհայտ է, որ սուբյեկտ—օբյեկտային փոխազդեցության մեջ առաջատարը կառավարման սուբյեկտն է, քանի որ նրան է պատկանում տվյալ համակարգի նպատակադրումը։ Նպատակը սուբյեկտային իրողություն է՝ պարփակված նպատակադրողի ներաշխարհում։ Առարկայական ձեւ ստանալու համար նպատակը պիտի կորցնի իր սուբյեկտայնությունը, կառավարողից փոխանցվի կառավարվողին եւ ուղղորդի վերջինիս գործողությունները։ Կառավարման աշխատանքը, հետեւաբար, սուբյեկտայինի տեղափոխումն է օբյեկտայինի ոլորտ՝ սուբյեկտի օբյեկտացումը։ Այս առումով «ղեկավար ենթակա» համակարգում կառավարումը, իսկ ավելի ստույգ իմաստով՝ կառավարչական աշխատանքը անմիջաբար չի ուղղված նպատակի իրականացմանը. վերջինս տեղի է ունենում կրկնակի միջնորդավորմամբ. նպատակը, նախ՝ ղեկավար—կառավարչից հաղորդվում է ենթակա—կառավարվողին, այնուհետեւ՝ նպատակը դառնում է ենթակայի առջեւ դրված խնդիր եւ իրականացվում է որպես նրան տրված աշխատանքային հանձնարարություն։ Այս փուլում արդեն կառավարվողը, որպես աշխատանքի սուբյեկտ, միջնորդավորում է սեփական գիտելիքն ու հմտությունները՝ այդկերպ իրականացնում կառավարողի նպատակը։
Եթե հակիրճ գնահատենք կառավարչական իրողության պատմական զարգացումը (որն արտացոլված է նաեւ դրա տրամաբանական ինքնածավալման մեջ), ապա կարող ենք նկատել, որ աստիճանաբար ավելի ու ավելի է մեծանում կառավարվողի ինքնուրույն դերակատարումը՝ «ղեկավար ենթակա» միասնական համակարգի ներսում։ Օրինակ՝ դարեր շարունակ գերիշխած (այժմ էլ որոշ պարագաներում գործող)՝ կառավարման «տեխնոկրատական» համակարգում կառավարվողին անելիքը սոսկ պարտադրվում է. սեփական կարծիքի եւ անհատական ինքնուրույնության որեւէ դրսեւորման հնարավորություն բացառվում է։ Կառավարողի համար կառավարվողը սոսկ անմռունչ կատարող է, գրեթե «խոսող գործիք» (ճիշտ այդպես էին անվանում անտիկ աշխարհում ստրուկներին՝ տարբերելով «համր» գործիքներից)։ Մինչդեռ կառավարման «մասնակցային» համակարգում կառավարող սուբյեկտն ամեն կերպ ձգտում է ներգրավել օբյեկտին համատեղ գործունեության մեջ՝ կառավարչական վճռի կայացումից մինչեւ դրա արդյունավետ իրականացում։ Այս դեպքում արդեն, կարող ենք ասել, նպատակադրման գործառույթը մասամբ փոխանցվում է նաեւ կառավարման օբյեկտին, այլ կերպ ասած՝ վերջինս սկսում է օժտվել ինքնակառավարման տարրերով։
Ասվածի լույսով «կառավարման մեթոդը» կարելի է սահմանել որպես սուբյեկտի նպատակադրման իրականացման կերպ՝ օբյեկտի վրա ազդեցության ձեւերի եւ եղանակների այն ամբողջությունը, որով ապահովվում է կառավարման ցանկալի ընթացքը։ Հետեւաբար, գործադրված «կառավարման մեթոդը» սուբյեկտի կառավարչական աշխատանքի սեղմ բնութագիրն է եւ, իհարկե, պայմանավորում է նաեւ կատարողական աշխատանքի բնույթը եւ ուղղվածությունը։ Կառավարչական միեւնույն իրողության մեջ տարբեր մեթոդների գործադրումը անխուսափելիորեն տարբեր արդյունք է բերում։
Կառավարաբանության մեջ ընդունված է կառավարման մեթոդների հետեւյալ դասդասումը՝ «տնտեսական», «վարչակազմակերպական» եւ «սոցիալ—հոգեբանական»։ Տնտեսականը ներառում է աշխատավարձը, հավելավճարները, պարգեւատրումները, տարատեսակ արտոնությունները (որոնք հնարավոր է արտահայտել գումարային ձեւով)։ Վարչակազմակերպականը կազմակերպական եւ կարգադրական ազդեցության եղանակներն են, համատեղ աշխատող մարդկանց արտադրական փոխհարաբերությունների կարգավորումը նորմատիվների եւ կարգապահական նորմերի համակարգի միջոցով։ Սոցիալ—հոգեբանական մեթոդները ուղղված են աշխատակազմի ներսում չձեւայնացած կառուցվածքների (փոքր խմբեր) վարքագծի ուղղորդմանը, բարոյահոգեբանական մթնոլորտի կարգավորմանը, աշխատանքի գործուն շահամիտման համակարգ ստեղծելուն, կառավարման մշակույթի բաղադրիչների օգտագործմանը։
Կառավարչական ազդեցության միջոցների դասդասման ուրիշ հիմքեր էլ են հնարավոր՝ ըստ տեւողության (երկարատեւ կամ կարճատեւ, անփոփոխ կամ անցողիկ), ձեւայնացման աստիճանի (խստիվ ձեւակերպված կամ հեղհեղուկ, առավելապես իրավական կամ առավելապես բարոյական), հաղորդման եղանակի (ուղղակի կամ անուղղակի, խոսքային կամ ոչ խոսքային), հիմնավորման բնույթի (տրամաբանական կամ հուզական), հիմնավորվածության աստիճանի (լիովին կամ թերի), շահամիտման տեսակի (նյութական, հոգեւոր, պաշտոնեական առաջխաղացմանն առնչվող), հրատապ պահանջմունքի (օրինակ՝ նախկին գործազուրկի համար՝ ապահովության, նորավարտ մասնագետի համար՝ աճի) եւ այլն։
Կառավարչական արդյունավետ մեթոդի հիմնախնդիրը մենք կքննարկենք այլ դիրքերից՝ «հրամայել–համոզել–հիմնավորել» մեթոդաբանական եռմիասնական հարացույցի սահմաններում։ Ինչպես կհամոզվենք, այս երեք մեթոդներից ամեն մեկի մեջ այս կամ այն կերպ ներառված են վերոբերյալ մեթոդների բաղադրիչները, բացի դրանից, առաջարկվող դիտարկումն ավելի խորն է բացահայտում կառավարողի եւ կառավարվողի հակասական միասնության խորքային կողմը։ Եվ հարկավոր է հասկանալ, որ դրանցից ամեն մեկն ունի կիրառման իր տիրույթը, առավելությունները եւ սահմանափակումները, որոնց իմացությունը դյուրացնում է կառավարման սուբյեկտի աշխատանքը եւ նպաստում կառավարման ամբողջական համակարգի գործառության արդյունավետությանը։

Վալերի ՄԻՐԶՈՅԱՆ
Փ. գ. դ., պրոֆեսոր

11-09-2019





12-10-2019
Արցախի բարեկամները՝ Ստեփանակերտում
Պետականաշինության տեսլականը եւ արտաքին քաղաքական հրամայականները

Դավիթ ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ
d.miqayelyan@hhpress.am


Ստեփանակերտում ...


12-10-2019
Պաշտպանե՛լ Սիրիան՝ հաջորդող պատերազմները կանխելու համար
Այլապես Թուրքիայի ախորժակը անհնար կլինի զսպել

Արմենուհի ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ
a.melqonyan@hhpress.am


Մենք՝ ...


12-10-2019
Վարչապետի հանդիպումները Թուրքմենստանում
Մեկնարկել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի աշխատանքային այցը Թուրքմենստան, հայտնում ...


12-10-2019
«Պետք է կարողանանք գտնել մեր ժողովուրդների միջեւ երկխոսության, փոխադարձ զիջման, վստահության եւ հարգանքի ուղիներ»
Վարչապետը մասնակցել է ԱՊՀ մասնակից պետությունների ղեկավարների խորհրդի ...


12-10-2019
«Սեւան» ՄՀԿ
Աշտարակի մանկապատանեկան մարզադպրոցի գործունեությունը Արագածոտն մարզում

«Սեւան» գյուղական ...


12-10-2019
Արտասահմանյան երկրների, միջազգային կազմակերպությունների հետ համագործակցությունը
Արագածոտնի մարզպետարանը գործընկերային հարաբերություններ ունի տարբեր միջազգային կառույցների (ՄԱԿ, ...


12-10-2019
Պատմական ակնարկ
Արագածոտնի մարզը հիմնադրվել է 1996 թ.։ Մարզի տարածքը 2753 ...



12-10-2019
Կարեւոր է հասկանալ՝ ինչ դասեր է քաղում Ադրբեջանը
Իսկ Փաշինյանի նվերը Պուտինին ...

12-10-2019
Կենսական պահանջ եւ ոչ թե նպատակ
Շմավոն Շմավոնյանը նկարի պատմություն չի ...

12-10-2019
Յուրաքանչյուր հայ պետք է կարողանա սեփական քրտինքով սեփական հացը վաստակել
Ճանաչված բարերար ու գործարար Հրաչյա ...

12-10-2019
Հաղթեցին, բայց չտպավորեցին
Մինչեւ 21 տարեկան ֆուտբոլիստների Հայաստանի ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +20... +22
ցերեկը +26... +28

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO