Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

05.06.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ով խիղճը հակադրում է բանականությանը

Դրանով հաստատում է, որ խղճի օրենքները իռացիոնալ են
 
Թադեւոս ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
t.khachatryan@hhpress.am


Ամերիկացի փիլիսոփա եւ սոցիոլոգ Քրիստոֆեր Լեշը (1932–1994) մտավորականի տիպաբանության սեփական մոտեցումն ունի. նա առանձնացնում է երեք դերակատարություն, որոնք մոտավորապես համապատասխանում են պատմության երեք փուլերին։ Մտավորականներ, որոնք հասարակության խղճի ձայնն են, մտավորականներ, որոնք հասարակության բանականության ձայնն են, եւ մտավորականներ, որոնք ձայնն են երեւակայության։
Առաջին դեպքում գործ ունենք բարոյախոսի հետ, որ հենվում է ավանդույթի եւ կրոնի վրա. սա մտավորականի վաղնջական մոդելն է։ Երկրորդ տեսակը առաջինի հակառակորդն էր դեռեւս Լուսավորականության ժամանակներից. նրա իդեալական մարմնավորումը գիտնականն է։ Երրորդ տեսակը մարմնավորում է Լուսավորականության դեմ ընդվզող ռոմանտիկին. նրան մարմնավորողը դառնում է լուսանցքային, անիծյալ բանաստեղծ կամ նկարիչ։ Այսպես նրանցից յուրաքանչյուրը հանդես է գալիս սեփական դրոշակով՝ բարու, ճշմարտության, գեղեցկության։
Ինչո՞վ են գրավիչ Լեշի դատողությունները. առաջինն այն է, որ նա չի ցանկանում բարոյական արժեքները զոհաբերել որեւէ այլ բանի։ Բարին չի հանգեցնում գեղեցկության եւ դուրսբերելի չէ ճշմարտությունից։ Արվեստագետը, որպես արվեստագետ, եւ գիտնականը, որպես գիտնական, մեզ չի կարող ուսուցանել բարոյականություն. այդ հարցում նրանք ավելի քաջատեղյակ չեն, քան սովորական քաղաքացին։
Առաջին երկու կետերը վիճելի են։ Նախ, բարոյականությունը նույնացվում է կրոնի հետ (իսկ ավելի լայն՝ ավանդույթի), եւ այդ հարցում Լեշի հետ համաձայնում են ե՛ւ պահպանողականները, ե՛ւ անարխիստները, թեպետ, միանգամայն հակառակ պատճառներով (բարոյականությունը կրոն է, հետեւաբար՝ լավ է, բարոյականությունը կրոն է, հետեւաբար՝ վատ է)։ Սակայն բարոյականությունը կարելի է արդարացնել ոչ միայն Աստծո գաղափարով, այլեւ, ենթադրենք Ռուսոյի կամ Կանտի հիմնավորմամբ՝ համամարդկային ընդհանրությամբ եւ անձի արժեքով։ Հենց սա է, որ հին տերմինաբանությամբ անվանվում է «հումանիզմ»։
Առաջին վիճելի կետը սերտորեն կապված է երկրորդին. ով խիղճը հակադրում է բանականությանը, դրանով հաստատում է, որ խղճի օրենքները իռացիոնալ են։ Լեշը հանգում է դրան՝ ոչ միայն բարոյականությունը հանգեցնելով կրոնին, այլեւ բանականությունը հանգեցնելով գիտական հիմնավորման եւ, արդյունքում, պոզիտիվ գիտություններին։ Սակայն բարոյականությունն ու գիտությունը, թեպետ եւ չեն կարող միախառնվել, այնուամենայնիվ, իրար չեն բացառում։ Այո, գիտությունը մեզ չի կարող օգնել՝ ճանաչելու բարին եւ չարը, իսկ բարոյականությունը չպետք է մեզ ուսուցանի, թե ինչպես տարբերել ճշմարտությունը ստից, սակայն երկուսն էլ մեզ կոչում են համամարդկային ընդհանրության։ Գիտական տեսությունները չեն պարտադրվում ավանդույթի ուժով կամ զենքով. յուրաքանչյուր մարդկային էակ կարող է հասնել դրան սեփական բանականությամբ։

01-11-2019





05-06-2020
Սեւանա լիճն այս տարի եւս կկանաչի
Միայն համալիր միջոցառումները կփրկեն Սեւանի էկոհամակարգը

Սեւանի էկոհամակարգը ...


05-06-2020
Վարակը չպետք է ազգային սպառնալիք դառնա
Կմտցվեն մուտքի եւ ելքի լրացուցիչ սահմանափակումներ

Պաշտոնական տվյալների ...


05-06-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 596 նոր դեպք․ ապաքինվել է 45, մահացել 7 քաղաքացի
Հայաստանում հունիսի 5-ին, ժամը 11:00-ի դրությամբ հաստատվել է կորոնավիրուսային ...


05-06-2020
Սուտ
Միգուցե, յուրաքանչյուրը կմտածի այս մասին եւ իր համար ...


05-06-2020
345 հանրային ծառայողներ նորակառույց բնակարաններ կունենան
Գործադիրը հաստատեց այդ բնակարանների վաճառքի կարգը

Բնակարանային շինարարությունը ...


05-06-2020
Սուսերամարտ՝ բացասական եւ դրական հույզերի միջեւ
Մշակութային թերապիա եւ առողջություն

Կյանքը բոլոր ժամանակներում եղել ...


05-06-2020
Ճամփաբաժան
Կենսոլորտը պետք է պաշտպանվի, եւ նրա պաշտպանվելու հետեւանքները ...



05-06-2020
Խաչիկ Դաշտենցի կենսագրական ոչ հայտնի մանրամասները
Նորերս լույս տեսած «Կորուսյալ երկրի ...

05-06-2020
Երես առած երեխայի լուրջ քմահաճույքը
Թատրոնը նրա համար զուտ թամաշա չդարձավ, ...

05-06-2020
Հետահայաց վերլուծության փորձ
Թե ինչպես Կիեւում մայդանը դարձավ ...

05-06-2020
Սխալ հաշվարկի հետեւանքը
Արագ շախմատի Եվրոպայի անդրանիկ առցանց առաջնության ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +13... +15
ցերեկը +28... +30

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO