Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

10.12.2019
ԱՅԼՔ...


Կիբերանվտանգությունը՝ որպես պետական անվտանգության տարր

Համացանցի հետ շփումը նաեւ ռիսկեր ու վտանգներ է պարունակում

Լուսինե ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
l.mkhitaryan@hhpress.am


2019 թ. ավարտին համացանցին միացած մարդկանց թիվը կհատի երկրագնդի բնակչության 53.4 տոկոսը, ինչը նշանակում է, որ արդեն 4.1 մլրդ մարդ ամեն օր համացանցով որեւէ գործողություն է կատարում՝ տեղեկատվություն ստանում, վճարումներ կատարում, կրթվում, բժշկական կամ այլ ծառայություններ ստանում։ Դրան կարող ենք ավելացնել բիզնես ոլորտը, այդ թվում՝ բանկային «fintech» եւ «techfin» համակարգերը, թվայնացված հանրային ծառայությունները, որտեղ մարդ—մարդ անմիջական հարաբերություններին սկսել են փոխարինել թվային հարթակները։ Ստացվում է, որ տարբեր մակարդակներում՝ անձնական, պետություն—քաղաքացի հարթության մեջ, ինչպես նաեւ միջազգային մակարդակում մեր կյանքն անմիջականորեն առնչվում է համացանցին։ Ահա թե ինչու ժամանակակից աշխարհում այդչափ կարեւորվում է կիբերանվտանգությունը։
Նմանատիպ կախվածությունը, բնականաբար, առաջացնում է նաեւ վտանգներ։ Համացանցում մեր մասին առկա այդչափ մեծ տեղեկատվությունը դարձնում է մեզ խոցելի։ Թե ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկել, որպեսզի վերահսկելի դառնան ռիսկերը, կամ ինչ է կիբերանվտանգությունը, ահա այս հարցերի շուրջ «ՀՀ»—ն զրուցել է թվայնացման եւ կիբերանվտանգության ռազմավարությունների փորձագետ, քաղաքական գիտությունների թեկնածու Անահիտ Պարզյանի հետ։ Թվային տեխնոլոգիաների զարգացումն ու արագ տարածումը ժամանակակից աշխարհում մարդկությանը նոր մարտահրավերների առաջ են կանգնեցնում։ Մենք ավելի ու ավելի մեծ կախվածություն ենք ունենում տեխնոլոգիաներից. անձնական շփումներ, կրթություն, վճարումներ, նաեւ՝ ժամանց, ամեն ինչ կարծես թվային տիրույթում է այժմ իրականացվում։ Մյուս կողմից, պետությունները հանրային ծառայությունների մատուցումն իրականացնում են թվային տիրույթում՝ դրանք դարձնելով ավելի մատչելի, արագ ու հարմարավետ քաղաքացիների համար։
Թվային տեխնոլոգիաների կիրառմամբ են նաեւ շահագործվում պետության համար առաջնային կարեւորության ենթակառուցվածքները։ Այս առումով կիբերանվտանգությունը դառնում է ինչպես անձնական, այնպես էլ պետական կարեւորություն ունեցող հանգամանք։ Կիբերտիրույթում առկա տեղեկատվությունը, ինչպես նաեւ ազգային եւ միջազգային կարեւորության ենթակառուցվածքների թվային կիրարկումը, զգայուն լինելով կիբերհարձակումների նկատմամբ, թիրախավորվում են ու առաջացնում կա՛մ ազգային, կա՛մ միջազգային անվտանգության խնդիրներ։ Ի տարբերություն ավանդական զինատեսակների՝ հաքերային հարձակումների համար վիրուսային ծրագրերը շատ մատչելի են, այսպիսով՝ հասանելի, ու լայնորեն շահագործվում են հաքերների կողմից։
Կարեւոր է կիբերհարձակումները դիտարկել ըստ իրականացման նպատակի։ Այս առումով կիբերհարձակումները կարելի է բաժանել երեք մակարդակի՝ անհատական, որոնք հիմնականում խուլիգանական բնույթի են, երբ հարձակվում են, օրինակ, անձնական ֆինանսաբանկային հաշվի կամ էլ պետական որեւէ կառույցի վրա, որը, սակայն, կրում է անհատական բնույթ։ Երկրորդ՝ այդպիսի գործողություններ իրականացնում են մասնագիտացած կազմակերպությունները, որոնց կարելի է վարձել։ Դրանք կարող են իրականացնել տեղեկատվական արշավներ կամ DDOS հարձակումներ որեւէ կառույցի, կայքէջի վրա եւ անջատել համակարգը։
«Նման կազմակերպությունները հաճախ անհամաչափ պատերազմների արդյունք են, երբ տվյալ խումբը ցանկանում է արտահայտել իր մերժողական վերաբերմունքը որեւէ գործողության դեմ։ Եվ քանի որ չունեն համաչափ ուժ, ուստի կիրառում են հաքերային հարձակումները, որովհետեւ այդ տարբերակն ավելի էժան է։ Եթե զենքը մեծ գումարներ արժի, ապա համակարգչային վիրուսը կարելի է գնել սկսած 5 դոլարից, եւ եթե դա կարողանան նաեւ զարգացնել, ապա հինգ դոլարը կարելի է դարձնել հարձակում պետական մակարդակով»,–ասաց Պարզյանը։ Եվ, վերջապես, երրորդ մակարդակը պետական ֆինանսավորմամբ եւ ուղղորդմամբ իրականացվող հարձակումներն են, որոնք միջազգային անվտանգության կարեւորագույն խնդիրներից են։ Փորձագետի դիտարկմամբ՝ Հայաստանը պետք է միջոցներ ձեռնարկի, որպեսզի նախեւառաջ կարողանա տարանջատել, թե ինչպիսի հարձակումների է ենթարկվում մեր երկիրը, ապա նաեւ կարողանա դիտարկել եւ տեսնել դրանք։ Հակառակ դեպքում այն կմնա «zero day» (անտեսանելի, չբացահայտված) մակարդակում, եւ ըստ այդմ՝ համապատասխան արձագանք չի տրվի։
Անվտանգության առումով առաջնային կարեւորություն ունեն կրիտիկական ենթակառուցվածքները, որոնք այսօր կառավարվում են թվային տեխնոլոգիաների միջոցով։ Դրանք «SCADA» համակարգերի միջոցով կառավարվող ջրային, էներգետիկ եւ այլ համակարգերն են, ինչն իրականացվում է ոչ թե պետության, այլ մասնավոր կառույցների կողմից։ Վերջիններիս տեխնիկական պատասխանատվությունն անմիջականորեն ազդում է պետության անվտանգության վրա։ «Այս ամենից պարզ է դառնում, որ կիբերանվտանգությունն այսօր առաջնահերթ կարեւորություն է ստանում բոլորիս համար՝ սկսած անհատից մինչեւ պետություն»,–նշեց Ա. Պարզյանը։
Շարունակելի

28-11-2019





07-12-2019
Հեղափոխական նշանակության կարեւոր իրադարձություններ
Որոնք անմիջականորեն առնչվում են պատմական արդարության վերականգնման հետ



07-12-2019
Կոմիտասը՝ Թումանյանին. «Ջահել ջիվան ջանիդ ափսոսացի, էս անգամ ձեռիցս պրծար»
Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Կոմիտասի ստեղծագործության, նրա կյանքի եւ, մասնավորապես, Թումանյանի ...


07-12-2019
Գյումրու քյալլան, ֆռռիկն ու ընկեր Ղազարյան-Ջղեր Խաչիկը
Գյումրեցին առաջ է նայում ու լիաթոք ծիծաղում

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am




07-12-2019
Նեոօսմանականությունը Թուրքիայի գերնպատակն է
Ծավալապաշտական նկրտումներին հագուրդ տալու համար

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am


Այսօր արդեն ...


07-12-2019
Կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային հատկացումների հայտերի քննարկումները
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային ...



07-12-2019
«Միշտ ունենալու ենք ատոմակայան, անկախ այն հանգամանքից, թե ով ինչ խորհուրդ կտա»
Հարցազրույց տարածքային կառավարման եւ ...

07-12-2019
Սահմանամերձ գյուղը նոր ջրատար կունենա
Այն լիովին կհագեցնի Ուղտասարի այգիների ...

07-12-2019
Աշխարհի քարտեզը 30 տարի առաջ այսպիսին չէր, կփոխվի նաեւ առաջիկա 30 տարում
Եվրոպան կկանգնի՞ ազգային պետությունների ...

07-12-2019
Գրանցվեց ՀՖՖ նախագահի 3 թեկնածու
Ժամանակավոր կասեցման որոշում է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +1... +3
ցերեկը +7... +9

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO