Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

15.07.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Հորդորակ

«Չ» ածանցով բայերի մասին

«Չ» ածանցն ունեցող բայերը շատ չեն։ Դրանք անորոշ դերբայի ԵԼ մասնիկից առաջ ունեն «չ» ածանցը՝ դիպչել, թռչել, կորչել, կպչել, հանգչել, սառչել, ուռչել, փախչել եւ այլն։
Այս բայերի գործածության տարածված սխալներ կան։ Ի՛նչ սխալներ են դրանք, ինչպե՞ս խուսափել դրանցից։ Ահա մամուլում եւ բանավոր խոսքում հաճախ հանդիպող սխալների օրինակներ՝ «Գնդակը դիպչել է դարպասաձողին»։ «Նա գնաց օդանավակայան եւ թռչեց Մոսկվա»։ «Երկու ծայրահեղության արանքում կորչեց բուն խնդիրը»։ «Դժբախտությունը ցավալի կերպով կպչեց ինձ»։ «Մոմը դանդաղ հանգչեց»։ «Վարորդը փորձել է փախնել դեպքի վայրից»։
Սխալներից զերծ մնալու համար պետք է իմանալ, թե ինչպես են կազմվում նշված բայերի ժամանակաձեւերը։ Ամենեւին բարդ չէ։ Ընդամենը պետք է հիշել, որ դուրս է ընկնում «չ» ածանցը, եւ այս բառերն ունենում են հետեւյալ ձեւը.
դիպել է, թռել է, կորել է, կպել է, հանգել է, փախել է (եւ ոչ՝ դիպչել է, թռչել է, կորչել է, կպչել է, հանգչել է, փախչել է), նույն կերպ նաեւ հոգնակիում՝ դիպել ենք, կորել ենք, կպել ենք, թռել ենք եւ այլն (վաղակատար ներկա).
դիպավ, թռավ, կորավ, կպավ, հանգավ, փախավ (եւ ոչ՝ դիպչեց, թռչեց, կորչեց, կպչեց, հանգչեց, փախչեց) եւ այլն (անցյալ կատարյալ).
դիպի՛ր, թռի՛ր, կորի՛ր, կպի՛ր, հանգի՛ր, փախի՛ր եւ այլն (հրամայական եղանակ)։
Ավանդույթի ուժով որոշ դեպքերում պահպանվում է հանգչել բայի «չ» ածանցը (օրինակ՝ հանգչի՛ր խաղաղությամբ)։
Հակառակ նշված իրողությունների՝ շատերն էլ «չ» ածանցը երբեմն չեն պահում այն դեպքում, երբ դա անհրաժեշտ է։ Այս սխալը հանդիպում է կորչել բայի որոշ ժամանակաձեւեր կազմելու ժամանակ։ Օրինակ՝ պետք է լինի կորչում է, կկորչի, պիտի կորչի, այլ ոչ՝ կորում է, կկորի, պիտի կորի։
Սառչել եւ ուռչել բառերը եւս խոնարհվում են նույն սկզբունքով։ Ընդ որում, սրանց զուգահեռ ունենք սառել եւ ուռել բառերը։ Ի դեպ, սառա, սառար, սառավ, ուռա, ուռար, ուռավ ձեւերը, որոնք մի ժամանակ համարվում էին միակ կանոնականը, այժմ ընկալվում են որպես ոչ գրական՝ բարբառային, խոսակցական Այսինքն՝ արդի հայերենում ճիշտ են համարվում սառեցի, սառեցիր, սառեց, ուռեցի, ուռեցիր, ուռեց ձեւերը։
Խոսակցական լեզվին բնորոշ են այս շարքի մի քանի բայերի «ն» ածանցով թռՆել, կպՆել, փախՆել տարբերակները, որոնք թեեւ հանդիպում են նաեւ գեղարվեստական գրականության մեջ, սակայն գրական լեզվում անհանձնարարելի են։
Նկատի ունենանք, որ մի քանի դեպքում էլ ունենք չ—վ փոփոխությամբ կազմվող ձեւեր (թաքչել—թաքնվել, հալչել—հալվել, փլչել—փլվել), որոնցից ներկայումս տարածված եւ նախընտրելի են երկրորդ տարբերակները (բացառություն է հալչել բայի անկատար ներկա ժամանակաձեւը՝ հալչում է, որն արդի հայերենում գործածական է)։
Հիմք ընդունելով ասվածը՝
ՀՈՐԴՈՐՈՒՄ ԵՆՔ
նշված բայերի դիմավոր եւ անդեմ ձեւերը կազմելիս առաջնորդվել վերոհիշյալ կանոններով։
Լեզվի կոմիտե

29-11-2019





15-07-2020
Գուրջիեւը... վերադառնում է Գյումրի
Արմեն Սարգսյանի նախաձեռնությամբ կվերականգնվի մեծ մտածողի միջավայրը նրա ...


15-07-2020
Ամառային առաջին զորակոչը Քաշաթաղում
Ծնողի համար որդուն բանակ ճանապարհելն առանձնակի հպարտություն է



15-07-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 515 նոր դեպք․ ապաքինվել է 619, մահացել 11 քաղաքացի
Հայաստանում հուլիսի 15-ին հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


15-07-2020
Մենք՝ ծնողներս, ընտրության հնարավորություն չունենք
«Իր տանը բարի վերակացու լինող, որ որդիներ ունենայ հնազանդութեան ...


15-07-2020
ՄՕԿ-ը օլիմպիական չեմպիոն է հռչակել միանգամից երկու մարզիկի
Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն կայացրել է աննախադեպ որոշում՝ հետին թվով ...


15-07-2020
Երեւանյան ավանդականը չեղարկվել է
Ավանդական դարձած երեւանյան մարաթոնի կազմակերպիչները հայտարարել են այս տարի ...


15-07-2020
Հիշարժան փաստեր
–Ամեն տարի Երուսաղեմ է ուղարկվում Աստծուն հասցեագրված մոտ 1000 ...



15-07-2020
Ձկներն «անհաջող թռիչքի» մեջ են
Վեդիի ջրամբարի ջրընդունիչ կայանների ...

15-07-2020
Անտոն Չեխովը՝ հայերի մասին
Ռուս գրողը հիանում էր հայ ...

15-07-2020
Օրվա զարկերակ
–1983 թ. հուլիսի 15-ին Հայաստանի ազատագրության հայ ...

15-07-2020
Ճապոնացիների օլիմպիական նոր առաջարկը
Ճապոնիայի իշխանությունները քննարկում են հաջորդ ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +19... +21
ցերեկը +32... +34

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO