Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

10.12.2019
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Թուրքիայում հայերը մշակույթը պահպանելու խնդիր ունեն

«ՀՀ»-ն զրուցել է Մուշի հայկական համայնքի ղեկավարի հետ

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am

Թուրքիայում ապրող հայերը ազգային մշակույթը պահպանելու եւ տարածելու խնդիր ունեն։ Մուշի հայկական համայնքի ղեկավար Հայրեթին Ասլանը մեծապես կարեւորում է հայերեն լեզվի իմացության խնդիրը։ Թեեւ թուրքական անուն է կրում, բայց արմատներով զտարյուն հայ է։ Ծնվել է Մուշում, դեռ մանկուց իրեն ամեն օր հիշեցրել են՝ ինքը հայ է, իր պապերը հայ են եղել։ Տատն ընտանեկան տաքուկ երեկոներին հայրենիքի մասին կարոտով է պատմել՝ հորդորելով երբեք չմոռանալ իրենց ով լինելը։ Արյան կանչն ու տատի հորդորները Հայրեթին Ասլանին ամուր թելերով են կապել հայրենիքին։ Թուրքիայում ապրող մեր հայրենակիցը երբեք չի կտրվել պապական երկրից։
Ասլանը հյուրընկալվել էր «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթում եւ պատմել Մուշում ապրող հայերի խնդիրներից, կենցաղից, իր կողմից ստեղծված «Տարոն—Մուշ» հայրենակցական միության աշխատանքներից եւ այլն։ Ասլանը դժվարանում է հստակ տվյալներ ասել, թե Մուշում այսօր որքան հայ է ապրում։ Պատմության հետ «մոխրացել» են նաեւ տեղի հայերի մասին պատմող մարդահամարի տվյալները։ Բայց որ բոլոր գյուղերում հայեր կան, դրանում վստահ է։ «Թե քանի՞ բնակիչ է ապրում, չեմ կարող ասել։ Շատերն էլ Արեւմտյան Հայաստանը թողեցին, գնացին ապրելու Թուրքիայի տարբեր քաղաքներում։ Այնտեղ ապրող հայերը քրդերի նման են խոսում։ Մինչեւ վերջերս, երբ դեռ չէինք ստեղծել «Տարոն—Մուշ» հայրենակցական միությունը, բոլորը ասում էին, թե քուրդ են, քանի որ քրդերի մեջ են ապրում եւ քրդերի լեզվով են խոսում։ Ահա թե ինչու ենք հիմնել այս միությունը, որպեսզի հայկական մշակույթին, պատմությանը, երգարվեստին եւ պարարվեստին կրկին կենդանություն տանք, հայերին համախմբենք մեկ հարկի տակ, սովորեցնենք հայերեն լեզուն, մեր պատմությունը, հայերի կենցաղը»,– նշում է զրուցակիցս։
Հայկական մշակույթը Մուշում տարիների հետ պատմության խորքն է նետվել։ Միայն մնացել են կիսավեր եկեղեցիներ, գերեզմանատներ։ Այնտեղի հայկական եկեղեցին վերականգնելու եւ Գեւորգ Չաուշի հուշարձանը տեղադրելու առաջարկով Ասլանը ժամանակին դիմել է տեղի իշխանությանը, սակայն անմիջապես մերժում է ստացել։ Դիմել է նաեւ տեղի հայկական գերեզմանատունը բարեկարգելու խնդրանքով, կրկին բացասական պատասխան է ստացել. «Պարզ է, թե ինչու են մերժում։ Տրամաբանական է՝ եթե մենք զբաղվում ենք հայապահպան գործունեությամբ, նշանակում է անցյալի հետքերով ենք գնում՝ ցույց տալու համար, որ Մուշում հայեր են ապրել, մերն է եղել, այնտեղ պատմություն ենք կերտել, մեր անցյալն է այնտեղ։ Թեեւ որոշակի արգելքներին, այդուհանդերձ, քայլ առ քայլ առաջ ենք գնացել։ Եթե նախկինում քրդերի մեջ ապրող հայերը չէին ասում, որ հայ են, «Տարոն—Մուշ» հայրենակցական միության ստեղծումից եւ մեր հայապահպան գործունեությունից հետո բարձրաձայն ասում են, որ իրենք նույնպես հայեր են։ Միությունը ստեղծվեց 2014 թ.։ Եվ մեր նպատակն էլ հենց այդ էր՝ ստեղծել մի վայր, որտեղ կհավաքվեն քրդերի մեջ ապրած քրդացած հայերն ու կբարձրաձայնեն իրենց արմատների, հայ լինելու մասին։ Տեր կկանգնեն իրենց անցյալին, կծանոթանան իրենց մշակույթին»։
Թուրքիայում պատմական հուշարձանները հետ վերադարձնելու խնդիրը շարունակում է մնալ չլուծված։ Ասլանի խոսքով, պետությունը կարող է բացասական պատասխան տալ անգամ այն պարագայում, երբ ապացուցվում է, որ հուշարձանը պատկանում է տվյալ ազգին։ «Օրինակ, երբ դիմեցինք Մուշի գերեզմանատունը բարեկարգելու համար, եկան ուսումնասիրելու։ Ապացուցվեց, որ այն հայկական գերեզմանատուն է։ Մենք էլ ուզում էինք պահպանել այն։ Այնտեղ մեր պապերն են թաղվել, մեր անցյալն է։ Բայց թույլ չտվեցին, որ անգամ բարեկարգենք։ Եթե կարողանանք այն պարսպապատել եւ մի փոքրիկ եկեղեցի կառուցել, երջանկություն կլինի Մուշում ապրող հայերի համար։ Շատ ենք ուզում հայկական անունով բժշկական կենտրոն ստեղծել։ Աշխատել ենք այդ ուղղությամբ, սակայն ապարդյուն»,–ասաց Ասլանը։
Հայաստանի հետ պահում են նաեւ մշակութային կապը։ Տարիներ առաջ այստեղ օլիմպիադաների են մասնակցել։ Ասլանն ասում է, որ թեեւ հիմա շատերն իրենց այնտեղ հայ են համարում, բայց ո՛չ պատմություն գիտեն, ո՛չ մշակույթ, ո՛չ լեզու. «Արդեն մի քանի տարի է՝ գալիս—գնում եմ Հայաստան, տեսնում եմ, թե ինչպես են այստեղ պահպանում հայկական մշակույթը։ Մեծ ցանկություն ունեի տանել այնտեղ, ցույց տալ մեր հարստությունը։ Տարբեր խնդիրներ եղան, չկարողացա կյանքի կոչել իմ ծրագրերը։ Մեկ ամիս հայրենակցական միությունում հայոց լեզու սովորեցինք, սակայն ուսուցիչ չունենալու պատճառով դասընթացները դադարեցվեցին։ Ուսուցիչների խնդիր ունենք, իսկ Հայաստանից հրաժարվում են գալ, երբեմն նշում են, որ վախենում են։ Այնտեղ մեծ թվով հայեր են ապրում, վախենալու ոչինչ չկա։ Շատ խմբեր են գալիս Արեւմտյան Հայաստան, Մուշ եւ առաջինը՝ մեր միության ակումբ։ Հարցնում են՝ ի՞նչ խնդիրներ ունեք, նշում ենք լեզվի խնդիրը։ Հուսադրող խոսքեր են ասում, թե կօգնեն, բայց այսքան ժամանակ միայն ասել են։ Ես կարծում եմ, որ եթե լեզվի խնդիրը լուծվի, դրանից կախված մյուս խնդիրները նույնպես կլուծվեն»,– շեշտեց համայնքի ղեկավարը։ Վերջինս կարեւորեց նաեւ Կոմիտասի 150—ամյակը Թուրքիայում մեծ շուքով նշելու հանգամանքը։ Ասլանի խոսքով՝ այս իրադարձությունը շատ մեծ արձագանք է գտել այնտեղ ապրող հայերի շրջանում։ Նա գտնում է, որ այսպիսի մշակութային միջոցառումներ Թուրքիայի հայաշատ վայրերում հարկավոր է պարբերաբար կազմակերպել։
Հ. Գ. Ի գիտություն Մուշում ապրող հայերի. Հայրեթին Ասլանը պատմեց, որ Մուշի հայերից մեկը՝ Արմեն Գալստյան անունով, մի քանի տարի առաջ «Ակոս» պարբերականին հարցազրույց է տվել եւ ներկայացել որպես «Տարոն—Մուշ» հայրենակցական միության նախագահ եւ համայնքի ղեկավար։ Գեւորգ Չաուշի գերեզմանը սարքելու սուտ խոստումով՝ թերթը ցույց տալով Ռուսաստանի մեծահարուստներին, գումար է հավաքել եւ յուրացրել։ «Ցավալին այն է, որ ներկայացել է մեր միության նախագահի անունով։ Ինձ համար նաեւ զարմանալի է, թե տեղի հայերը ինչպես են նրան գումար տվել։ Երբ առաջարկում էի հայրենակցական միություն ստեղծել, անհրաժեշտ էր յոթ հոգու ստորագրություն։ Մեկ տարվա մեջ հազիվ եմ կարողացել գտնել այս յոթ հոգուն, նրանք վախենում էին որպես հայ ներկայանալ։ Փախչողների մեջ էր նաեւ հիշյալ Արմեն Գալստյան անունով մարդը, ով խուսափում էր մեզնից, որպեսզի չտա այս ստորագրությունը»,–մանրամասնեց Ասլանը։

29-11-2019





07-12-2019
Հեղափոխական նշանակության կարեւոր իրադարձություններ
Որոնք անմիջականորեն առնչվում են պատմական արդարության վերականգնման հետ



07-12-2019
Կոմիտասը՝ Թումանյանին. «Ջահել ջիվան ջանիդ ափսոսացի, էս անգամ ձեռիցս պրծար»
Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Կոմիտասի ստեղծագործության, նրա կյանքի եւ, մասնավորապես, Թումանյանի ...


07-12-2019
Գյումրու քյալլան, ֆռռիկն ու ընկեր Ղազարյան-Ջղեր Խաչիկը
Գյումրեցին առաջ է նայում ու լիաթոք ծիծաղում

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am




07-12-2019
Նեոօսմանականությունը Թուրքիայի գերնպատակն է
Ծավալապաշտական նկրտումներին հագուրդ տալու համար

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am


Այսօր արդեն ...


07-12-2019
Կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային հատկացումների հայտերի քննարկումները
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային ...



07-12-2019
«Միշտ ունենալու ենք ատոմակայան, անկախ այն հանգամանքից, թե ով ինչ խորհուրդ կտա»
Հարցազրույց տարածքային կառավարման եւ ...

07-12-2019
Սահմանամերձ գյուղը նոր ջրատար կունենա
Այն լիովին կհագեցնի Ուղտասարի այգիների ...

07-12-2019
Աշխարհի քարտեզը 30 տարի առաջ այսպիսին չէր, կփոխվի նաեւ առաջիկա 30 տարում
Եվրոպան կկանգնի՞ ազգային պետությունների ...

07-12-2019
Գրանցվեց ՀՖՖ նախագահի 3 թեկնածու
Ժամանակավոր կասեցման որոշում է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +1... +3
ցերեկը +7... +9

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO