Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

18.01.2020
ՄՇԱԿՈՒՅԹ


Որբերի «հայրիկ» Թումանյանը

Բանաստեղծը հոգում էր եղեռնից մազապուրծ որբերի ուսման, հագուստի ու ապրուստի վարձը

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Եղեռնից մազապուրծ որբերը խնդրում էին իրենց «Ծիրանավորից» տեղափոխել այլ որբանոց՝ միամտաբար կարծելով, թե Թիֆլիսի մյուս որբանոցներում ավելի լավ է...
Սկզբում նրանք ապրել են նույն որբանոցում՝ Կրծանիսում՝ Ծիրանավոր եկեղեցու բակում։ 1917 թ. աշնանը, գրականագետ Սուսաննա Հովհաննիսյանի հիշատակմամբ, նրանք «Թումանյանի հանձնարարականով» ընդունվում են նորաբաց Հայկական գիմնազիան, որը հետագայում ձուլվում է Ներսիսյան դպրոցին։ Բանաստեղծին ուղղված նամակներում որդեգիրները պատմել են իրենց մեծ ու փոքր հոգսերի, դպրոցի հեռավորության, դասագրքերի պակասի, ծանր աշխատանքի եւ այլնի մասին, խնդրում էին իրենց «Ծիրանավորից» տեղափոխել այլ որբանոց. «Թումանյանը հատուկ գրություններով դիմում է դպրոցի գրադարանապետին եւ «Գիր» գրախանութի տնօրենին, առաջինին՝ ընկերության որդեգիրների նկատմամբ առավել ուշադիր գտնվելու, իսկ երկրորդին՝ նրանց կամեցած գրքերը տրամադրելու եւ վճարն իրենից գանձելու խնդրանքով։ Հայ բազմաթիվ որբերի տխուր ճակատագրից չխուսափեց նաեւ երեք որդեգիրներից մեկը՝ Միհրան Թյութունջյանը. նա 1920 թ. գարնանը վախճանվեց թոքախտից։ Եվ Թումանյանը նրա կրթության վարձի փոխարեն ստիպված եղավ վճարել թաղման ծախսերը»։
Գրողի ընտանեկան արխիվում պահպանվել է մի լուսանկար, որը ներկայացնում է երեխայի թաղումը, ինչպես նաեւ այդ թաղման մասին 1920 թ. ապրիլի 17—ի մի փաստաթուղթ։ Սուսաննա Հովհաննիսյանի խոսքով՝ հուղարկավոր մյուս որդեգիրը՝ Վաղարշակ Նորենցը, պատմում է. «Նրա թաղմանը դագաղի ետեւից գնում էին հազարավոր որբեր՝ իրենց դաստիարակներով։ Թաղման թափորի մեջ առանձնակի բարձրանում էր մի հասակ, ինչպես մատղաշ անտառի մեջ մի վեհ կաղնի։ Դա «որբաշխարհից» դուրս եկող հայ հասարակության ամենաճանաչված եւ սիրված մարդն էր, նրա միակ ներկայացուցիչը մեր մեջ, որբերի մեջ, որոնք տանում էին թաղելու իրենց ննջեցյալ ընկերոջը։ Այդ մարդը մեր «Հայրիկն էր»՝ մեծ Թումանյանը։ Նա տխուր ուղեկցեց մեր որբ ընկերոջ դագաղը մինչեւ գերեզմանոց, ներկա եղավ թաղման ամբողջ արարողությանը, տխուր խոսքեր ասաց, գերեզմանատնից հեռացող վերջիններից մեկը եղավ»։ Այդ թաղման լուսանկարում, որը բազմաթիվ օրինակներով տարածվել է որբերի մեջ, պատկերված էր «Հայ ժողովրդի մեծագույն բանաստեղծը՝ հազարավոր որբերի հետ կանգնած մի որբ պատանու մոտ։ Դա լուսանկար չէր միայն։ Դա մի էջ էր հայ ժողովրդի պատմությունից»։
Երբ որբերին Թիֆլիսից տեղափոխում են Կարս, Թումանյանը գրողների ընկերության որդեգիրներին տեղափոխում է բարեգործական ընկերության կազմատան արհեստանոց, որբ աշակերտների հանրակացարան եւ փրկում նրանց նոր աղետից, որ սպասվում էր երեխաներին Կարսում։
«Մոտ 4 տասնամյակ անց իր «հայրիկին» բանաստեղծություն է ձոնում նրա որդեգիրը՝ Վաղարշակը.
Ես տեսել եմ նրան, իմ մանկության վրա
Շողացել է նրա ժպիտն արեգական,
Ես տեսել եմ նրան, լսել խոսքը նրա,
Որ հեքիաթի պես է եւ կյանք է իրական։

Պարգեւել է նա ինձ իր օրհնությունը հոր,
Եվ օրհնությունն է այդ իմ գանձը մեծագույն...
Թումանյանի հոգատարությունը որդեգիրների նկատմամբ գայթակղիչ էր եւ շատ երեխաների խանդն էր առաջացնում»,–նշում է գրականագետը՝ հավելելով՝ նրան դիմում էին ոչ միայն ընկերության որդեգիրները, այլեւ բազմաթիվ այլ որբ երեխաներ, որոնք ցանկանում էին դառնալ նրա որդեգիրները, երբեմն էլ չունենալով այդպիսի համարձակություն՝ ընդամենը խնդրում էին ստանձնել իրենց հետագա կրթության գործը։ Գրողի աջակցությանն էին դիմում հատկապես «Ծիրանավոր» որբանոցի մանուկները։ 1917 թ. դեկտեմբերրի 18—ին այդ որբանոցից Նշան Դելողյանը եւ Գուրգեն Հայրապետյանը Թումանյանին հասցեագրած նամակում գրում են. «Մեծարգո պ. Յ. Թումանյան
Մենք երկու որբեր, ապրելով «Ծիրանավոր» որբանոցում, մոտ երեք տարի նստել ենք մի բաժանմունք։ Բայց մենք երեք տարվա ընթացքում հույս ունեինք կատարյալ ուսում ստանալ։ Բայց մեր բախտի պատճառով ոչ ոք չեղավ մեզ օգնող ու մեր նպատակը իրագործողը։ Ուստի լսելով, որ Դուք կուզեք մի քանի աշակերտներ տալ ուսումի, դիմում ենք Ձեզ, որ Դուք լինեք մեր բարերարը ու մեր նպատակ իրագործողը։ Նաեւ մենք ունենք մի քանի գրվածքներ։ Եթե կուզեք կարդացեք ու այն ատեն կիմանաք մեր միտքը։
Հուսով ենք, որ մեր խնդիրքը չեք մերժիր։
Ուսումնածարավ որբեր՝
Գուրգեն Հայրապետյան ու Նշան Դելողյան»։
Նույն այդ որբանոցից բավական է որեւէ երեխա ոտանավոր գրեր՝ անմիջապես դիմում էր Թումանյանին՝ իմանալու նրա հեղինակավոր կարծիքը իր ստեղծագործության մասին»։
Շարունակելի

25-12-2019





17-01-2020
Տուգանքների նոր բալային համակարգը՝ ընդդեմ օրինազանցների
Որոնք են օրենքի կիրառման դրական ու խնդրահարույց կողմերը

Լուսինե ...


17-01-2020
Սպանդանոցային պարտադիր մորթը քաղաքակիրթ տարբերակ է
Սակայն դաշտում առկա խնդիրները դրանից չեն պակասում

Լուսինե ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
l.mkhitaryan@hhpress.am




17-01-2020
Տարեցները սեղանի թենիս խնդրեցին
Վանաձորի տարեցների տան բնակիչներն օրերս հյուրընկալեցին Լոռու մարզպետ Անդրեյ ...


 
17-01-2020
Խնայված միջոցներով եւ նվիրատվություններով
Նորություններ կան նաեւ մարզի առողջապահական այլ հիմնարկներում։ «Ալավերդու ...


 
17-01-2020
Վճարովի ծառայությունների ավելացման շնորհիվ
2018 թ. հուլիսի 1-ից, այնուհետեւ 2019 թ. հունվարի ...


17-01-2020
Մեծանում է վստահությունը
«Վանաձորի բժշկական կենտրոն» ՓԲԸ-ի հանրույթն այսօր գործում է ...



17-01-2020
«Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթ. Բացառիկ թողարկում՝ Հովհաննես Չեքիջյանի պատվավոր խմբագրությամբ
««Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթի ...

17-01-2020
Ձիթապտուղ կարտահանենք ԵԱՏՄ եւ երրորդ երկրներ
Ընկերությունը հարկային արտոնություն ...

17-01-2020
Այլընտրանքային մանկապարտեզ, որտեղ շեշտը դրված է միայն կրթության վրա
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի հաջողված փորձը

Լիանա ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +1... +3
ցերեկը +7... +9

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO