Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

11.08.2020
ԼՂՀ


Ճապկուտ գյուղի եկեղեցին

Սա Հայաստան է, եւ վերջ…
Լեոնիդ Ազգալդյան

Պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի երբեմնի Քաշունիք (Մյուս Բաղք) գավառը, ըստ 13—րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի, ունեցել է 52 բնակավայր՝ հավանաբար, Նակորզան կենտրոնով։ «Սյունիքի պատմություն» գրքի «Սյունիքի տասներկու գավառների՝ եկեղեցու (խոսքը վերաբերում է Տաթեւի վանքին) հարկացուցակը ըստ հին սահմանվածի» (ՀԴ) գլխում նշված է, որ ամենաշատ հարկ՝ 20 դահեկան, վճարել է Նակորզան բնակավայրը։ 12 գյուղ վճարել են 12 դահեկան հարկ, մնացածը՝ ավելի քիչ։ Այս բնակավայրերի մի մասը 18—20—րդ դարերի ընթացքում հայաթափ եղան, բնակեցվեցին մուսուլմանական ցեղերով ու կորցրեցին հայկական անունները։ Խորհրդային տարիներին բռնակցվեցին Ադրբեջանի Ղուբաթլուի շրջանին։
Գորիս—Կապան մայրուղու մոտ 30 կմ հատվածում, ձախակողմյան անտառապատ սարալանջերում, մայրուղուց մոտ 5 կմ արեւելք գտնվում է պատմական Քաշունիք գավառի Ճապկուտ գյուղը, որը 12 դահեկան հարկաչափով է նշվում Ստ. Օրբելյանի գրքում։ Սա նշանակում է, որ ճապկուտը եղել է շեն եւ մեծ գյուղ։ Ազատագրվել է 1993 թ. աշնանը։ Ինչպես շատ պատմական բնակավայրեր, Ճապկուտն ունեցել է եկեղեցի, որը կիսաքանդ վիճակում դեռեւս կանգուն է։ Առաջին անգամ Ճապկուտում եղա 2015 թ. նոյեմբերին՝ Արցախի հանրային հեռուստատեսության «Մեր հայրենիքը» հաղորդաշարի հեղինակ, այժմ ԱՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի եւ զբոսաշրջության նախարար, մինչ այդ՝ ԱՀ ԱԺ պատգամավոր (Քաշաթաղի տարածքից) Լեռնիկ Հովհաննիսյանի եւ օպերատոր Բենիամին Ղարախանյանի հետ։ Ճապկուտը հայաթափումից հետո թուրքերի կողմից կոչվել է Վերին Ջիբիքլի։
Գյուղի՝ միանավ թաղակապ եկեղեցին կառուցված է կրաշաղախով եւ անմշակ քարով. գտնվում է գյուղի կենտրոնում (ծովի մակերեւույթից մոտ 1400 մ բարձրության վրա)՝ Սեթանց գետակի՝ տարածքի աղբյուրներից առաջացող վտակի ափից վեր։ 17—րդ դարի սրբավայրն ունի 13,7x8,20 մ արտաքին չափսեր։ Միակ մուտքը, որն ունի մոտ 80 սմ բարձրություն եւ 50 սմ լայնություն, հարավային կողմից է, բարավորը շատ գեղեցիկ զարդախաչերով տապանաքար է (155x73x40 սմ)։ Ներսի կողմից դարձյալ տապանաքար է ագուցված պատերի մեջ։ Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի տեղեկության՝ ինքը տապանաքարի վրա ընթերցել է Թ(ՎԻՆ) ՌՂ(1641թ.)։ Հավանաբար, եկեղեցու կառուցման տարեթիվն է։ Իսկ եթե խաչքարի տարեթիվն է, միեւնույն է՝ եկեղեցու ոճական առանձնահատկությունը թույլ է տալիս ասել, որ այն կառուցվել է 17—րդ դարում։ Միայն այսօրվա Քաշաթաղի շրջանում պահպանվել է մոտ 2 տասնյակ նման սրբավայր՝ կանգուն կամ կիսավեր։ Շատերի վրա կան արձանագրություններ, եւ գրեթե բոլորն էլ կառուցվել են 17—րդ դարում։
Սուրբ խորանի ձախ կողմում, կիսաքանդ վիճակում, պահպանվել է մկրտության ավազանը, բայց չկա ավանդատուն։ Միակ ավանդատունը հարավային կողմում է, որի մուտքի բարավորին խաչեր կան քանդակված, սակայն մի մասը կոտրված է։ Պատուհանի վերին մասում մի գեղեցիկ խաչքար է ագուցված, իսկ դեղնավուն մեկ այլ խաչքարի կտոր էլ՝ պատուհանի պատի մեջ։ Սուրբ խորանը (արեւելյան պատը) եւ արեւմտյան պատն ամբողջությամբ ավերված են։ Սուրբ խորանի աջակողմյան մասում եւս մեկ խաչքար կա՝ որպես անկյունաքար, վերեւում՝ մեկ խոռոչ։ Խաչքարերն ունեն 15—16—րդ դարերի ոճական առանձնահատկություն։ Սա խոսում է այն մասին, որ տարածքում ավելի վաղ շրջանում հանգստարան է եղել, եւ եկեղեցու շինարարները շիրմաքարերն օգտագործել են որպես բարավոր ու անկյունաքար։ Տապանաքարեր են նաեւ մուտքի հենարանները։ Դրսի կարմրավուն հենաքարի վրա հավերժության նշան է քանդակված։ Դրա դիմացի հենաքարին 2 խաչեր են, իսկ ներս ընկածը մարդու քանդակով տապանաքար է։ Դրսի բարավորն արվեստի գործ է. ունի 3 շատ գեղեցիկ քանդակված խաչեր, որոնցից կենտրոնականի ներքին մասում թռչնի գլուխ է քանդակված։ Բացի մեծ խաչերից, կարմրավուն քարին կան եւս 7 փոքր խաչեր։
Եկեղեցին հարավային պատի վրա ունի 2 փոքր պատուհան, որոնցից ձախակողմյանի բարավորն ու պատերը նույնպես խաչքարեր են։ Հյուսիսային պատը ցածր է, թաղի որոշ հատված քանդվել է։ Գերության տարիներին քրդաթրքերը շինությունն օգտագործել են, հավանաբար, որպես մարագ, եւ այդ է պատճառը, որ պահպանվել է։ Գյուղում խորհրդային տարիներին թուրքերի կողմից կառուցված տների պատերի մեջ կան հայոց շիրմաքարերի եւ եկեղեցու պատերից հանված զարդանախշ քարաբեկորներ։ Այստեղ անասնապահությամբ զբաղվող մեր հայրենակիցները նոր են եկել եւ դեռ չգիտեին, որ հնադարյան այդ կառույցը հայկական եկեղեցի է։ Իմանալով այդ՝ զարմացան եւ խոստացան մոտակա ժամանակներում մաքրել կառույցը, հնարավորինս կարգավորել տարածքը։ Ասացին՝ մոտակա անտառում նաեւ հին գերեզմանատուն կա՝ խաչաքանդակ շիրմաքարերով։ Ժամանակի սղության պատճառով չհասցրեցինք այնտեղ լինել՝ այցը թողնելով մոտակա ժամանակներին։
Զոհրաբ ԸՌՔՈՅԱՆ

26-12-2019





01-08-2020
682 դեպքով հրդեհների թիվը նվազել է
Սակայն հրդեհավտանգ իրավիճակը կպահպանվի նաեւ օգոստոսին եւ սեպտեմբերին



01-08-2020
Ադրբեջանի էթնիկ քարտեզը
Հայկական տարրը տեւապես եղել է Կովկասի մշակութային շարժիչ ...


01-08-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 291 նոր դեպք․ ապաքինվել է 560, մահացել 11 քաղաքացի
Հայաստանում օգոստոսի 1-ի դրությամբ` հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


01-08-2020
Հուշապատում
Բինգյոլը... Սեւանի ափին

Սեւանա կղզին Իսահակյանի ամենասիրելի վայրերից ...


01-08-2020
«Ամենատխուր մարդը» կամ անազատության ազատությունը
Վերարժեւորելով Պերճ Զեյթունցյանին եւ նրա ինքնատիպ գործերից մեկը՝ ...


01-08-2020
Հայաստանի «Ինտերկապը» 30 տարեկան է
ՀԽՍՀ ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի պետական կոմիտեի նախագահ Ռուբեն ...


01-08-2020
Կալիսիրի ակումբը՝ Շվեդիայի գավաթակիր
Շվեդիայի ֆուտբոլային գավաթը 8-րդ անգամ նվաճեց «Գյոթեբորգը»։ Ակումբակիցների հետ ...



01-08-2020
Հայաստանում մեկնարկում է հիմնարար բարեփոխումների գործընթաց
68-97 տոկոսով կբարձրացվեն ոստիկանության ...

01-08-2020
ՀԱԷԿ-ում ՊՆՎ-ն ըստ ժամանակացույցի է եւ առանց խոչընդոտների
Հայաստանն ատոմակայանի շահագործման եզակի ...

01-08-2020
Պատմության հետագծով
–1921 թ. օգոստոսի 1-ին ծնվել է Լիլի Չուգասզյանը՝ ...

01-08-2020
Ինֆանտինոն արդեն մեղադրյալ է
Համաշխարհային ֆուտբոլը հերթական ապտակը ստացավ. ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +20... +22
ցերեկը +36... +38

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO