Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

15.08.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ինչպե՞ս էին ադրբեջանցիները հրկիզում հայկական եկեղեցին, այրում սրբապատկերները

Բաքվում հայերի ջարդերը կազմակերպվել են պետական բարձր մակարդակով

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Հայ բնակչության հանդեպ բռնարարքների գործադրման նոր սկիզբը 1989 թ. հուլիս-օգոստոսից էր։ Դրությունը տագնապալից էր հատկապես Բաքվում, որի 1.794.900 բնակիչներից հայեր էին ավելի քան 200.000-ը։
«Բաքու քաղաքի հատուկ շրջանի պարետ, գեներալ-լեյտենանտ Մ. Կոլեսնիկովի 1989 թ. ապրիլի 16-ի տարածած հաղորդագրությունում մասնավորապես ասվում է. «...վերջին ժամանակներս քաղաքի որոշ շրջաններում երեւան են եկել առանձին սադրիչներ, որոնք փորձում են բորբոքել կրքերը, երկպառակություններ սերմանել մարդկանց միջեւ եւ միտինգների ու ցույցերի կոչ են անում։ Նման պայմաններում քաղաքում սովորական դարձան հայ բնակիչներին հալածելու, ծեծելու եւ խոշտանգելու դեպքերը։ Փողոց դուրս գալը դառնում էր անհնար»,–մեջբերում է պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Գեւորգ Ստեփանյանը։
Հայահալած քաղաքականությունը Բաքվում, ըստ նրա, լայն ծավալ ստացավ, երբ 1989 թ. նոյեմբերին քաղաքում հանվեց պարետային ժամը, ինչի հետեւանքով ադրբեջանական խուժանը դեկտեմբերի 25—ին վայրագորեն հարձակվեց Ադրբեջանի հայոց թեմի առաջնորդանիստ Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու վրա. «Չկարողանալով ջարդել դուռը՝ հրոսակախումբը եկեղեցի մտավ զանգակատնից, ավտոկռունկների եւ ռազմական այլ տեխնիկայի օգնությամբ, քաղաքի իրավապահների ներկայությամբ։ Գազազած ամբոխը հրկիզեց եկեղեցին, որի հետեւանքով այրվեցին եկեղեցական արժեքավոր գրքեր, սրբապատկերներ եւ կրոնական ամբողջ գույքը։ Ականատեսը վկայում է. «Սարսափելի, անմոռանալի պատկեր։ Հաղթական մռնչոց էր բարձրացել՝ վերեւից թռչում էր այն ամենը, ինչ հնարավոր էր նետել՝ եկեղեցական գրքերը եւ նկարները, խաչերը, սրբապատկերները, ներսից կայծկլտում էին խարույկի բոցերը՝ փորձում էին հրդեհել եկեղեցին»։
Պղծվում եւ ավերվում են նաեւ եկեղեցու բակում թաղված մեծանուն հայագետ, Շամախու հայոց թեմի 1914—1915 թթ. առաջնորդ Կարապետ եպս. Տեր—Մկրտչյանի եւ ազգային—ազատագրական շարժման գործիչ, հայդուկային շարժման առաջին կազմակերպիչներից Բագրատ վրդ. Թավաքալյանի շիրիմները։ Տեղի ունեցած բարբարոսության առիթով Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանը դիմում է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր կրոնական գործերի խորհրդի նախագահ Յու. Խրիստորադնովին, որում, Ստեփանյանի հիշատակմամբ, ասվում էր. «Իմ պարտքն եմ համարում Ձեզ հայտնել, որ վերջին ժամանակներս հաճախակի են դարձել հայկական պատմական հուշարձանների ավերումներն ու պղծումներն Ադրբեջանական ԽՍՀ—ում։ Սրտի ցավով հայտնում եմ, որ անցյալ տարվա դեկտեմբերի 25—ին ադրբեջանական ազգության ծայրահեղականները հրկիզել են Բաքու քաղաքի հայկական եկեղեցին, ինչի հետեւանքով ոչնչացվել են եկեղեցական արժեքավոր գրքերը, սրբապատկերները, ամբողջ կրոնական գույքը։ Հայ եկեղեցու եւ հավատացյալների անունից բողոքում ենք այդ սրբապղծության դեմ եւ խնդրում համապատասխան մարմիններից պահանջել ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ, որպեսզի մեղավորները պատասխանատվության ենթարկվեն»։
Պատմաբանի խոսքով՝ այդ վայրագությանը հաջորդեցին Բաքվի հայերի դեմ 1990 թ. հունվարի 13—19—ը կազմակերպված ջարդերը, որոնք իրենց մեթոդներով հիշեցնում էին 1905—1906 եւ 1918—1920 թթ. կոտորածները. «Սումգայիթում հայերի պետականորեն կազմակերպված սպանդը որպես ցեղասպանություն չդատապարտելու հետեւանքով ադրբեջանական իշխանությունները, իրենց անպատժելիությանը վստահ, 1990 թ. հունվարին իրականացրին նաեւ Բաքվի հայերի ցեղասպանությունը»։ Պատմաբանի խոսքով՝ պետական մակարդակով կազմակերպված հայկական կոտորածները սկսվեցին հունվարի 13—ին՝ Բաքվում յոթանասուն հազարանոց միտինգում Ադրբեջանի կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Աբդուլրախման Վեզիրովի հակահայ ելույթից հետո, երբ վերջինս հանդիպեց «Ժողովրդական ճակատի» ներկայացուցիչների հետ եւ հայտնեց իր համերաշխությունը հայերի ջարդերի եւ բռնագաղթի ծրագրերի իրականացման գործում. «Միտինգից անմիջապես հետո գազազած ամբոխը, զինված ամենաարդիական զենքերով ու ավանդական յաթաղաններով, խմբերի բաժանվեց եւ բարբարոսության ու վայրագության գծով իրենց նախահայր թուրքերի օրինակով սկսեց գրոհել հայերի բնակարանները։ Ինչպես 1918 թ. սեպտեմբերյան կոտորածների ժամանակ, այնպես էլ 1990 թ., ըստ թաղամասերի ճշտվել էին հայերի բնակության հասցեները»։
Անգլիացի լրագրող Թոմաս դե Վաալի հետ հարցազրույցում «Ժողովրդական ճակատից» հեռացած Ալիզադեն վկայել է. «...ջարդերից մի քանի օր առաջ Ռաշիդ Բեհբութովի փողոցում գտնվող «Ժողովրդական ճակատի» կենտրոնական շենքի մոտ կախված էին հայերի ցուցակները՝ հասցեներով»։ Պատմաբանն ասում է, որ հայերի կոտորածները նախապատրաստված էին, փաստում է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի երրորդ նստաշրջանում՝ 1990 թ. փետրվարի 19—ին երկու պալատների համատեղ նիստում ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարար Վ. Բակատինի ելույթը, որտեղ նշվում է. «Դրանք հանկարծակի բռնկվեցին եւ շատ լավ էին կազմակերպված։ Դա եղավ միտինգից հետո։ Ըստ նախապես բաժանված հասցեների՝ մինչեւ 5 հազար մարդուց բաղկացած ամբոխը գնաց թալանելու եւ սպանելու հայ բնակչությանը»։
«Ադրբեջանական իշխանությունները ոչ միայն անտարբեր չէին, այլեւ հրահրում եւ ընթացք էին տալիս հայերի կոտորածներին։ Ջարդերի ժամանակ միլիցիան համագործակցում էր «ժողովրդական ճակատի» հետ։ Այսպիսով՝ փաստերը հավաստում են, որ Բաքվում հայերի ջարդերը կազմակերպվել են պետական բարձր մակարդակով։ Հայերի ցեղասպանության քաղաքականությունն Ադրբեջանի իշխանությունները որդեգրել էին Թուրքիայից եւ մուսավաթական Ադրբեջանից»,–շեշտում է Գ. Ստեփանյանը։
Շարունակելի

08-02-2020





01-08-2020
682 դեպքով հրդեհների թիվը նվազել է
Սակայն հրդեհավտանգ իրավիճակը կպահպանվի նաեւ օգոստոսին եւ սեպտեմբերին



01-08-2020
Ադրբեջանի էթնիկ քարտեզը
Հայկական տարրը տեւապես եղել է Կովկասի մշակութային շարժիչ ...


01-08-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 291 նոր դեպք․ ապաքինվել է 560, մահացել 11 քաղաքացի
Հայաստանում օգոստոսի 1-ի դրությամբ` հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


01-08-2020
Հուշապատում
Բինգյոլը... Սեւանի ափին

Սեւանա կղզին Իսահակյանի ամենասիրելի վայրերից ...


01-08-2020
«Ամենատխուր մարդը» կամ անազատության ազատությունը
Վերարժեւորելով Պերճ Զեյթունցյանին եւ նրա ինքնատիպ գործերից մեկը՝ ...


01-08-2020
Հայաստանի «Ինտերկապը» 30 տարեկան է
ՀԽՍՀ ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի պետական կոմիտեի նախագահ Ռուբեն ...


01-08-2020
Կալիսիրի ակումբը՝ Շվեդիայի գավաթակիր
Շվեդիայի ֆուտբոլային գավաթը 8-րդ անգամ նվաճեց «Գյոթեբորգը»։ Ակումբակիցների հետ ...



01-08-2020
Հայաստանում մեկնարկում է հիմնարար բարեփոխումների գործընթաց
68-97 տոկոսով կբարձրացվեն ոստիկանության ...

01-08-2020
ՀԱԷԿ-ում ՊՆՎ-ն ըստ ժամանակացույցի է եւ առանց խոչընդոտների
Հայաստանն ատոմակայանի շահագործման եզակի ...

01-08-2020
Պատմության հետագծով
–1921 թ. օգոստոսի 1-ին ծնվել է Լիլի Չուգասզյանը՝ ...

01-08-2020
Ինֆանտինոն արդեն մեղադրյալ է
Համաշխարհային ֆուտբոլը հերթական ապտակը ստացավ. ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +20... +22
ցերեկը +36... +38

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO