Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

27.09.2020
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ


Ինչպե՞ս էին ադրբեջանցիները հրկիզում հայկական եկեղեցին, այրում սրբապատկերները

Բաքվում հայերի ջարդերը կազմակերպվել են պետական բարձր մակարդակով

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Հայ բնակչության հանդեպ բռնարարքների գործադրման նոր սկիզբը 1989 թ. հուլիս-օգոստոսից էր։ Դրությունը տագնապալից էր հատկապես Բաքվում, որի 1.794.900 բնակիչներից հայեր էին ավելի քան 200.000-ը։
«Բաքու քաղաքի հատուկ շրջանի պարետ, գեներալ-լեյտենանտ Մ. Կոլեսնիկովի 1989 թ. ապրիլի 16-ի տարածած հաղորդագրությունում մասնավորապես ասվում է. «...վերջին ժամանակներս քաղաքի որոշ շրջաններում երեւան են եկել առանձին սադրիչներ, որոնք փորձում են բորբոքել կրքերը, երկպառակություններ սերմանել մարդկանց միջեւ եւ միտինգների ու ցույցերի կոչ են անում։ Նման պայմաններում քաղաքում սովորական դարձան հայ բնակիչներին հալածելու, ծեծելու եւ խոշտանգելու դեպքերը։ Փողոց դուրս գալը դառնում էր անհնար»,–մեջբերում է պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Գեւորգ Ստեփանյանը։
Հայահալած քաղաքականությունը Բաքվում, ըստ նրա, լայն ծավալ ստացավ, երբ 1989 թ. նոյեմբերին քաղաքում հանվեց պարետային ժամը, ինչի հետեւանքով ադրբեջանական խուժանը դեկտեմբերի 25—ին վայրագորեն հարձակվեց Ադրբեջանի հայոց թեմի առաջնորդանիստ Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու վրա. «Չկարողանալով ջարդել դուռը՝ հրոսակախումբը եկեղեցի մտավ զանգակատնից, ավտոկռունկների եւ ռազմական այլ տեխնիկայի օգնությամբ, քաղաքի իրավապահների ներկայությամբ։ Գազազած ամբոխը հրկիզեց եկեղեցին, որի հետեւանքով այրվեցին եկեղեցական արժեքավոր գրքեր, սրբապատկերներ եւ կրոնական ամբողջ գույքը։ Ականատեսը վկայում է. «Սարսափելի, անմոռանալի պատկեր։ Հաղթական մռնչոց էր բարձրացել՝ վերեւից թռչում էր այն ամենը, ինչ հնարավոր էր նետել՝ եկեղեցական գրքերը եւ նկարները, խաչերը, սրբապատկերները, ներսից կայծկլտում էին խարույկի բոցերը՝ փորձում էին հրդեհել եկեղեցին»։
Պղծվում եւ ավերվում են նաեւ եկեղեցու բակում թաղված մեծանուն հայագետ, Շամախու հայոց թեմի 1914—1915 թթ. առաջնորդ Կարապետ եպս. Տեր—Մկրտչյանի եւ ազգային—ազատագրական շարժման գործիչ, հայդուկային շարժման առաջին կազմակերպիչներից Բագրատ վրդ. Թավաքալյանի շիրիմները։ Տեղի ունեցած բարբարոսության առիթով Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանը դիմում է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր կրոնական գործերի խորհրդի նախագահ Յու. Խրիստորադնովին, որում, Ստեփանյանի հիշատակմամբ, ասվում էր. «Իմ պարտքն եմ համարում Ձեզ հայտնել, որ վերջին ժամանակներս հաճախակի են դարձել հայկական պատմական հուշարձանների ավերումներն ու պղծումներն Ադրբեջանական ԽՍՀ—ում։ Սրտի ցավով հայտնում եմ, որ անցյալ տարվա դեկտեմբերի 25—ին ադրբեջանական ազգության ծայրահեղականները հրկիզել են Բաքու քաղաքի հայկական եկեղեցին, ինչի հետեւանքով ոչնչացվել են եկեղեցական արժեքավոր գրքերը, սրբապատկերները, ամբողջ կրոնական գույքը։ Հայ եկեղեցու եւ հավատացյալների անունից բողոքում ենք այդ սրբապղծության դեմ եւ խնդրում համապատասխան մարմիններից պահանջել ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ, որպեսզի մեղավորները պատասխանատվության ենթարկվեն»։
Պատմաբանի խոսքով՝ այդ վայրագությանը հաջորդեցին Բաքվի հայերի դեմ 1990 թ. հունվարի 13—19—ը կազմակերպված ջարդերը, որոնք իրենց մեթոդներով հիշեցնում էին 1905—1906 եւ 1918—1920 թթ. կոտորածները. «Սումգայիթում հայերի պետականորեն կազմակերպված սպանդը որպես ցեղասպանություն չդատապարտելու հետեւանքով ադրբեջանական իշխանությունները, իրենց անպատժելիությանը վստահ, 1990 թ. հունվարին իրականացրին նաեւ Բաքվի հայերի ցեղասպանությունը»։ Պատմաբանի խոսքով՝ պետական մակարդակով կազմակերպված հայկական կոտորածները սկսվեցին հունվարի 13—ին՝ Բաքվում յոթանասուն հազարանոց միտինգում Ադրբեջանի կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղար Աբդուլրախման Վեզիրովի հակահայ ելույթից հետո, երբ վերջինս հանդիպեց «Ժողովրդական ճակատի» ներկայացուցիչների հետ եւ հայտնեց իր համերաշխությունը հայերի ջարդերի եւ բռնագաղթի ծրագրերի իրականացման գործում. «Միտինգից անմիջապես հետո գազազած ամբոխը, զինված ամենաարդիական զենքերով ու ավանդական յաթաղաններով, խմբերի բաժանվեց եւ բարբարոսության ու վայրագության գծով իրենց նախահայր թուրքերի օրինակով սկսեց գրոհել հայերի բնակարանները։ Ինչպես 1918 թ. սեպտեմբերյան կոտորածների ժամանակ, այնպես էլ 1990 թ., ըստ թաղամասերի ճշտվել էին հայերի բնակության հասցեները»։
Անգլիացի լրագրող Թոմաս դե Վաալի հետ հարցազրույցում «Ժողովրդական ճակատից» հեռացած Ալիզադեն վկայել է. «...ջարդերից մի քանի օր առաջ Ռաշիդ Բեհբութովի փողոցում գտնվող «Ժողովրդական ճակատի» կենտրոնական շենքի մոտ կախված էին հայերի ցուցակները՝ հասցեներով»։ Պատմաբանն ասում է, որ հայերի կոտորածները նախապատրաստված էին, փաստում է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի երրորդ նստաշրջանում՝ 1990 թ. փետրվարի 19—ին երկու պալատների համատեղ նիստում ԽՍՀՄ ներքին գործերի նախարար Վ. Բակատինի ելույթը, որտեղ նշվում է. «Դրանք հանկարծակի բռնկվեցին եւ շատ լավ էին կազմակերպված։ Դա եղավ միտինգից հետո։ Ըստ նախապես բաժանված հասցեների՝ մինչեւ 5 հազար մարդուց բաղկացած ամբոխը գնաց թալանելու եւ սպանելու հայ բնակչությանը»։
«Ադրբեջանական իշխանությունները ոչ միայն անտարբեր չէին, այլեւ հրահրում եւ ընթացք էին տալիս հայերի կոտորածներին։ Ջարդերի ժամանակ միլիցիան համագործակցում էր «ժողովրդական ճակատի» հետ։ Այսպիսով՝ փաստերը հավաստում են, որ Բաքվում հայերի ջարդերը կազմակերպվել են պետական բարձր մակարդակով։ Հայերի ցեղասպանության քաղաքականությունն Ադրբեջանի իշխանությունները որդեգրել էին Թուրքիայից եւ մուսավաթական Ադրբեջանից»,–շեշտում է Գ. Ստեփանյանը։
Շարունակելի

08-02-2020





26-09-2020
Կտրուկ քայլ՝ տեղական արտադրությունը պաշտպանելու համար
Արգելվում է Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակության սեւ եւ գունավոր ...


26-09-2020
Ճնշում է գործադրվում Կիպրոսի վրա
ԱՄՆ-ը պնդում է այլեւս չարգելափակել Բելառուսի նկատմամբ ԵՄ-ի պատժամիջոցների ...


26-09-2020
Իդլիբը՝ Մոսկվայի ու Անկարայի միջեւ
Ստատուս-քվոն պահպանվում է

Մոսկվան ու Անկարան որոշում են ...


26-09-2020
Էներգախնայողությունը` էներգիայի նոր աղբյուր
Ինչ ներուժ ունի Հայաստանը եւ ինչ քայլեր է ձեռնարկում ...


26-09-2020
Նա՝ մեր անլռելի զանգակատունը
Սերմ էր, որ ընկնելու էր հողի մեջ, որպեսզի հողը ...


26-09-2020
Հումանիտար ականազերծման կենտրոն՝ Արցախում
Հիմնադիրներն արցախյան պատերազմի մարտական սպաներն են

Երկրորդ ամիսն ...


26-09-2020
Ինչպես ենք մենք վայելում Աստծուն
Որպեսզի ընդունենք Աստծուն, մենք պարտավոր ենք դեմքով շրջվել դեպի ...



26-09-2020
«Հայաստանի հետ պետք չէ խոսել ուժի եւ սպառնալիքի լեզվով»
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կառավարությունում ...

26-09-2020
Դավիթ Տոնոյանը ՌԴ-ում ներկա է «Կովկաս-2020» զորավարժության հիմնական փուլին
ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանն ...

26-09-2020
ՀՀ նախագահը շնորհավորել է «Ավրորա» մրցանակաբաշխության 5-ամյակը
Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Արմեն Սարգսյանը ...

26-09-2020
Արոնյանը ձգտում է եզրափակիչ
Լեւոն Արոնյանը երկրորդ հաղթանակը տանելով ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +16... +19
ցերեկը +24... +26

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO