Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

10.04.2020
ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ


Հոսող ջրերը պետք է ամբարվեն

Ջրային ռեսուրսի գինը բարձրանում է

Գարնան գյուղատնտեսական աշխատանքների մեկնարկին զուգահեռ ակտիվացել են մասնագետների քննարկումները ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման եւ ոռոգման խնդիրների շուրջ։ Ջրի խնդիրները նաեւ Երկիր մոլորակի ուշադրության կենտրոնում են։ Մարտի 22-ը ՄԱԿ-ը հռչակել է ջրի համաշխարհային օր։ Այս տարի օրվա կարգախոսն էր «Ջուրը եւ կլիմայի փոփոխություները»։ Չնայած այն իրողությանը, որ Հայաստանի տարածքում ձեւավորվում են բավարար ջրային ռեսուրսներ, յուրաքանչյուր գյուղատնտեսական սեզոնի ընթացքում որոշ համայնքներից պարբերաբար ահազանգեր են լինում ոռոգման ջրի սակավության դեպքերի մասին։ Սա այն դեպքում, երբ ամեն տարի այդ նպատակով Սեւանա լճից բաց է թողնվում 170 մլն խմ ջուր։ 2019 թ. կառավարությանը հաջողվեց այդ ծավալը նվազեցնել՝ նախատեսվածից ավելի քիչ ջրաքանակ բաց թողնելով լճից։ Այն հնարավոր եղավ ոռոգման ընթացքի վերահսկողության ուժեղացման եւ ջրի օգտագործման արդյունավետության բարձրացման շնորհիվ։ Նախորդ տարվա այս դրական օրինակը փաստում է մեր ջրային ռեսուրսների ոչ արդյունավետ օգտագործման մասին, եւ որ այս ուղղությամբ նպատակային աշխատանք տանելու դեպքում հնարավոր է ոչ միայն նվազեցնել Սեւանից ջրառը, այլեւ ընդհանրապես այն բացառել։
Հանրապետության ջրային պահանջարկը բավարարելու համար մեր երկրում ձեւավորվում են մի քանի անգամ ավելի ջրային ռեսուրսներ։ Հայաստանի մակերեւութային հոսքի վերականգնվող պաշարները տարեկան 7.2 մլրդ խմ են, որից օգտագործվում է մոտ 2.3 մլրդ–ն։ Այսինքն՝ ջրային ռեսուրսների մոտ 65 տոկոսը հոսում է երկրի տարածքներից դուրս։ Արարատյան դաշտի խորքային ջրերից օգտագործվում է մոտ 1.4 մլրդ խմ–ն, որից միայն ձկնաբուծարանների համար՝ մոտ 650 մլն խմ–ն։ Ձկնաբուծության համար օգտագործվող ջրերի մեծ մասը նույնպես առանց երկրորդային օգտագործման հոսում է երկրի տարածքներից դուրս։
Ամփոփելով տվյալները՝ ստացվում է, որ Հայաստանի տարածքից տարեկան դուրս է հոսում 5—6 մլրդ խմ ջուր, սա այն դեպքում, երբ ողջ աշխարհում ջրային ռեսուրսները մեծ պահանջարկ ունեն, իսկ մեր տարածաշրջանի հարավի երկրներում նավթի կողքին ջրերը եւս դասվում են թանկ ռեսուրսների շարքին։ Առողջ տրամաբանությունը հուշում է, որ ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համար համակարգված քաղաքականության եւ ծրագրերի իրականացումն այլընտրանք չունի, առավել եւս, որ կլիմայական փոփոխությունների հետեւանքով մեր մոտ կանխատեսվում է տեղումների քանակի նվազում, իսկ տարածաշրջանում՝ ջրի պահանջարկի ավելացում։
Ջրային ռեսուրսների կառավարման լիազոր մարմինը՝ շրջակա միջավայրի նախարարությունը, գյուղատնտեսության ոլորտի պատասխանատու էկոնոմիկայի նախարարության հետ համատեղ մշակել է իրավական եւ այլ մեխանիզմներ՝ Արարատյան դաշտի խորքային ջրերի արդյունավետ օգտագործման հարցը լուծելու համար։
Արտոնությունների մեխանիզմներով ձկնաբուծական տնտեսություններին առաջարկվել է խորքային ջրերի երկրորդային օգտագործման մեխանիզմներ ներդնել։ Դրա շնորհիվ խորքային հորերից վերցվող ջուրը շատ ձկնաբուծարաններում ներքին շրջանառությամբ օգտագործվում է երկրորդ, նույնիսկ երրորդ անգամ։ Խրախուսվում է թթվածնով ջրի հարստացման համակարգերի ներդնումը, որը թույլ է տալիս նույն քանակության ձուկ աճեցնել անհամեմատ ավելի քիչ ջրաքանակ օգտագործելով։ Տնտեսավարողների միջոցներով կամ միջազգային ծրագրերի շրջանակներում Արարատյան դաշտում տեղադրվել են պոմպեր, որոնք ձկնաբուծարանների օգտագործած ջրերը մղում են բարձր հարթություններ եւ ոռոգման նպատակներվ օգտագործվում հարակից համայնքների գյուղատնտեսական նպատակների համար։ Նախարարությունն ամեն տարի միջոցներ է ձեռնարկում, որպեսզի Արարատի եւ Արմավիրի մարզերում խորքային ջրեր մատակարարող ընկերությունները ոռոգման շրջանի ավարտից հետո փականային ռեժիմի բերեն խորքային հորերը, ինչի արդյունքում կանխվել է 4—5 ամիսներին բարձր որակի ջրի աննպատակ հոսքը հանրապետության սահմաններից դուրս։
Այսօր առաջնային լուծման կարիք է զգում մակերեւութային ջրերի օգտագործման արդյունավետության բարձրացման խնդիրը։ Հանրապետությունում ձեւավորվող ջրային պաշարները ոչ միայն ամբարելու անհրաժշետություն են զգում, այլեւ առաջնային բարելավման կարիք ունի հանրապետությունում դեռ խորհրդային տարիներից կառուցված եւ գործող ոռոգման համակարգը։ Պաշտոնական տվյալներով՝ ջրառից մինչեւ սպառողին հասնելը ոռոգման համակարգերում ջրի կորուստները մոտ 25 տոկոս են։ Այստեղ խոսքը հարյուր միլիոնավոր խորանարդ մետր ջրի անարդյունավետ վատնման մասին է։
Հանրապետության տարածքում ձեւավորվող մակերեւութային ջրային ռեսուրսների նպատակային օգտագործման համար մեծ եւ փոքր ջրամբարների կառուցումն այլընտրանք չունի։ Այս ուղղությամբ ուսումնասիրություններ եւ աշխատանքներ մշտապես արվում են, սակայն դրանք դանդաղ են ընթանում, քանի որ ջրամբարաշինությունը զգալի միջոցների ներգրավում է պահանջում, որը դեռ չկա։ Հայաստանում առկա ջրամբարներում լավագույն դեպքում տարեկան ամբարվում է 1.4 մլրդ խմ ջուր։ Ներկայում հանրապետությունում իրականացվում են երկու ջրամբարի կառուցման աշխատանքներ՝ Վեդու եւ Կապսի։ Առաջինի դեպքում նախատեսվում է Արարատի մարզում ամբարել մոտ 30 մլն խմ ջուր, երկրորդի դեպքում՝ Շիրակում, 25 մլն խմ։
Ոլորտի մասնագետները տեւական ժամանակ է առաջ են քաշում փոքր եւ միջին ջրամբարների կառուցման անհրաժեշտության հարցը։ Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարության ջրային կոմիտեն մշակել է ավելի քան 30 փոքր ու միջին ջրամբարների կառուցման ծրագիր, որն անցել է մի քանի քննարկում, սակայն միջոցներ չլինելու պատճառով ծրագրի նախնական նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի կազմման աշխատանքներ դեռ չեն իրականացվել։
Կառավարությունն այն ընդունելի է համարել, բայց ծրագրի տեխնիկական հնարավորությունները եւ տնտեսական հիմնավորումները գնահատելու համար լրացուցիչ դաշտային աշխատանքներ են իրականացվելու։ Նախատեսվում են նաեւ մասնագիտական քննարկումներ։ Նկատենք, որ Թուրքիան ջրամբարաշինության հարցը վաղուց է լուծել՝ սահմանափակելով ջրերի հոսքը հարեւան երկրներ, նաեւ կրճատելով իր տարածքով Արաքս հոսող ջրերի ծավալները։
Պետական ռեսուրսների սղությունը չի կարող խոչընդոտ դառնալ այս կարեւոր հարցի լուծման համար։ Փորձը ցույց է տալիս, որ անհրաժեշտության եւ համապատասխան որոշման դեպքում պետությանը միշտ հաջողվել է միջոցներ ներգրավել ներքին ռեսուրսներից եւ դոնոր կազմակերպություններից։ Նկատենք, որ Կապսի ջրամբարը ներկայում կառուցվում է գերմանական KfW բանկի համաֆինանսավորմամբ։ Խնդրի լուծման համար հնարավոր է նաեւ մասնավոր կապիտալի ներգրավում, քանի որ տարեցտարի ջրային ռեսուրսի արժեքն ավելանում է, եւ այն կարող է հետաքրքրել նաեւ վերջիններիս։
Արմեն ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

24-03-2020





09-04-2020
Հնարավոր է նվազագույն կորուստներով չեզոքացնել վնասները
Այդ նպատակով ի՞նչ լուծումներ են առաջարկում հայ տուրօպերատորները



09-04-2020
«Այդ նյութերն իմ հայ ժողովրդից եմ վերցրել եւ նրան էլ վերադարձնում եմ»
Սերունդներին են փոխանցվել հայրենազրկված եւ ունեզրկված հայ գաղթականների ...


09-04-2020
Հոգեւոր անկյուն
Եթե չկա հստակ նպատակամղվածություն առ աղոթքը, ապա մարդը թողնվում ...


09-04-2020
Նոր իրական հնարավորություններ
Գիտություն-տնտեսություն շղթայի ձեւավորման համար

Սովորաբար դժվարին իրավիճակները հաղթահարվում ...


09-04-2020
Մեր այս օրերը կարող ենք դարձնել տանելի, նույնիսկ հետաքրքիր
Տանը մնալով՝ ինչ-որ մարտավարական հնարքներ բանեցնելու միջոցով

Կորոնավիրուսի ...


09-04-2020
Հայաստանն ավելացրել է կոնյակի արտահանման ծավալները
2019 թ. 10 ամսվա արտահանումը գերազանցել է 2018 ...


09-04-2020
Բանականության սահմանից այն կողմ
ՍԻԱՄԱՆԹՈ (Ատոմ Հովհաննեսի Յարճանյան). բանաստեղծ, գրող, լրագրող, քաղաքական գործիչ ...



09-04-2020
Վերանորոգվում է Մելիքատունը
Աղավնո-Արքունագետ գետի ափին է հայոց պատմական ...

09-04-2020
Նա ապրում էր իր զարմանալի խոհերով…
Մեծանուն հայագետ Ղեւոնդ Ալիշանի ...

09-04-2020
Լիբիայի ԱՀԿ-ի պարտությունը հարված կլինի նաեւ Թուրքիայի հեղինակությանը
Ազգային բանակը ռազմական ակնհայտ ...

09-04-2020
Ռոնալդինյոյի խափանման միջոցը փոխել են
Կորոնավիրուսի պատճառով ստեղծված իրավիճակում ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +2... +4
ցերեկը +11... +13

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO