Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

10.08.2020
ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ


Հին աշխարհը չեմ տեսել... բայց թողել է նա մի հետք

«Հնագիտությունը շատ խնամքով, ձեռքով հողը հեռացնելու միջոցով աշխարհը ճանաչելու գիտություն է»

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն Պավել Ավետիսյանի հետ «ՀՀ»-ն զրուցում է մեր երկրի տարածքում գտնվող հնագիտական հուշարձանների մասին։ Որքանո՞վ են դրանք հայտնաբերված եւ ուսումնասիրված, ի՞նչ են ասում մեր պատմության ու այս հողի վրա ապրող մարդու մասին։
–Պարոն Ավետիսյան, Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ինչքա՞ն հնավայրեր կան, եւ դրանց ո՞ր մասն է հետազոտված։
–ՀՀ տարածքում 24-25 հազար պատմամշակութային հուշարձան է արձանագրված։ Դրանց մոտ 30 տոկոսը հնագիտական հուշարձաններ են։ Նշանակում է, որ հնագիտորեն պետք է ուսումնասիրվեն։
Բացի այդ, Հայաստանում հսկայական քանակությամբ հուշարձաններ կան, որոնք դեռ պետք է հայտնաբերվեն հնագետների կողմից։ Օրինակ՝ վերջին տարիների ընթացքում ֆրանսիացիների հետ միասին գտել ենք մեծ քանակությամբ հուշարձաններ։ Նախկինում մեր մտքով իսկ չէր անցնի, որ դրանք հուշարձաններ կլինեն։ Կարծում էինք՝ որսորդական դարաններ են՝ մինչեւ մեկ կիլոմետր երկարությամբ պատերով։ Այդ պատերը ես տեսել եմ դեռ երեխա ժամանակներից, հետագայում էլ մտածել եմ, թե արտերն իրարից բաժանելու համար են կառուցված։
Ո՞վ կմտածեր, որ վաղը, երբ արդեն դրոններ կունենանք ու վերեւից կնկարենք, այլ բան կպարզենք։ Արդեն կիմանանք, որ դրանք միանում են իրար եւ հետաքրքիր կոնֆիգուրացիաներ ստեղծում։ Եվ նման բաներ կան ու տարածված են Սիրիայում, Հորդանանում, Պաղեստինում, որոնք վաղուց ուսումնասիրվում են եւ համարվում են շատ կարեւոր հուշարձաններ։ Իսկ մենք միայն Արագածի փեշերին արդեն ունենք գրանցված 82 նման հուշարձան։ Դրանց շուրջ կան նաեւ բնակատեղիներ, որոնք անվանվում են անվաձեւ բնակատեղիներ։ Որովհետեւ կլոր պատերով պարփակված տարածքներ են։ Պատերն էլ շարված են ճաղերի նման։ Նմանվում են մեդուզաների կամ կոչվում են բջիջներ։ Այս կառույցների մասին երկար ժամանակ մտածել ենք, որ աղլներ են. եզդին է թողել, քուրդը կամ ինչ որ անասնապահ։ Իսկ հիմա արդեն հասկանում ենք, որ հնագիտական շատ կարեւոր հուշարձաններ են։ Գործնականում վերջին տարիներին է, որ սկսել ենք դրանք հաշվառել որպես հուշարձաններ։
Ասելս այն է, որ անվերջ շարունակական խնդիրներ կան անգամ հուշարձանների բացահայտման գործում։
–Իսկ տեխնիկապես հագեցա՞ծ են մեր արշավախմբերը։ Եվ, ընդհանրապես, նոր սարքավորումներ մտե՞լ են Հայաստան։
–Դաշտային հետազոտական աշխատանքների համար հատուկ սարքավորումներ շատ քիչ են լինում։ Միայն, ասենք, առանց փորելու՝ գեոմագնիսական մեթոդներով կարելի է ստուգել, թե հողի շերտերի տակ ի՞նչ կա, որպեսզի ուղղորդվես աշխատանքի ընթացքում։ Նման բան կա, իհարկե։ Սակայն, ընդհանուր առմամբ, հնագիտությունը եղել է, կա եւ մնալու է շատ խնամքով, ձեռքով հողը հեռացնելու միջոցով աշխարհը ճանաչելու գիտություն։
Իսկ փաստագրման համար արդեն կան լազերային միջոցներ, դրոնային համակարգ, որպեսզի ամենը քարտեզագրվի, ու ողջ իրավիճակը, ամեն դետալ՝ իր տեղում, երեւա։ Եվ ասեմ, որ այս միջոցներն առանձնապես արտառոց բաներ չեն։
Այլ բան է արդեն հայտնաբերված նյութերի ուսումնասիրությունը, որի համար անհրաժեշտ են բոլորովին այլ պայմաններ, քան, ասենք, այն, ինչ ներկայումս ունենք։ Օրինակ՝ հնագիտության մեր ինստիտուտում ընդամենը կաբինետներ չպետք է լինեն աշխատակիցների համար, պետք է լինեն լաբորատորիաներ։ Նաեւ պետք է լինեն ընդարձակ սենյակներ՝ ընդարձակ սեղաններով, որպեսզի նյութը հնագիտորեն նկարագրվի։ Կամ վերականգնվի ռեստավրատորի կողմից։
Իսկ մենք չունենք նախ եւ առաջ շենքային պայմաններ։ Մինչդեռ իզոտոպային անալիզից առաջ նյութը պետք է անցնի մշակման եւ ուսումնասիրման երկար փուլ։
–Տվյալ հանգամանքն ինչպե՞ս է անդրադառնում ձեր աշխատանքների արդյունավետության վրա։
–Քանի որ չկան համապատասխան աշխատանքային պայմաններ, ապա նաեւ նյութերի այն անալիզները, որ կարող էինք անել այստեղ՝ մեր երկրում, ստպված ենք կրկին ուղարկել արտասահման։ Իսկ դա նշանակում է, որ արդեն մեր գիտական ինֆորմացիայի կուտակումը եւ վերջինիս հանրայնացումն ուշանում է։ Ես դա կանեի մեկ, այլ ոչ թե երեք տարում։
–Այսօրվա հնագիտությունն ինչպիսի՞ հնարավորություններ ունի հին աշխարհի կյանքը, կենցաղը վերականգնելու առումով։
–Եթե մենք ունենանք մեր կենսամիջավայրի իզոտոպային անալիզների արդյունքները, ապա առանձին մարդու կամ կենդանու մնացորդների իզոտոպային անալիզներով արդեն կարող ենք ասել, օրինակ, թե տվյալ կենդանին որտեղ է կերակրվել՝ Արաքսի՞ ափին, Քռի՞ ափին, Սեւանի՞ մոտ կամ՝ ի՞նչ բլուրի վրա եւ այլեւայլ մանրամասներ։ Եվ ես կարող եմ անգամ ասել, թե տվյալ մարդը մինչեւ տասը տարեկան հասակը որտեղ էր ապրում, տասից մինչեւ մեկ այլ տարիք՝ որտեղ։ Անգամ կարող ենք որոշել, թե որտեղից են հարս բերել։ Հաճախ ենք պարզել, որ կանայք տարբեր տեղերի սնունդ են կերել, իսկ տղամարդիկ՝ միեւնույն տեղի։
Հին աշխարհը վերականգնելու գիտությունը հենց սա է, այս ճանապարհով կարելի է այն վերականգնել։ Վերականգնել փաստի մակարդակով եւ ոչ թե ենթադրությունների։
Գոհար ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ

07-07-2020





01-08-2020
682 դեպքով հրդեհների թիվը նվազել է
Սակայն հրդեհավտանգ իրավիճակը կպահպանվի նաեւ օգոստոսին եւ սեպտեմբերին



01-08-2020
Ադրբեջանի էթնիկ քարտեզը
Հայկական տարրը տեւապես եղել է Կովկասի մշակութային շարժիչ ...


01-08-2020
Հայաստանում հաստատվել է COVID-19-ի 291 նոր դեպք․ ապաքինվել է 560, մահացել 11 քաղաքացի
Հայաստանում օգոստոսի 1-ի դրությամբ` հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության ընդհանուր ...


01-08-2020
Հուշապատում
Բինգյոլը... Սեւանի ափին

Սեւանա կղզին Իսահակյանի ամենասիրելի վայրերից ...


01-08-2020
«Ամենատխուր մարդը» կամ անազատության ազատությունը
Վերարժեւորելով Պերճ Զեյթունցյանին եւ նրա ինքնատիպ գործերից մեկը՝ ...


01-08-2020
Հայաստանի «Ինտերկապը» 30 տարեկան է
ՀԽՍՀ ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի պետական կոմիտեի նախագահ Ռուբեն ...


01-08-2020
Կալիսիրի ակումբը՝ Շվեդիայի գավաթակիր
Շվեդիայի ֆուտբոլային գավաթը 8-րդ անգամ նվաճեց «Գյոթեբորգը»։ Ակումբակիցների հետ ...



01-08-2020
Հայաստանում մեկնարկում է հիմնարար բարեփոխումների գործընթաց
68-97 տոկոսով կբարձրացվեն ոստիկանության ...

01-08-2020
ՀԱԷԿ-ում ՊՆՎ-ն ըստ ժամանակացույցի է եւ առանց խոչընդոտների
Հայաստանն ատոմակայանի շահագործման եզակի ...

01-08-2020
Պատմության հետագծով
–1921 թ. օգոստոսի 1-ին ծնվել է Լիլի Չուգասզյանը՝ ...

01-08-2020
Ինֆանտինոն արդեն մեղադրյալ է
Համաշխարհային ֆուտբոլը հերթական ապտակը ստացավ. ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +20... +22
ցերեկը +36... +38

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO