Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

22.10.2020
ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ


Հայաստանյան հնագիտական բացահայտումների հետքերով կամ՝ Վաղ բանական մարդը ձեւավորվել է նաեւ Եվրասիայում

Հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն Պավել Ավետիսյանի հետ զրույցում «ՀՀ»-ն փորձել է պարզել, թե վերջին շրջանի հնագիտական բացահայտումներն ի՞նչ նոր շերտերով են ավելացրել մեր գիտելիքները հին աշխարհի վերաբերյալ։ Միաժամանակ, հայաստանյան այդ նոր բացահայտումներն ինչպիսի՞ կիրառական նշանակություն կարող են ունենալ մեր երկրի համար, մասնավորապես, կարո՞ղ են դեպի իրենց ձգել զբոսաշրջիկի հայացքը։

-Պարոն Ավետիսյան, մենք հնագիտական բացահայտումներ ունե՞նք, որոնք սրբագրում են մեր իմացածը:
-Գիտական առումով հնագիտական պեղումների առաջին խնդիրը մեր պատմության եւ մշակույթի աղբյուրագիտական բազան լրացնելն է: Այսինքն` պեղելով՝ արտառոց բան կգտնես, թե չես գտնի, բոլոր դեպքերում անցյալի ինչ-որ մի դրվագ վերակազմելու հնարավորություն ես ունենում: Իսկ անցյալի համայնապատկերը մենք կարողանում ենք ունենալ դրվագների միջոցով: Այնպես որ, չկա պեղում, որը խնդիր չլուծի: Բայց կան նաեւ արդյունքներ, որոնք ավելի լայն արձագանք են գտնում, դրանց վերաբերյալ հանրային եւ գիտական ուշադրությունն ավելի մեծ է լինում: Երկու-երեք տարի առաջ մենք Նոր Գեղիում արձանագրեցինք Քարե դարի ժամանակների հետ կապված նոր տվյալներ, որոնք ի զորու են փոխելու կամ նոր տվյալներով հարստացնելու Եվրասիան` նախամարդու կողմից բնակեցվելու վերաբերյալ մարդկության նախկին պատկերացումների մեջ: Լուսառատի ճանապարհին` Հրազդանի կիրճում, բազալտե լավայի հոսքերը եկած ու կանգնած են կիրճի բերանին: Տրակտորը փորել էր դրանք, ու բացվել էր հրաբխային մոխրի վառված շերտ: Մոխրի մեջ գտնվեցին գործիքներ: Ամերիկյան մեր գործընկերների հետ սկսեցինք ուսումնասիրությունները: Նախ՝ ժամանակագրեցինք. պարզվեց, որ գործ ունենք 325-335 հազար տարվա վաղեմություն ունեցող իրողության հետ: Գտնվեցին երկու տեսակի գործիքներ: Կան գործիքներ, որոնք երկերեսանի մշակմամբ են: Դրանք բնորոշ են ստորին պալեոլիթին: Նաեւ` գործիքներ, որոնք ջարդում են շեղբերի վրա ու դարձնում քերիչներ: Համարվում էր, որ գործիքների ստեղծման այս մշակույթը ձեւավորվել է Աֆրիկայում եւ այնտեղից էլ տարածվել աշխարհով մեկ: Եվ եվրասիական տարածքներից եթե նման գործիք էր գտնվում, համարվում էր, որ նախամարդու այդ տեսակները Աֆրիկայից են եկել այստեղ, հետեւաբար եւ` բնակեցրել Եվրոպան: Սա նաեւ ստորին պալեոլիթից միջին պոլեոլիթ անցման փուլն էր բնորոշում` այս գործիքներն ավարտեցին իրենց կյանքը, կամ որ նույնն է` պատմական ասպարեզից հեռացան նրանք, ովքեր այդ գործիքներն էին պատրաստում, եւ ձեւավորվեց մի նոր աշխարհ` նոր մարդկանցով, որոնք արդեն սկսեցին մյուս գործիքն օգտագործել: Եվ սա միջազգային գիտության մեջ բացարձակ տիրապետող տեսակետ էր: Փաստորեն, մենք Նոր Գեղիի հուշարձանում տեսանք այս երկու գործիքներն իրար հետ: Եվ պատկերացրինք, թե ինչպես են հին գործիքը փոփոխելով ստացել նոր գործիք: Ասել է թե` մարդու մի նոր տեսակ չի եկել մեկ այլ տեղից: Վաղ բանական մարդը ձեւավորվել է նաեւ հենց Եվրասիայում, այնպես չէ, որ պարտադիր եկել է Աֆրիկայից:
Այն էլ ասեմ, որ մեր հայտնաբերած գործիքների տարեթվերն ավելի վաղ ժամանակների են հասնում, քան Աֆրիկայից Եվրասիա մտնող մյուս հուշարձաններինը: Մի բան, որ կրկին խոսում է մեր թեզի օգտին: Սա սենսացիա էր գիտական աշխարհում: Նյութերը տպվեցին «Science» ամսագրում, որն իր հղման գործակցով գիտական աշխարհի առաջնային հանդեսներից է: Իսկ Արենիից գտանք Երկիր մոլորակի վրա առայժմ հայտնագործված առաջին գինու արտադրության համալիրը: Այսինքն` Հայաստանը գինու արտադրության առաջին վայրն է աշխարհում:
-Իսկ մենք կարողանո՞ւմ ենք այս հայտնագործություններն օգտագործել նաեւ այլ առումներով՝ հօգուտ մեր երկրի եւ նրա տնտեսության։
-Այո, այս հայտնագործությունները ոչ միայն գիտական խնդիրներ են լուծում, այլեւ հոյակապ բրենդ են այսօրվա հայ հասարակության, հատկապես` հայ գինեգործի համար: Իսկ դրանք դեռեւս լավ չեն օգտագործվում: Մեր երկիրը մշակում է զբոսաշրջության ռազմավարություն: Ըստ իս՝ Հայաստանում զբոսաշրջությունն առավելապես կարող է ծավալվել մշակութային ուղղություններով: Ես առաջարկում եւ ասում եմ, որ հնագիտության ու ազգագրության մեր ինստիտուտը մասնագիտորեն կարող է աշխատել այդ ուղղություններով: Մենք կարող ենք մեր եղածը, որպես մշակութային լանդշաֆտ, ցույց տալ աշխարհին: Եվ` ամեն ինչ ներառած: Այսինքն` հազարամյակների պատմությունը մեկտեղել ու այդ ամենը ցույց տալ զբոսաշրջիկին: Եվ ամենակարեւորը`այնպես անել, որ դա հետաքրքրի մարդուն, եւ այդ մարդը նաեւ գիտելիք ստանալով հեռանա մեր երկրից: Իսկ դրա համար հենց մե՛զ հետ պետք է աշխատի կառավարությունը:

Գոհար ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ

10-09-2020





22-10-2020
Պետությանն անհատույց ապրանքներ մատակարարողները կազատվեն հարկերից
Իսկ ռազմական գործողությունների հետեւանքով զոհվածների կամ հաշմանդամ դարձածների վարկերը ...


22-10-2020
Թուրքիան ձգտում է ճողոպրել անխուսափելի պատասխանատվությունից
Ներխուժելով տարածաշրջան եւ բնիկ ժողովուրդների տարածքներում հիմնադրելով սեփական պետությունը՝ ...


22-10-2020
Սարսափելի վատ է Թուրքիայի սոցիալ-տնտեսական վիճակը
Բանտարկված լրագրողների թվով այս երկիրն աշխարհում զբաղեցնում է առաջին ...


22-10-2020
Հայկական թեմատիկայի եւ խորհրդային ագիտացիայի համադրությունը
Կերամիկական արձանիկները կոլեկցիոներների ուշադրության կենտրոնում են

«Անահիտ», «Անուշ», ...


22-10-2020
Ազգային երգարվեստի վեհափառը
Կոմիտաս վարդապետը սկիզբ է, որ վախճան չունի

«Այն ...


22-10-2020
IPSE DIXIT
«Առատության հասարակությունը» ծնում է նաեւ ազատ ժամանակի առատու-թյուն, մի ...


22-10-2020
Եւ ասում էին սարերին եւ ժայռերին. «Վայր ընկէք մեզ վերայ եւ ծածկեցէք մեզ …»:
Երբ հանվի վեցերորդ կնիքը, լինելու է մեծ երկրաշարժը, արեւը ...



22-10-2020
Հաղթանակի կամքը մեզ պետք է ասի, որ մենք չենք նահանջի, չենք կոտրվի
Վարչապետ Փաշինյանի ուղերձը

ՀՀ վարչապետ ...

22-10-2020
Սա նախապես ծրագրված լայնամասշտաբ պատերազմ էր, որը սպառնալիք է ողջ տարածաշրջանին
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հարցազրույց է տվել ...

22-10-2020
ՀՀ-ում կձեւավորվի արցախցի ընտանիքների սոցխնդիրներով զբաղվող շտաբ
ԱՀ նախագահը խորհրդակցություն է հրավիրել

22-10-2020
Հրադադարը բացարձակ անհրաժեշտություն է, Թուրքիան պետք է դուրս գա հակամարտությունից
Աշխատանքային այցով Բրյուսելում գտնվող Հայաստանի ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +16... +19
ցերեկը +24... +26

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO