Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

21.04.2021
ԱՇԽԱՐՀ


Էրդողանի «խելահեղ նախագծի» հետքերով

Մոնտրեի կոնվենցիան եւ Ստամբուլի ջրանցքի նախագիծը

Դեռեւս 2011 թ. ապրիլի վերջին Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը (այդ շրջանում՝ Թուրքիայի վարչապետ) հայտարարեց մի «խելահեղ նախագծի» մասին, որը «Թուրքիա 2023»-ի նպատակներից մեկն է։ Խոսքը վերաբերում է Ստամբուլի ջրանցքի կառուցման նախագծին, որը պետք է կապեր Սեւ եւ Մարմարա ծովերը եւ դառնար այլընտրանք Բոսֆորի նեղուցին. այն ունենալու էր 45-50 կմ երկարություն, 145-150 մ լայնություն եւ 25 մ խորություն։ Սակայն 2011 թ. խորհրդարանական ընտրություններից հետո Ստամբուլի ջրանցքի նախագծի իրագործման մեկնարկը չտրվեց, ինչը կապված էր ինչպես ընտրական գործընթացի ավարտի, այնպես էլ՝ բնապահպանների բավականին մեծ հակազդեցության հետ։
Ի դեպ, վերջին օրերին հարցը կրկին օրակարգում է, մասնավորապես՝ Թուրքիայի շրջակա միջավայրի եւ քաղաքաշինության նախարար Մուրաթ Քուրումը մարտի 29-ին թվիթերյան իր միկրոբլոգում գրել էր, որ Բոսֆորի նեղուցը շրջանցող նոր ջրանցքի (Ստամբուլի ջրանցք) կառուցման նախագիծը հաստատվել է։ Ակնկալվում է, որ նախագծի իրագործումը կավարտվի 2023 թ.՝ Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրման 100-ամյակին, եւ կնվազեցնի Բոսֆորով վտանգավոր բեռ (նավթ) տեղափոխող նավերի վթարների գրանցման հավանականությունը։ «Ermenihaber»-ի փոխանցմամբ՝ թուրքական մամուլը գրում է, թե ընդդիմությունը համոզված է, որ նոր ջրանցքի կառուցումը բացասաբար կանդրադառնա շրջակա միջավայրի վրա, ինչպես նաեւ կմեծացնի երկրաշարժերի ռիսկը Ստամբուլի շրջանում:
Նկատենք, որ ջրանցքի կառուցման նախագիծը միանշանակ չի ընդունվել նաեւ մի շարք երկրների կողմից։ Մտավախություն կա, որ Ստամբուլի ջրանցքի կառուցումից հետո Թուրքիան կարող է բարձրացնել Մոնտրեի կոնվենցիայի վերանայման հարցը, որը կանոնակարգում է պատերազմական եւ խաղաղ ժամանակ առեւտրանավերի ու ռազմանավերի անցումը սեւծովյան նեղուցներով։ Մոնտրեի կոնվենցիան միջազգային ամենաառանցքային փաստաթղթերից մեկն է, որը կանոնակարգում եւ ապահովում է սեւծովյան տարածաշրջանի անվտանգությունն ու կայունությունը։ Սեւ ու Միջերկրական ծովերի միջեւ ընկած նեղուցները շոշափում են բազմաթիվ երկրների շահեր, հետեւաբար, նման ազդակների հանդեպ խիստ զգայուն են այն երկրները, որոնք այստեղ շահեր ունեն։ Միայն նշենք, որ սեւծովյան նեղուցները Սեւ ծովից դեպի համաշխարհային օվկիանոս միակ դարպասն են Ուկրաինայի, Բուլղարիայի, Ռումինիայի եւ Վրաստանի համար, ինչպես նաեւ կարեւորագույն տրանսպորտային երթուղի են Ռուսաստանի ու Թուրքիայի համար:
Ստամբուլի ջրանցքի կառուցման նախագծի մասով թուրքագետ Հայկ Գաբրիելյանը կարծում է, որ այն էական օգուտներ չի տա Թուրքիային՝ առանց Մոնտրեի կոնվենցիայի դրույթների փոփոխման։ Հետեւաբար, պատահական չենք համարում, որ մարտի 25-ին, պատասխանելով «Haberturk» հեռուստաալիքի հարցերին, Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի խոսնակ Մուստաֆա Շենթոփը նշել էր, որ Էրդողանը կարող է համապատասխան հրամանագիր ընդունելով երկիրը դուրս բերել ցանկացած միջազգային պայմանագրից: Ըստ Շենթոփի՝ Անկարան կարող է դուրս գալ նեղուցների կարգավիճակի մասին Մոնտրոյի կոնվենցիայից ճիշտ այնպես, ինչպես դուրս եկավ Ստամբուլի կոնվենցիայից: «Բայց մի բան է, որ կարող ենք անել դա, մեկ այլ բան է «տրամաբանական հավանականությունը», որ իրականում կարվի»,- հավելել է թուրք պաշտոնյան:
Ժամանակ առ ժամանակ Թուրքիայի կողմից այս կամ այն կերպ Մոնտրեի կոնվենցիայի վերանայման հարցի բարձրաձայնումը, թերեւս, նպատակ ունի գնահատել առկա տրամադրությունները, որը թույլ կտա իր համար ճիշտ հետեւություններ անել։ Նման քայլ կատարելու համար միայն ցանկությունը եւ այլընտրանքային ջրանցքի կառուցումը բավարար չեն։ Միակողմանի ձեւաչափով այդպիսի փոփոխությունը սպառնում է արդեն իսկ գործող խաղի կանոններին, որոնց խախտումը լրջագույն հետեւանքներ կունենա ոչ միայն տարածաշրջանային, այլեւ ավելի մեծ մասշտաբի կայունության համար։ Մյուս կողմից՝ հարցի արծարծումը հնարավորություն է տալիս Թուրքիային ճնշում գործադրել մյուս կողմերի վրա եւ փորձել ստանալ իր համար ամենաձեռնտու լուծումը։

Լուսինե ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

03-04-2021





20-04-2021
Մինսկի խումբը՝ արցախյան խնդրի լուծման միակ հարթակ
Ադրբեջանը բոյկոտում է Արցախի կարգավիճակի շուրջ բանակցությունները

ԵԱՀԿ ...


20-04-2021
Կապույտ ու կանաչ տարածքները
Պատերազմի «անտեսանելի» զոհեր

Մինչ Արցախյան երրորդ պատերազմը, մինչ ...


20-04-2021
Իսլամական ինտերնացիոնալիզմի հերթական դրսեւորումները
Պե՞տք է զարմանալ, որ Բարդուղիմեոսի հետ Փաշազադեի հանդիպումը կայացել ...


20-04-2021
Կանխել Արցախում իրականացվող մշակութային եղեռնը
Բողոքի ակցիա Ստեփանակերտում

2000-ից ավելի պատմամշակութային հուշարձաններ կան ...


20-04-2021
Հայի ձեռքով փրկվածն ու հայի ձեռքով սպանվածը
Աստված ողորմած է, բայց եւ արդարամիտ…

«Թուրքիան պատանդ ...


20-04-2021
Ցավով ու հպարտությամբ
Ապրիլի 18-ին Եռաբլուր-ամենասրբավայրում հուղարկավորվեց քաշաթաղցի պահեստազորային Արմեն Վոլոդյայի Մանուչարյանի ...


20-04-2021
Կորցրած հայրենիքի հիշատակները
Լեմս Ներսիսյանի իսկական ռեքվիեմ հիշեցնող գեղանկարչական ցուցահանդեսում

Երեւանի ...



20-04-2021
Այց «Ինժեներական քաղաք»
Առաջիկա տասը տարում պետք է վերականգնել Հայաստանի ...

20-04-2021
Իրար կողքի եղեք, աչալուրջ եղեք, օգնեք իրար
ՀՀ նախագահն այցելել է Սյունիքի Խնածախ համայնքի ...

20-04-2021
Հանդիպել են պատերազմի մասնակիցների հարազատների հետ
ՀՀ ԶՈՒ գլխավոր շտաբի սպաները, ԶՈՒ ռազմաբժշկական ...

20-04-2021
Տասից ավելի պատվիրակություններ
Կմասնակցեն Հայոց ցեղասպանության տարելիցի ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը -1... +1
ցերեկը +1... +4

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO