Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

19.02.2019
ԱՇԽԱՐՀ


Տրամադրությունների փոփոխություն արաբական աշխարհում

Երբ 2018թ. սկզբներին ԱՄՆ-ը իրականացրեց իր դեսպանությունը Թել Ավիվից Երուսաղեմ տեղափոխելու որոշումը, արաբաիսրայելական փոխհարաբերությունները խիստ լարված բնույթ կրեցին, սակայն տարեվերջին դրանցում բարելավման աննախադեպ միտումն ակնհայտ դարձավ։ Հանգամանք, որը պատճառաբանվում է տարածաշրջանի կայունության ու անվտանգության ապահովման անհրաժեշտությամբ։
Վերլուծաբաններից ոմանց կարծիքով Իսրայելի ու արաբական աշխարհի եւ մասնավորապես Պարսից ծոցի ավազանի երկրների հետ փոխհարաբերությունների բնականոնացման միտումը սկսվել է 2018թ. ապրիլին ամերիկյան «Ատլանտիկ» («The Atlantic») հանդեսին Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամեդ բին Սալմանի տված հարցազրույցով։ Հարցազրույցում նա շեշտել էր. «Իսրայելի եւ պաղեստինցիների իրավունքն է ունենալ իրենց երկրները»։ Մինչդեռ Էր Ռիյադն Իսրայելին առ այսօր որպես թշնամի երկիր է ընկալել։ Թեեւ Սաուդյան Արաբիան դեռեւս 2002թ. Արաբական լիգայի երկրների գագաթնաժողովին ներկայացրել էր արաբա—իսրայելական խաղաղության մի նախագիծ, որի համաձայն Իսրայելը ճանաչում էր Պաղեստինի անկախությունը՝ Արեւելյան Երուսաղեմ մայրաքաղաքով, ինչի դիմաց արաբական աշխարհը պետք է պատոնապես ճանաչեր Իսրայել պետությունը, սակայն, ինչպես շատ նախագծեր, այն էլ մնաց թղթի վրա։
Թագաժառանգի տեսակետը կարեւորվում է՝ հաշվի առնելով այն, որ դեռեւս 2017թ. դեկտեմբերին, Երբ Թրամփը Երուսաղեմը ճանաչեց որպես Իսրայելի մայրաքաղաք, արժանացել էր Սաուդյան Արաբիայի արքայի խիստ հակազդեցությանը։ Մյուս կողմից՝ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն հայտարարարել էր, որ իսրայելապաղեստինյան հարցում Էր Ռիյադի դիրքորոշման մեջ փոփոխության միտումը պայմանավորված է այդ երկրի դեմ երկու լուրջ սպառնալիքներով՝ Իրանի եւ «Իսլամական պետության» կողմից, իսկ Իսրայելը այդ առնչությամբ ավելի շուտ դաշնակից է, քան թշնամի։
Անդրադառնալով արաբական աշխարհում Իսրայելի հետ փոխհարաբերությունների բարելավման գործընթացին, նշենք, որ նման գործընթաց նկատելի էր նաեւ 1994—1996թթ., ինչը արաբական երկրները պայմանավորում էին իսրայելապաղեստինյան խաղաղության գործընթացով։ 1996թ. Օմանի մայրաքաղաք Մասկատում եւ Կատարի մայրաքաղաք Դոհայում բացվեցին Իսրայելի առեւտրական ներկայացուցչությունները, որոնց մասնակցեց Իսրայելի վարչապետ Շիմոն Պերեսը՝ այցելելով Մասկատ ու Դոհա։ Սակայն 2000թ. իսրայելապաղեստինյան բախումներով ու նոր էնթեֆադայով պայմանավորված՝ դրանք փակվեցին։ Արաբական երկրներից միայն Եգիպտոսն ու Հորդանանը Իսրայելի հետ դիվանագիտական փոխհարաբերություններ ունեն, որոնք հաստատվել են 1967թ. արաբաիսրայելական պատերազմի ընթացքում Իսրայելի կողմից գրավված տարածքներն այդ երկրներին վերադարձնելուց հետո։
Պարսից ծոցի երկրներից Օմանը թերեւս միակ երկիրն է, որ ձգտում է հավասարակշռված արտաքին քաղաքականություն վարել եւ հեռու է մնացել տրածաշրջանի՝ Իրաքի, Սիրիայի, Եմենի հակամարտություններին միջամտելուց, Իրանի հետ պահպանել է բնականոն փոխհարաբերություններ։ Եվ ահա 2018թ. հոկտեմբերի 25—ին Իսրայելի վարչապետ Նաթանյահուն խիստ անսպասելիորեն ժամանեց Մասկատ՝ անցնելով Պարսից ծոցի արաբական որոշ երկրների օդային սահմանները։ Վերլուծաբաններից շատերի կարծիքով այցի նպատակը Իրանի հարցի շուրջ բանակցելն է եղել։ Մինչդեռ ուրիշներն էլ, հաշվի առնելով, որ այցը տեղի է ունեցել Պաղեստինի ղեկավար Մահմուդ Աբբաս—Նաթանյահու հանդիպումից հետո, շեշտել են, որ Օմանի արքայի եւ Նաթանյահուի բանակցությունների առանցքը իսրայելապաղեստինյան խաղաղությունն է եղել։
Այնուհետեւ հոկտեմբերի 29—ին Արաբական Միացյալ Էմիրությունների վարչապետ Մոհամեդ բին Զայեդ ալ Մաքթումի պաշտոնական հրավերով Աբու Դաբի էր ժամանել Իսրայելի սպորտի եւ երիտասարդության նախարար Մերի Ռեգուն, որտեղ, իսրայելցի ձյուդոիստի ոսկե մեդալ շահելու առնչությամբ, ըստ որոշ աղբյուրների, առաջին իսլամական մի երկրում հնչել է այդ երկրի օրհներգը։
Հունվարի 14—ին Եգիպտոսի նախաձեռնությամբ Կահիրեում տեղի է ունեցել մերձմիջերկրական երկրների մասնակցությամբ համաժողով, որին հրավիրվել է նաեւ Իսրայելի էներգետիկայի նախարարը։ 2011—ից ի վեր առաջին անգամ էր նման մակարդակի այց տեղի ունենում։ Բացի այդ, նա այցելել է նաեւ Եգիպտոսի պատմական վայրեր, այդ թվում՝ Կահիրեի հռչակավոր Ալի Մոհամեդ մզկիթ, ինչը իրանական isna գործակալությունը համարել է աննախադեպ։
Հունվարի 22—23—ը Բահրեյնի մայրաքաղաք Մանամեյում տեղի է ունենալու տեխնոլոգիաների թեմայով միջազգային համաժողով, որին հրավիրվել է նաեւ Իսրայելի էկոնոմիկայի նախարար Իլի Քոհենին։ Բացի այդ, ինչպես նշում են միջազգային եւ իսրայելական լրատվամիջոցները, այդ թվում՝ «Յդիոտ Ահարոնոտ» օրաթերթը, տեղի են ունենում Իսրայել—Բահրեյն գաղտնի բանակցություններ՝ երկու երկրների միջեւ դիվանագիտական փոխհարաբերություններ հաստատելու շուրջ։
Արաբաիսրայելական փոխհարաբերությունների բնականոնացման գործընթացն ակնհայտորեն զարգանում է մի ժամանակահատվածում, երբ թվում էր, թե դրանցում պետք է լարվածություն առաջանար Իսրայել—Պաղեստին բախումների պատճառով։ Իրականում զարգացումների նման ընթացքը, ըստ որոշ վերլուծաբանների, պայմանավորված է ԱՄՆ—ի կողմից Իրանին տարածաշրջանում մեկուսացնելու, ազդեցությունը չեզոքացնելու եւ այդ նպատակով արաբական ՆԱՏՕ ձեւավորելու որոշմամբ, ինչի մասին դեռեւս 2017թ. փետրվարի 15—ին գրել է ամերիկյան «The wall street journal» օրաթերթը։ Ըստ նշյալ պարբերականի, Թրամփի կառավարության եւ արաբական երկրների միջեւ այդ առնչությամբ տեղի են ունեցել բանակցություններ։
Ավելին, միջազգային ԶԼՄ—ների հրապարակումներում արտահայտվում են տեսակետներ, որ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոյի 8—օրյա այցի նպատակը տարածաշրջանի արաբական երկրներ եւս այդ հարցի քննարկումն է եղել։

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ

19-01-2019





19-02-2019
Հայաստանը՝ գիտական կենտրոն
ՀՀ նախագահի հանդիպումները Մյունխենում

Աշխատանքային այցով Գերմանիայի Դաշնային ...


19-02-2019
Ես եղել եմ, կա՛մ, կլինեմ հար ու հավետ, ի՛նչ կա որ
Թումանյանը շարունակելու է ապրել ամբողջ հայության համար

Այսօր ...


19-02-2019
Թումանյանը եւ մանուկների աշխարհը
Հովհաննես Թումանյանը հայ դասական մանկագրության անսպառ լուսատուն է, որ ...


19-02-2019
Տիեզերքի Ճամփորդը
Համազգային տոն է այսօր։ Ազգովի հոբելյան ամենամեծի, ամենից ազգայինի, ...


19-02-2019
Ամենահզոր զենքը բանաստեղծական տաղանդն ու գրիչն են
Թումանյանի հասարակական գործունեությունը եւ նրա նկատմամբ քաղաքական հետապնդումները



19-02-2019
Շռայլ նվերի դիմաց՝ էժան փոխհատուցում
Ինչպես ենք մոտակա 2 տարում մեր երկրում պայքարելու ...


19-02-2019
Ծաղկեպսակ՝ բանաստեղծի արձանին
Հ. Թումանյանի ծննդյան 150-ամյակի կապակցությամբ գրողի՝ Ազատության հրապարակում գտնվող ...



19-02-2019
Հայաստանը կարող է դառնալ ժողովրդավարության կղզյակ
Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների ...

19-02-2019
Բնավորության հիմնարար գիծը ճշմարտասիրությունն էր
Արթուր Մկրտչյանն այսօր կդառնար 60 ...

19-02-2019
Սիրիայում քրդերը հայտնվել են երկընտրանքի առջեւ
Օրերս Սոչիում Սիրիայի հիմնահարցին նվիրված եռակողմ՝ ...

19-02-2019
Երկու ամիս անց այս ցուցանիշները չեն բավարարի
Հայաստանի ծանրամարտի առաջնության արդյունքները ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը 0... -2
ցերեկը +2... +4

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO