Հանրապետություն
Հասարակություն
Ներքին կյանք
Արտաքին քաղաքականություն
Տնտեսություն
Սոցիում
Մշակույթ
Գիտություն
Կրթություն
Առողջապահություն
 
Պաշտոնական
Նախագահ
Ազգային ժողով
Կառավարություն
ԱԳՆ
ՊՆ
Մայր Աթոռ
Այլք...
 
Երևան
Մարզեր
ԼՂՀ
Աշխարհ
Զանազան

08.12.2019
ԼՂՀ


Կայծակից ճաքել է Գանձասարի Ս. Հովհաննես եկեղեցու գմբեթը

Ծածկասալերը 1-1,5 սանտիմետր իրարից հեռացել են ու լայն ճեղքեր առաջացրել

Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


2018 թվականի սեպտեմբերի 9-ին կայծակի ուժգին հարվածից վնասվել են Գանձասարի Ս. Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու գմբեթի հյուսիսային նիստերը։ Գմբեթի վրա մաքրման աշխատանքներ կատարելիս մասնագետները հայտնաբերել են, որ ծածկասալերը 1-1,5 սանտիմետր իրարից հեռացել են ու լայն ճեղքեր առաջացրել։ «ՀՀ»—ի թղթակցին այս մասին հայտնեց Գանձասարի վանահայր տեր Սահակ վարդապետ Շաքարյանը. «Փորձում ենք լուծել այս կարեւոր հարցը։ Մաքրման աշխատանքներ կատարելիս արձանագրեցինք, որ քարերն ամբողջությամբ վնասվել են։ Սա թերեւս եկեղեցու խնդիրներից ամենաառաջնայինն է։ Գանձասարը օծման օրվանից առ այսօր հինգ անգամ հիմնանորոգվել է։ Վերջինը՝ 1992 թվականին, եւ մինչ օրս աշխատանքներն ընթանում են»։
Ինչպես տեղեկացրեց հայր սուրբը՝ եկեղեցու 777—ամյակին ընդառաջ Գանձասարում վերանորոգվել են շենքերի տանիքներն ու ծածկերը, կանաչապատվել է տարածքի ահռելի հատված, վերանորոգվել են միաբանական խցերն ու քառուղիները։ «2017 թվականին մենք մեծ հանդիսությամբ նշեցինք եկեղեցու օծման 777—ամյակը։ Տոնակատարությունների նախաշեմին կյանքի կոչեցինք տարբեր ծրագրեր՝ հրատարակչական, բարեկարգման աշխատանքներ՝ շնորհիվ նաեւ մեր հավատավոր հայորդիների։ Հուրախություն օտարերկրյա զբոսաշրջիկների՝ 11 լեզվով լույս ընծայեցինք Գանձասար վանքի համառոտ պատմությունը ներկայացնող նկարազարդ գիրքը։ Ուշագրավ մի ժողովածու լույս տեսավ Արցախի թեմի մասին՝ արխիվային փաստաթղթերի հիման վրա, վերահրատարակեցինք նաեւ Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանի աշխատություններից մեկը, որը վերջին անգամ տպագրվել էր 1895թ. Բաքվում»,—պատմեց տեր Սահակը։ Ասաց, որ մեծ ծրագրեր ունեն նաեւ Հայ առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի վերաբացման 30—ամյակի առիթով։ «Կունենանք գրքերի տպագրություններ, միգուցե նաեւ գիտաժողով։ Ծրագրին դեռ պիտի սրբազանն իր օրհնությունը տա, այս պահին մանրամասնել չեմ կարող։ Նաեւ նկարազարդ պատկերներով գիրք պիտի լույս ընծայենք անցնող 30 տարվա ընթացքում թեմի տարածքում վերանորոգված եւ կառուցված եկեղեցիների մասին»,—նշեց տեր հայրը։
Անդրադառնալով Գանձասարի պատմությանն ու հոգեւոր նշանակությանը՝ տեր Սահակը շեշտեց՝ եկեղեցին եղել եւ մնում է ոչ միայն արցախահայության, այլեւ համայն հայության խորհրդանիշներից մեկը։ Նրա խոսքով՝ վանքի մասին հիացմունք են հայտնել ոչ միայն հայ, այլեւ բազում օտարազգի գիտնականներ։ Օրինակ՝ Ա. Յակոբսոնն ասել է՝ «Գանձասարի վանքը ոչ միայն ինքնատիպ է եւ իր կատարելության մեջ ինքնուրույն, այլեւ բացառիկ է, մենք չենք կարող ցույց տալ ուրիշ մի այսպիսի հուշարձան Հայաստանի հողի վրա»։ Մեկ այլ նշանավոր գործիչ՝ Սորբոնի համալսարանի պրոֆեսոր, հայտնի բյուզանդագետ Շարլ Դիլը համաշխարհային մշակույթի գանձարան մտած հայկական հինգ հուշարձաններից երրորդը համարում է Գանձասարը՝ Աղթամարի եւ Հռիփսիմեի տաճարներից հետո. «9—րդ դարից Գանձասարի այս բարձունքը եղել է Ջալալյան իշխանական տոհմի ընտանեկան դամբարանը։ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին կառուցվել է 1216—1238 թթ. Խաչենի Հասան Ջալալ—Դոլա իշխանի միջոցներով։ Եկեղեցու շինարարական աշխատանքներն իշխանն ավարտեց ուղիղ 22 տարում։ Տաճարի խորանի տակ՝ 6 մետր խորության վրա, գտնվում է Ս. Հովհաննես Մկրտչի գլուխը։ Այստեղ ժամանակին շատ են եղել համաքրիստոնեական սրբերի մասունքներ, որոնք, ցավոք, մոնղոլական արշավանքների ընթացքին օտարները կողոպտել, տարել են։ Վանքն ունեցել է հարուստ ձեռագրատուն, դպրանոց, որտեղ ստեղծվել են բարձրարժեք ձեռագրեր։ Վարդավառի տոնը Գանձասարի ուխտի օրն է համարվում, քանի—որ 1240 թվականի հենց այդ օրն օծվեց եկեղեցին»։
Պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցու վկայության համաձայն՝ եկեղեցու օծմանը ներկա են եղել Աղվանքի կաթողիկոս Տեր—Ներսեսը՝ բազմաթիվ եպիսկոպոսներով, մեծ փիլիսոփա ու վարդապետ Վանականը՝ շատ ուսուցիչներով, բարձրաստիճան հոգեւորականներ՝ Հայաստան աշխարհի տարբեր գավառներից։ Գանձակեցին ասում է. «Եւ, երբ եկեղեցին օծումով մկրտվեց, մեծ ճաշկերույթ սարքեց Ջալալը։ Ինքն իր իսկ ձեռքով մատուցեց նստածներին եւ յուրաքանչյուրին, նրա պատվին համապատասխան, առատությամբ նվերներ տվեց ու ճամփու դրեց...»։
Տեր Սահակը ընդգծում է՝ Գանձասարի եկեղեցին ինչպես նախկինում, այնպես էլ այսօր շարունակում է մնալ հայ ազգային—ազատագրական պայքարի կենտրոնը։ «1701թ. Իսրայել Օրին իր գաղտնի ժողովը Գանձասարի եկեղեցու գավթում է գումարել։ Գավիթը ավելի ուշ է կառուցվել։ Հիմնադրվել է 1261թ.՝ Հասանի եւ նրա կին Մամքանի կողմից, ավարտել է նրանց որդին՝ Աթաբեկը՝ 1266թ.։ Ճարտարապետական բարձրարժեքությամբ այն համարժեք է եկեղեցուն, ու միասին կազմում են զարգացած միջնադարի հայ ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկը»,– նշեց Գանձասարի վանահայրը։ Խաչագմբեթ եկեղեցիների տիպին պատկանող Գանձասարի այս հոյակերտ կառույցի արտաքին ճարտարապետության ողջ հարստությունը կենտրոնացված է գմբեթի բազմանիստ թմբուկի վրա։ Թմբուկի քանդակազարդ սյուները կրում են Ադամի եւ Եվայի, մանուկ Քրիստոսը բարուրած Աստվածամոր, Քրիստոսի, ծնկաչոք լուսապսակավոր երկու սրբերի, եկեղեցիների, ցուլերի գլուխների, թեւատարած արծվի բարձրաքանդակներ։ Ըստ ավանդույթի՝ Գանձասարի վանքը կառուցվել է Հովհաննես Մկրտչի մասունքների վրա։ Պատմիչ Մ. Կաղանկատվացու հիշատակությամբ՝ բազում դեգերումներից հետո Մկրտչի գլուխն ի վերջո հայտնվում է Արցախի իշխան Ջալալ Դոլայի եղբոր մոտ։ Երբ վերջինս հրաժարվում է իշխանին տալ սրբի գլուխը, Ջալալ Դոլան բռնի խլում է եղբորից եւ Գանձասար տանելով ամփոփում հողում։ Նույն տեղում հրաշակերտ այս եկեղեցին է կառուցում՝ անվանելով այն Գանձասարի Ս. Հովհաննես։ «1988թ. արցախյան ազատագրական պայքարի օրերին ադրբեջանցիները ամեն կերպ փորձել են ճեղքել այս հատվածը, բազմիցս ռմբակոծել են՝ ձգտելով ավերել, կործանել եկեղեցին, բայց Աստծո հրաշքով եւ իր հավատավոր զավակների աղոթքի շնորհիվ եկեղեցին կանգուն է մնացել։ Սա նաեւ խոսում է Գանձասարի՝ իր մեջ ունեցած մեծ զորության մասին»,—ընդգծում է Գանձասարի վանահայրը։
Ի դեպ, 2015թ.—ից Գանձասարում գործում է Երեւանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանի արցախյան մասնաճյուղ «Գանձասար» գիտամշակութային կենտրոնը, որտեղ պահպանվում եւ ցուցադրվում են պատմական Արցախ եւ Սյունիք նահանգներում գրված հարյուրավոր ձեռագիր մատյաններ, փրկված ձեռագրեր, Արցախի պատմությանն առնչվող հազվագյուտ վավերագրերի բնագրեր ու ընդօրինակություններ։

19-07-2019





07-12-2019
Հեղափոխական նշանակության կարեւոր իրադարձություններ
Որոնք անմիջականորեն առնչվում են պատմական արդարության վերականգնման հետ



07-12-2019
Կոմիտասը՝ Թումանյանին. «Ջահել ջիվան ջանիդ ափսոսացի, էս անգամ ձեռիցս պրծար»
Լիանա ՍԱՐԳՍՅԱՆ
l.sargsyan@hhpress.am


Կոմիտասի ստեղծագործության, նրա կյանքի եւ, մասնավորապես, Թումանյանի ...


07-12-2019
Գյումրու քյալլան, ֆռռիկն ու ընկեր Ղազարյան-Ջղեր Խաչիկը
Գյումրեցին առաջ է նայում ու լիաթոք ծիծաղում

Թամարա ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ
t.muradyan@hhpress.am




07-12-2019
Նեոօսմանականությունը Թուրքիայի գերնպատակն է
Ծավալապաշտական նկրտումներին հագուրդ տալու համար

Էմմա ԲԵԳԻՋԱՆՅԱՆ
e.begijanyan@hhpress.am


Այսօր արդեն ...


07-12-2019
Կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային հատկացումների հայտերի քննարկումները
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ կառավարությունում շարունակվում են գերատեսչությունների բյուջետային ...



07-12-2019
«Միշտ ունենալու ենք ատոմակայան, անկախ այն հանգամանքից, թե ով ինչ խորհուրդ կտա»
Հարցազրույց տարածքային կառավարման եւ ...

07-12-2019
Սահմանամերձ գյուղը նոր ջրատար կունենա
Այն լիովին կհագեցնի Ուղտասարի այգիների ...

07-12-2019
Աշխարհի քարտեզը 30 տարի առաջ այսպիսին չէր, կփոխվի նաեւ առաջիկա 30 տարում
Եվրոպան կկանգնի՞ ազգային պետությունների ...

07-12-2019
Գրանցվեց ՀՖՖ նախագահի 3 թեկնածու
Ժամանակավոր կասեցման որոշում է ...
USD
EURO
RUR
GEL
Եղանակը Երևանում
գիշերը +1... +3
ցերեկը +7... +9

Մեր մասին
Կապ
   Արխիվ

© 2006 Copyright Hayastany Hanrapetutyun daily © 2006 Design and development by WEBMAKER STUDIO